SHBA po garon për qendrat e të dhënave. Kina po i ndërton ato me shpejtësi
Ulanqab, Mongolia e Brendshme — Zona duket si një mirazh i teknologjisë së lartë. Blloqe të tëra me qendra gjigante të të dhënave – si ato të përfunduara ashtu edhe ato në ndërtim e sipër – ngrihen papritur mes fushave të gjera e kodrinore, të mbjella me luledielli dhe sorgum.
Aty gjejmë disa nga emrat më të mëdhenj të teknologjisë kineze – gjigantin e pajisjeve harduerike Huawei, platformën e rrjeteve sociale Kuaishou dhe ofruesin e shërbimeve VNET – të gjitha të përqendruara në një zonë që gumëzhin nga aktiviteti dhe lëvizja.
Ky është Ulanqab, në Mongolinë e Brendshme, një qytet kinez në skaj të shkretëtirës Gobi. Ai po shndërrohet me shpejtësi në një nga qendrat kryesore të të dhënave që po nxisin një bum masiv të Inteligjencës Artificiale (IA) në Kinë, duke e bërë vendin rivalin e vetëm serioz ndaj ambicieve të SHBA-së për të dominuar këtë teknologji. Në këtë qytet me më pak se dy milionë banorë planifikohet të ndërtohen afro 90 qendra të të dhënave.
Deri vitin e kaluar, SHBA-ja kishte rreth 10 herë më shumë qendra të dhënash për IA sesa Kina – sipas një studimi të Universitetit të Stanfordit – si dhe shumë më tepër fuqi llogaritëse, sipas vlerësimeve të tjera. Kompanitë amerikane të teknologjisë kanë diçka që kompanitë kineze nuk e kanë: qasjen te çipat më të avancuar, përbërësi më i rëndësishëm për zhvillimin e IA-së.
Por Ulanqab – me numrin e tij në rritje të qendrave të IA-së dhe të përpunimit të sasive të mëdha të të dhënave (big data) – nxjerr në pah avantazhet e Kinës në garën për teknologjinë që mund të përcaktojë shekullin e 21-të.
Ndërtesat gjigante këtu u ngritën me shpejtësi marramendëse; pjesa më e madhe e Parkut Industrial të të Dhënave “Bayin” – një zonë e mbushur dendur me këto objekte – mori formë brenda vetëm dy viteve, çka dëshmon për kapacitetin e Kinës për të ndërtuar shpejt.
Erërat e forta, dielli përvëlues dhe hapësirat e gjera e të hapura i ofrojnë zonës qasje të bollshme në energji të gjelbër dhe tokë me kosto të ulët.
Dhe, çka është thelbësore, në të gjithë vendin e drejtuar nga Partia Komuniste, nuk ekziston asnjë kundërshtim publik ndaj ndërtimit masiv të qendrave të të dhënave – lloji i kundërshtimit që po bën bujë në SHBA. “Me krahë të hapur”
Në parkun industrial Bayin të Ulanqab-it, gjatë një dite të zakonshme pune së fundmi, një rrjedhë e vazhdueshme punëtorësh ndërtimi kalonin para skanerëve të fytyrës ndërsa hynin në kantieret e ndërtimit, ndërkohë që kamionët lëviznin duke sjellë materiale për objektet që po merrnin formë brenda zonës. Jashtë perimetrit të tyre, shitësit ofronin petë brumi dhe cigare në tezga të improvizuara.
Zhurma e ndërtimit nuk dukej se i shqetësonte banorët vendas që jetonin aty pranë. Disa prej tyre, që folën për CNN, thanë se po përfitonin nga këto projekte – si dhe nga dyndja e punëtorëve migrantë të ndërtimit që erdhën bashkë me to në një zonë, ekonomia e së cilës më parë varej kryesisht nga bujqësia.
“Më parë, thjesht qëndronim ulur dhe prisnim klientët. Tani jemi vazhdimisht të zënë – duke marrë porosi, duke bërë këtë e atë. mezi gjejmë kohë për pushim,” tha Ma Rong, 56 vjeç, i cili drejton një dyqan ushqimor dhe një bujtinë në zonë prej 30 vitesh. “Biznesi ynë ka shkuar shumë më mirë se më parë,” tha ai.
Disa njerëz janë detyruar të zhvendosen për shkak të ndryshimeve që kanë përfshirë rajonin, siç është rasti i pronarit të restorantit Liu Baoping, 58 vjeç, i cili tha se iu desh të linte vendndodhjen e mëparshme të biznesit për shkak të prishjes së një autostrade. Megjithatë, ai tregon se numri i klientëve të tij të përditshëm është dyfishuar paralelisht me ndërtimin e qendrës së të dhënave. “Mjedisi nuk është aq i pastër sa më parë, por të ardhurat e njerëzve dhe ekonomia – janë shumë më mirë,” tha ai.
Ulanqab-i është pjesë e vizionit të Pekinit për të zgjeruar me shpejtësi infrastrukturën e të dhënave – një prioritet kyç për një qeveri që e sheh Inteligjencën Artificiale (IA) si një motor thelbësor rritjeje për ekonominë e vendit, e cila po ngadalësohet dhe popullsia e së cilës po tkurret.
“Kina e ka përqafuar IA-në me krahë të hapur,” u shpreh lideri kinez Xi Jinping në një konferencë globale për inteligjencën artificiale në Shangai, korrikun e kaluar. Ai theksoi nismën e Kinës për të integruar IA-në në sektorë të ndryshëm, nga shëndetësia te pajisjet shtëpiake, dhe e vlerësoi përpjekjen për të përfshirë IA-në në prodhim industrial si një “shenjë dalluese të shkëlqyer të modernizimit kinez”.
Sipas statistikave zyrtare, tashmë më shumë se 700 milionë njerëz në Kinë përdorin IA-në. Dhe plani për të integruar IA-në në prodhim, industri dhe jetën e përditshme kërkon gjithashtu sasi të mëdha kapacitetesh kompjuterike. Muajin e kaluar, Pekini njoftoi një plan prej 560 miliardë dollarësh për të zgjeruar me shpejtësi infrastrukturën e informacionit – përfshirë objektet kompjuterike – gjatë pesë viteve të ardhshme. Kompanitë private të teknologjisë po rrisin gjithashtu investimet në infrastrukturën e inteligjencës artificiale (IA), edhe pse ato mbeten ende shumë prapa homologëve të tyre në Silicon Valley.
Sipas firmës kërkimore Rhodium Group, investimet e këtij lloji nga kompanitë kineze të kuotuara në bursë do të dyfishohen këtë vit, duke arritur në rreth 139 miliardë dollarë. Megjithatë, kjo shifër përbën më pak se një të pestën e 800 miliardë dollarëve që homologët e tyre amerikanë po investojnë në qendrat e të dhënave për IA.
Dhe kjo nuk është i vetmi pengesë.
Firmat kineze përballen me një sfidë tjetër kritike: kufizimet në sasinë e pajisjeve harduerike të avancuara që disponohen për të pajisur këto qendra. Ndalimet e Uashingtonit për eksportin kufizojnë aksesin e tyre te çipat më të mirë për IA, siç janë modele të caktuara nga Nvidia dhe AMD, ndërsa Pekini ka kufizuar importin e disa opsioneve më pak të fuqishme. Prodhuesit vendas të çipave po përpiqen me ngulm të arrijnë nivelet e konkurrentëve, por teknologjia e tyre mbetet ende prapa asaj amerikane, ndërsa furnizimet me modelet e tyre më të avancuara janë të kufizuara.
“Nëse shikoni koston totale të ndërtimit të një qendre të dhënash, çipat janë faktori më i rëndësishëm dhe ata thjesht nuk kanë mjaftueshëm prej tyre,” tha Nick Corvino, studiues në *Carnegie Endowment for International Peace*.
Por atë që Kinës i mungon në aspektin e çipave dhe kapitalit, ajo po përpiqet ta kompensojë me një avantazh: energji të bollshme dhe me kosto të përballueshme, një pjesë e madhe e së cilës është e gjelbër.
Energjia e tepërt
Ndërsa qendrat e të dhënave që konsumojnë sasi të mëdha energjie po e rëndojnë rrjetin elektrik të vjetëruar të SHBA-së – i cili nuk është zgjeruar ndjeshëm prej dekadash – Kina, në periudhën midis viteve 2022 dhe 2025, shtoi kapacitete të barabarta me ato të burimeve industriale të energjisë në të gjithë SHBA-në (sipas shifrave të fundit të vitit 2025).
Për më tepër, ajo zotëron më shumë energji të gjelbër sesa mund të konsumojë: në gjashtë muajt e parë të vitit 2026, vendi humbi (nuk shfrytëzoi) aq energji të gjelbër të tepërt, sa do të mjaftonte për të furnizuar me energji të gjithë Meksikën për një vit të tërë; kjo sipas gjetjeve të organizatave të pavarura kërkimore *Centre for Research on Energy and Clean Air* dhe *Global Energy Monitor*.
Pekini synon që qendrat e të dhënave të shfrytëzojnë këtë tepricë energjie – e cila gjendet kryesisht në zonat rurale perëndimore, ku dielli, era dhe toka janë me bollëk – duke nxitur njëkohësisht biznesin e sektorit të teknologjisë së gjelbër, në kuadër të një plani të njohur si “Të dhënat në Lindje, përpunimi në Perëndim”.
Në kuadër të kësaj strategjie, të nisur fillimisht në vitin 2022, Kina ka përcaktuar tetë qendra kombëtare kompjuterike – përfshirë disa në rajonet perëndimore – si dhe 10 grupime kombëtare të qendrave të të dhënave. Plani i saj më i fundit pesëvjeçar për ekonominë kombëtare e ka forcuar edhe më tej këtë lidhje, duke kërkuar që ndërtimi i infrastrukturës kompjuterike të zhvillohet paralelisht me atë të energjisë së gjelbër.
“Kina po përpiqet të përfitojë nga fakti se zotëron një lloj ‘kujtese muskulore’ për ndërtimin e shpejtë të infrastrukturës energjetike,” tha Kyle Chan, studiues në *Brookings Institution*. “Ndërsa në SHBA, ne nuk kemi kryer zgjerime të tilla të rrjetit prej kohësh, ndaj po hasim vështirësi në aspektin e prodhimit të energjisë dhe lidhjes me rrjetin.”
Energjia e bollshme mund ta ndihmojë gjithashtu Kinën të kompensojë performancën më të ulët të çipave të saj vendas. Projektuesit kinezë të çipave, si Huawei, po kombinojnë grupime çipash për të krijuar fuqi përpunuese të krahasueshme me atë të teknologjive superiore. Kjo zgjidhje mund të jetë efektive për disa detyra, thonë analistët, por konsumon dukshëm më shumë energji elektrike.
Vëzhguesit thonë se, edhe me furnizim të bollshëm energjie, vizioni i Pekinit i ka kufizimet e tij.
Disa qendra kompjuterike në perëndim janë tepër larg për të përballuar detyra të caktuara me shpejtësitë e kërkuara për qendrat urbane në lindjen e populluar dendur. Ekziston gjithashtu shqetësimi për të ashtuquajturat “qendra të dhënash fantazmë” ose projekte të konceptuara dobët në zona rurale, të ndërtuara për t’iu përshtatur një nisme të nivelit të lartë qeveritar, por që u mungon pajisja teknike ose përdoruesit për të justifikuar investimin.
Megjithatë, në qendrat e Mongolisë së Brendshme – ku kabllot optike mund të transmetojnë të dhëna drejt Pekinit (rreth 320 kilometra larg) më shpejt se sa hap e mbyll sytë, dhe ku kompanitë kryesore po investojnë burime të mëdha – vizioni i Kinës duket se po merr formë.
“Bëhuni gati”
E njohur prej kohësh si një nga prodhueset kryesore të qymyrit në Kinë, kjo rajon i ekspozuar ndaj erërave të forta, që kufizohet me Rusinë dhe Mongolinë, është shndërruar së fundmi në një qendër të energjisë së gjelbër.
Fusha me panele diellore mbulojnë pjesë të Mongolisë së Brendshme, ndërsa siluetat e holla të turbinave të erës rrotullohen mbi delet që kullosin. Përgjatë disa segmenteve të autostradës, fletë turbinash të papërdorura qëndrojnë rreshtuar anash rrugës si dhëmbë gjigantë elefanti prej tekstilgjasi.
Në Ulanqab, që bën pjesë në një nga 10 grupimet kombëtare të qendrave të të dhënave në Kinë, pothuajse gjysma e energjisë së rrjetit sigurohet nga era dhe dielli; madje, disa ofrues të shërbimeve të qendrave të të dhënave po gjejnë mënyra për t’u mbështetur edhe më shumë te burimet e pastra.
Disa kilometra larg zonës së zhurmshme të ndërtimit të parkut industrial Bayin në Ulanqab, kompleksi “Galaxy Campus” i kompanisë Envision po zbaton pikërisht një model të tillë.
Duke zënë një sipërfaqe sa më shumë se 20 fusha futbolli dhe e planifikuar të jetë ndër më të mëdhatë në botë për nga madhësia pas përfundimit, kjo qendër të dhënash do të strehojë serverë dhe çipa të kompanive teknologjike, të cilët do të përdoren për të përpunuar kërkesat që përdoruesit fusin në aplikacionet e inteligjencës artificiale, si për shembull në Pekin.
Mbi 80% e energjisë për këtë objekt do të vijë drejtpërdrejt nga parqet e erës të operuara nga vetë kompania, duke anashkaluar plotësisht rrjetin elektrik, thotë Envision. Sistemet e baterive ruajnë energjinë e erës, ndërsa një transformator i avancuar i teknologjisë “solid-state” mund të rregullojë me shpejtësi sasinë e energjisë që furnizon serverët, në varësi të kërkesës; këtë e shpjegoi Ricky Zheng, menaxheri i përgjithshëm i objektit, i cili e shoqëroi CNN-in në një vizitë në kompleksin që është ende në ndërtim e sipër.
Uji është një tjetër burim kyç që ka nxitur reagime negative ndaj qendrave të të dhënave në Amerikë, por Zheng thotë se këtu kjo nuk përbën problem. Klima e freskët në Ulanqab e redukton nevojën e përgjithshme për ftohje, ndërsa objekti përdor një sistem të ashtuquajtur “zero-ujë”, i cili shfrytëzon alkoolin industrial si lëndë ftohëse, shpjegon ai.
Zheng u shfaq gjithashtu optimist sa i përket kërkesës së kompanive të teknologjisë për këto objekte, si dhe aftësisë së atyre klientëve për t’i pajisur raftet e serverëve me harduerin e nevojshëm.
Kampusi Envision Galaxy në Ulanqab, Mongolia e Brendshme, po ndërtohet në faza. Me mirësjelljen e Envision.
Faza e parë e kompleksit të planifikuar me kapacitet total prej 2 GW ishte tashmë e rezervuar plotësisht, tha ai, dhe kompania po ndërtonte faza shtesë, si për shërbimet e inteligjencës artificiale (AI) ashtu edhe për ato “cloud”.
Çipat dhe serverët e AI “janë në pronësi të klientëve tanë,” tha ai. “Kur ata na japin porosinë për të ndërtuar një qendër të dhënash kaq të madhe… ata janë të sigurt se do të kenë infrastrukturë të mjaftueshme për t’u instaluar në këto rafte (serverësh).”
Dhe kjo kompani, ashtu si vetë Ulanqab-i, po planifikon të jetë gati për rritjen e pritshme të kërkesës për AI në vitet e ardhshme.
“Ne e projektuam këtë për 10 vitet e ardhshme,” tha Zheng. “Duhet të përgatitesh për të ardhmen.”
Fraksion.com
