NATO përshpejton prokurimin e teknologjive kundër dronëve, avantazhi
Nga Mimoza Golikja
NATO prezantoi të enjten më 5 nëntorit 2026, tregun e Sistemeve të Avionëve Kundër-Aeroplanëve Pa Pilot (C-UAS) për të përshpejtuar blerjen e teknologjive kundër-dronëve. Është pjesë e Drone Edge, një iniciativë e propozuar në Forumin e Industrisë së Mbrojtjes të Samitit të NATO-s në Ankara në korrik.
Tregu i kundër-dronëve synon të lehtësojë aksesin e aleatëve në zgjidhje të përshtatshme për kërkesat urgjente operacionale. Përmes tregut, ata do të jenë në gjendje të sigurojnë këto zgjidhje direkt nga katalogu i NATO-s pa ndonjë proces të mëtejshëm tenderimi.
Si pjesë e tregut, Agjencia e Komunikimit dhe Informacionit e NATO-s (NCIA) ka konkurruar dhe zgjedhur 16 zgjidhje nga pesë kompani; Alta Ares; Axon Enterprise Inc.; Northrop Grumman; OSL UK; dhe Quantum Systems. Zgjidhjet u përzgjodhën bazuar në përvojën e fituar përmes NATO-s, aktiviteteve dhe ushtrimeve kombëtare të inovacionit. Kapacitetet e përzgjedhura janë vendosur tashmë në vendet aleate dhe në Ukrainë. Zgjidhjet e përzgjedhura mbulojnë një përzierje të sistemeve statike, të transportueshme dhe në lëvizje.
NCIA, e cila pret Qendrën e Ekspertizës së NATO-s Kundër-UAS, është përgjegjëse për kontratat kornizë kundër-dronëve me shumë çmime. Kontratat kornizë janë të vlefshme për një vit e gjysmë dhe NATO synon të zhvillojë konkurse të rregullta për të siguruar që teknologjitë më të reja t’u vihen në dispozicion Aleatëve.
NATO gjithashtu ka ndarë 3.1 milionë euro për të financuar testime të mëtejshme të zgjidhjeve të zgjedhura nga kombet ose komandat e NATO-s. Tregu plotëson angazhimin tjetër të aleatëve, në kuadër të Drone Edge të NATO-s, për të investuar mbi 40 miliardë dollarë amerikanë në aftësitë kundër-dronëve gjatë pesë viteve të ardhshme.
Dronët kanë ndryshuar rrënjësisht karakterin e luftës moderne dhe janë bërë një faktor vendimtar në fushën e betejës. Ne e shohim këtë në Ukrainë çdo ditë. Incidentet me dron që prekin aleatët, veçanërisht në Krahun Lindor, janë rritur në muajt e fundit.
Aftësitë e dronëve dhe kundër-dronëve janë kritike për forcimin e qëndrimit tonë të parandalimit dhe mbrojtjes, dhe janë një pjesë gjithnjë e më e rëndësishme e përzierjes të forcave. Kjo është arsyeja pse po zgjerohet me shpejtësi aftësia për të prodhuar, operuar dhe neutralizuar dronët në shkallë të gjerë. Industria e mbrojtjes dhe ekosistemet në rritje të inovacionit në NATO, duke përfshirë ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, luajnë një rol vendimtar në ofrimin e zgjidhjeve efektive dhe të përballueshme.
Inovacioni dhe adoptimi i teknologjisë
Teknologji të tilla si inteligjenca artificiale (IA), dronët dhe sistemet autonome po riformësojnë mënyrën se si luftohen konfliktet dhe po ripërcaktojnë aftësitë e nevojshme për frenim dhe mbrojtje efektive. Në këtë mjedis sigurie që ndryshon me shpejtësi, NATO duhet të mbetet në ballë të inovacionit, duke zhvilluar dhe përvetësuar teknologji të reja me shpejtësinë dhe shkallën e nevojshme për të mbrojtur popullsinë, territorin dhe forcat e saj. Për këtë qëllim, Aleanca po punon me partnerë në të gjithë ekosistemet e inovacionit, industrinë dhe akademinë për të identifikuar, testuar dhe siguruar teknologji të reja dhe për të ruajtur avantazhin teknologjik dhe superioritetin ushtarak të NATO-s përmes inovacionit.
Edhe pse shumë nga teknologjitë që po e riformësojnë botën sot janë të reja, nevoja për inovacion nuk është. Që nga themelimi i saj në vitin 1949, NATO ka qëndruar në ballë të teknologjisë për të siguruar mbrojtjen e vendeve anëtare dhe suksesin e operacioneve të saj.
Në vitet e fundit, aleatët e NATO-s kanë punuar së bashku për të krijuar strategji gjithëpërfshirëse mbi teknologjitë në zhvillim dhe rrënqethëse (EDT), të tilla si inteligjenca artificiale (IA), teknologjitë kuantike dhe bioteknologjia dhe teknologjitë e përmirësimit njerëzor. Strategjia e EDT-ve e NATO-s po ndihmon për të siguruar që Aleatët po nxisin zhvillimin dhe miratimin e teknologjive të reja, ndërsa në të njëjtën kohë mbrojnë veten nga përdorimi i EDT-ve nga kundërshtarët dhe konkurrentët e mundshëm.
Vendet e NATO-s po punojnë me inovatorët dhe industrinë në të gjitha fazat e zhvillimit teknologjik, nga krijimi dhe testimi fillestar i produkteve të reja, deri te prodhimi në shkallë të gjerë i teknologjive të pjekura, deri te miratimi dhe integrimi i tyre në operacionet e përditshme të ushtrive aleate.
Përmes Përshpejtuesit të Inovacionit në Mbrojtje për Atlantikun e Veriut (DIANA) dhe Fondit të Inovacionit të NATO-s (NIF) prej 1 miliard eurosh, aleatët po punojnë me startup-e, kompani teknologjike dhe furnizues të tjerë jo-tradicionalë, duke i ndihmuar inovatorët të kuptojnë kërkesat ushtarake dhe të zhvillojnë teknologji që plotësojnë nevojat e aleatëve.
Përmes Planit të Veprimit për Miratim të Shpejtë të NATO-s, aleatët po përshpejtojnë ndjeshëm ritmin e miratimit të produkteve të reja teknologjike për të ndihmuar në përmbushjen e Objektivave të Aftësive të Aleatëve dhe për të rritur kapacitetin prodhues të ekosistemeve të inovacionit në mbrojtje të Aleatëve. Aktivitetet e inovacionit të NATO-s ndihmojnë në sigurimin që fondet shtesë të investuara nga aleatët, si pjesë e angazhimit të tyre për të investuar 5% të PBB-së së tyre vjetore në mbrojtje, po shpenzohen për teknologjitë më moderne të mbrojtjes.
Qasja strategjike e NATO-s ndaj inovacionit
Çlirimi i inovacionit është një aspekt i rëndësishëm i premtimit që aleatët bënë në vitin 2025 për të investuar 5% të PBB-së së tyre vjetore në mbrojtje, duke përfshirë si kërkesat thelbësore të mbrojtjes ashtu edhe investimet që lidhen me mbrojtjen dhe sigurinë. Kjo mbështetet në njohjen e inovacionit dhe EDT-ve nga NATO si mundësues strategjikë kryesorë gjatë viteve të fundit.
Në Konceptin Strategjik të NATO-s 2022, i cili përcakton sfidat kryesore me të cilat përballet Aleanca dhe përshkruan se si NATO do t’i adresojë ato, aleatët ranë dakord të promovojnë inovacionin dhe të rrisin investimet në teknologji të reja për të ruajtur ndërveprimin dhe avantazhin ushtarak të NATO-s. Aleatët do të punojnë së bashku për të miratuar dhe integruar teknologji të reja, për të bashkëpunuar me sektorin privat, për të mbrojtur ekosistemet e tyre të inovacionit, për të formësuar standardet dhe për t’u përkushtuar ndaj parimeve të përdorimit të përgjegjshëm që pasqyrojnë vlerat demokratike dhe të drejtat e njeriut të Aleancës. Koncepti Strategjik gjithashtu pohon se EDT-të sjellin si mundësi ashtu edhe rreziqe, dhe se ato po ndryshojnë karakterin e konfliktit, duke fituar rëndësi më të madhe strategjike dhe duke u bërë arena kryesore të konkurrencës globale.
Përpara miratimit të Konceptit Strategjik të vitit 2022, në shkurt 2021, ministeriali I Mbrojtjes së NATO-s miratoi “Nxitja dhe Mbrojtja: Strategjia Koherente e Zbatimit të NATO-s mbi Teknologjitë në Zhvillim dhe Shkatërruese”. Kjo është strategjia gjithëpërfshirëse e NATO-s për të udhëhequr qasjen e saj ndaj EDT-ve dhe angazhimit në ekosistemin e inovacionit. Ajo ka dy fusha kryesore fokusi: nxitja e një qasje koherente ndaj zhvillimit dhe miratimit të teknologjive me përdorim të dyfishtë (domethënë, teknologjitë që janë të përqendruara në tregjet dhe përdorimet komerciale, por gjithashtu kanë zbatime në mbrojtje dhe siguri) që do të forcojnë avantazhin teknologjik të aleancës, dhe ndihma në mbrojtjen kundër përdorimit të EDT-ve nga aktorë armiqësorë, dhe mbrojtja e EDT-ve dhe ekosistemeve të inovacionit të Aleancës nga ndërhyrjet dhe manipulimi nga kundërshtarët dhe konkurrentët e mundshëm. Këto qëllime janë thelbësore për të siguruar që NATO të ruajë dominimin e saj strategjik dhe efektiv.
Aktivitetet e inovacionit të NATO-s aktualisht përqendrohen në nëntë fusha prioritare të teknologjisë: inteligjenca artificiale (IA), sisteme autonome, teknologji kuantike, bioteknologji dhe teknologji, ë përmirësimit njerëzor, hapësirë, sisteme hipersonike, materiale dhe prodhim i ri, energji dhe shtytje, rrjete komunikimi të gjeneratës së ardhshme. Aleanca thotë se po zhvillon plane specifike për secilën nga këto fusha kryesore të teknologjisë.
Plani i Veprimit për Miratim të Shpejtë i NATO-s
Duke njohur rëndësinë strategjike të mbajtjes në hap me ritmin e ndryshimit teknologjik jashtë Aleancës, u miratu Plani i Veprimit për Miratim të Shpejtë të NATO-s në Samitin e NATO-s 2025 në Hagë. Plani synon të përshpejtojë ndjeshëm ritmin me të cilin Aleanca miraton produkte të reja teknologjike dhe i integron ato në forcat e armatosura aleate, brenda një maksimumi prej 24 muajsh. Ai u ofron aleatëve objektiva të përbashkëta dhe praktikat më të mira për të përmirësuar procedurat e miratimit, për të angazhuar burime dhe për të pranuar rrezikun, të mbështetur nga mbështetja e NATO-s. Ai do t’i ndihmojë aleatët: të përshpejtojnë proceset e tyre kombëtare për prokurimin dhe integrimin e teknologjive të reja në forcat e tyre të armatosura me shpejtësinë e rëndësisë, të testojnë teknologjitë në zhvillim dhe të ulin rrezikun e investimeve në produkte të reja duke krijuar standarde miratimi të NATO-s që ndërtojnë besim, dhe të sigurojnë që industria e mbrojtjes dhe palët e interesuara të inovacionit të kuptojnë prioritetet e mbrojtjes së NATO-s dhe t’i përshtasin aktivitetet e tyre me nevojat ushtarake të Aleancës në tërësi.
Për të ndihmuar në përmbushjen e Objektivave të tyre të Aftësive me shpejtësi dhe në shkallë të gjerë, vendet aleate miratuan Paketën e Shkallëzimit të Inovacionit të NATO-s në Samitin e NATO-s të vitit 2026 në Ankara. Paketa e Shkallëzimit ndihmon në vendosjen e kushteve për furnizuesit jo-tradicionalë që të shkallëzojnë me shpejtësi prodhimin për kërkesat thelbësore të mbrojtjes dhe nevojat që lidhen me mbrojtjen dhe sigurinë, dhe për këtë arsye u ofron aleatëve më shumë mundësi se si i përmbushin Objektivat e tyre të Aftësive. Kjo bëhet përmes tre shtyllave kryesore: Pohimi i kërkesës së Aleatëve: identifikimi i qartë i aftësive që u nevojiten Aleatëve me versionin e parë publik të Sinjalit të Kërkesës së Përgjithshme të NATO-s për industrinë, dhe mbështetja e ekosistemeve të inovacionit për të krijuar rrugë të besueshme adoptimi për furnizuesit jo-tradicionalë për të shkallëzuar operacionet e tyre, Financimi: forca e shumëfishimit të investimeve të Aleatëve përmes një Thirrjeje për Veprim për investime kapitale private në nevojat e mbrojtjes së Aleatëve, dhe Prodhimi: krijimi i Motorit të ri të NATO-s për të rritur kapacitetin e prodhimit industrial të mbrojtjes duke lehtësuar aksesin e industrisë në fabrika, veçanërisht ato civile, për të ndihmuar në shkallëzimin e produkteve të reja teknologjike që përputhen me nevojat e Aleatëve.
Agjencia e Komunikimit dhe Informacionit e NATO-s
Agjencia e Komunikimit dhe Informacionit e NATO-s – ose Agjencia NCI – ndihmon vendet anëtare të NATO-s të komunikojnë dhe të punojnë së bashku në mënyra më efikase. Stafi i Agjencisë NCI është ekspert në teknologji dhe siguri kibernetike, duke ofruar shërbime që i lejojnë NATO-s të kryejë detyrat e saj kryesore, duke përfshirë konsultimin midis Aleatëve dhe mbrojtjen kolektive. Duke punuar me industrinë, akademinë dhe organizatat jofitimprurëse për të ofruar zgjidhje inovative, Agjencia NCI ofron aftësi që e ndihmojnë NATO-n të ruajë avantazhin e saj teknologjik. Ajo gjithashtu ofron mbështetje IT për aleatët, Selinë e NATO-s, Strukturën e Komandës së NATO-s, Strukturën e Forcave të NATO-s dhe agjencitë e tjera të NATO-s. Përmes Qendrës së Sigurisë Kibernetike të NATO-s, ekspertët e agjencisë mbrojnë rrjetet e NATO-s 24 orë në ditë, shtatë ditë në javë.
Agjencia ofron teknologji të avancuar të Komandës, Kontrollit, Komunikimit, Kompjuterëve, Inteligjencës, Mbikëqyrjes dhe Zbulimit (C4ISR) në mbështetje të vendimmarrësve dhe misioneve të Aleancës, duke përfshirë adresimin e kërcënimeve dhe sfidave të reja, të tilla si sulmet e mundshme kibernetike dhe raketore. Agjencia është përgjegjëse për blerjen e teknologjisë, eksperimentimin, promovimin e ndërveprimit, projektimin dhe inxhinierinë e sistemeve dhe arkitekturës, si dhe testimin dhe mbështetjen teknike. Ajo gjithashtu ofron shërbime të sistemeve të komunikimit dhe informacionit (CIS) në mbështetje të ushtrimeve, misioneve dhe operacioneve të Aleancës.
Përveç kësaj, Agjencia kryen planifikimin qendror, inxhinierinë e sistemit, zbatimin dhe menaxhimin e konfigurimit për sistemet e Komandës dhe Kontrollit Ajror të NATO-s (Air C2).
Agjencia NCI gjithashtu mbështet shkëmbimin e informacionit midis NATO-s dhe organeve të tjera aleate duke përdorur sisteme ndërvepruese kombëtare dhe të mbështetjes së NATO-s.
Agjencia NCI, e udhëhequr nga një Menaxher i Përgjithshëm, ka selinë në Bruksel, Belgjikë. Ajo gjithashtu ka lokacione në Hagë, Holandë, si dhe në Mons, Belgjikë dhe Oeiras, Portugali. Agjencia është krahu ekzekutiv i Organizatës së Komunikimit dhe Informacionit të NATO-s (NCIO), e cila u ofron palëve të interesuara aftësi C3, duke përmirësuar koherencën dhe ndërveprimin, dhe duke siguruar ofrimin e shërbimeve të sigurta CIS me kosto minimale për Aleatët, individualisht dhe kolektivisht. NCIO menaxhohet nga një Bord Mbikëqyrës i Agjencisë (ASB), i përbërë nga një përfaqësues nga secili vend anëtar i NATO-s.
Rritja e prodhimit industrial të mbrojtjes
Për ta mbrojtur vendet e tyre aleatët e NATO-s janë zotuar të investojnë 5% të PBB-së së tyre kombëtare në mbrojtje. Që nga bërja e këtij premtimi në qershor 2025, aleatët Evropianë dhe Kanadaja kanë investuar dhjetëra miliarda më shumë në mbrojtje, duke rritur shpenzimet e tyre me gati 20% në një vit të vetëm. Megjithatë, rritja e buxheteve nuk është e mjaftueshme, dhe NATO duhet të sigurojë që industria e saj e mbrojtjes të ketë kapacitetin për të ofruar aftësitë e nevojshme nga forcat aleate. Për këtë qëllim, NATO dhe Aleatët po punojnë ngushtë me partnerët e industrisë për të rritur me shpejtësi prodhimin industrial të mbrojtjes në të dy anët e Atlantikut.
Një industri e fuqishme dhe fleksibile e mbrojtjes është thelbësore për forcimin e parandalimit dhe mbrojtjes së Aleancës. Vendet e NATO-s janë të përkushtuar për të mbështetur kapacitetin e prodhimit industrial të mbrojtjes të kërkuar në kohë paqeje, krizash dhe konfliktesh.
NATO luan një rol kyç si një platformë për konsultim midis aleatëve dhe vendosjen e standardeve, duke ndihmuar ata të harmonizojnë kërkesat e tyre të prokurimit të mbrojtjes dhe duke ndihmuar industrinë të kuptojë kërkesat e aleatëve në mënyrë që ata të mund të mbështesin ritmin e kërkuar të furnizimit. Si një aleancë prej 32 vendesh, NATO është në gjendje të shfrytëzojë ekonomitë e shkallës, duke i mundësuar industrisë të bëjë plane në shkallë të gjerë dhe afatgjata bazuar në kërkesën e përgjithshme.
Si pjesë e Premtimit të Investimeve në Mbrojtje të NATO-s të vitit 2014 (sipas të cilit aleatët u zotuan të shpenzonin të paktën 2% të PBB-së për mbrojtje), aleatët gjithashtu ranë dakord që të paktën 20% e shpenzimeve të tyre në mbrojtje duhet t’i kushtohen pajisjeve kryesore, duke përfshirë kërkimin dhe zhvillimin shoqërues. Në qershor 2025, aleatët u zotuan për një Premtim të ri Investimesh në Mbrojtje, duke investuar 5% të PBB-së çdo vit në mbrojtje, gjë që po çon në edhe më shumë mundësi për bashkëpunim industrial në mbrojtje, inovacion dhe prodhim.
Në Samitin e Vilniusit të vitit 2023, aleatët ranë dakord për Planin e Veprimit të Prodhimit të Mbrojtjes për të përshpejtuar prokurimin e përbashkët, për të rritur kapacitetin e prodhimit, për t’u angazhuar më tej me industrinë dhe për të përmirësuar ndërveprimin e Aleatëve. Në Samitin e Uashingtonit të vitit 2024, vendet ranë dakord për Premtimin e Zgjerimit të Kapacitetit Industrial të NATO-s, i cili do të forcojë bashkëpunimin industrial transatlantik në mbrojtje dhe do të ndihmojë Aleatët të rimbushin arsenalet e tyre, ndërsa vazhdojnë të dërgojnë ndihmë ushtarake në Ukrainë. Në shkurt të vitit 2025, ministrat e Mbrojtjes së NATO-s ranë dakord për një Plan Veprimi të përditësuar të Prodhimit të Mbrojtjes, i cili zbaton angazhimet e Premtimit të Zgjerimit të Kapacitetit Industrial të NATO-s dhe plotëson mandatin e Planit origjinal.
Në qershor të vitit 2025, ministrat e Mbrojtjes së NATO-s ranë dakord për Objektiva të reja të Aftësive për të forcuar gatishmërinë për luftë për vitet që vijnë. Në Samitin e Ankarasë të vitit 2026, Forumi i Industrisë së Mbrojtjes i Samitit të NATO-s mblodhi së bashku zyrtarë të lartë, udhëheqës të industrisë dhe inovatorë, me qëllimin për të siguruar që investimi prej 5% në mbrojtje i Aleatëve të japë rezultate dhe të përmbushë Objektivat e reja të Aftësive.
Me Strategjinë e re për Bashkëpunimin Industri-NATO, NATO dhe aleatët po thellojnë më tej marrëdhënien e tyre me industrinë, duke miratuar një qasje edhe më të fuqishme bashkëpunuese dhe duke lançuar Dorën e Përparme të NATO-s për Industrinë si mjeti kryesor për të informuar industrinë për mënyrat e lidhjes me Organizatën.
Fraksion.com
