Plani i paqes SHBA-Iran me 14 pika, i shpjeguar
Memorandumi i mirëkuptimit, MOU, midis SHBA-së dhe Iranit synon të zgjerojë armëpushimin dhe të rrisë rrjedhën e trafikut përmes Ngushticës së Hormuzit.
Por me më pak se 800 fjalë në anglisht, skica me 14 pika lë shumë detaje për më vonë, duke përfshirë temën delikate të programit bërthamor të Iranit. Por i premton Iranit shumë para – duke hequr sanksionet, Irani mund të shesë naftën e tij në botë, por gjithashtu potencialisht i jep Iranit qasje në miliarda asete të ngrira dhe 300 miliardë dollarë financim.
Administrata Trump është një mbështetëse e madhe e marrëveshjeve shumëpikëshe. Marrëveshja që synonte t’i jepte fund armiqësive në Rripin e Gazës ishte një plan me 20 pika, dhe plani i parealizuar i administratës për t’i dhënë fund luftës së Rusisë në Ukrainë ishte një plan me 28 pika.
Ia vlen të shfletohet draft-marrëveshja rresht pas rreshti, e cila u lexua nga një zyrtar i lartë i administratës Trump në një telefonatë me gazetarët.
Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Republika Islamike e Iranit kanë rënë dakord bashkërisht me mirëbesim më 17 qershor për sa vijon:
1
Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Republika Islamike e Iranit dhe aleatët e tyre në luftën aktuale po nënshkruajnë këtë Memorandum Mirëkuptimi për të shpallur ndërprerjen e menjëhershme dhe të përhershme të operacioneve ushtarake në të gjitha frontet, përfshirë Libanin, dhe zotohen që tani e tutje të mos fillojnë asnjë luftë ose asnjë operacion ushtarak kundër njëri-tjetrit, dhe të përmbahen nga kërcënimi ose përdorimi i forcës kundër njëri-tjetrit, dhe të sigurojnë integritetin territorial dhe sovranitetin e Libanit. Marrëveshja përfundimtare do të konfirmojë ndërprerjen e përhershme të luftës në të gjitha frontet, përfshirë Libanin dhe dispozita të tjera të këtij paragrafi.
Ndërsa kjo pikë e parë përmend “aleatët e tyre”, nuk përmend në mënyrë të qartë Izraelin ose Hezbollahun. Kjo është e rëndësishme pasi edhe pse qeveria amerikane nisi luftën kundër Iranit në bashkëpunim me Izraelin, veprimi ushtarak i Izraelit në Liban kundër Hezbollahut ka komplikuar përpjekjet për të arritur këtë marrëveshje paqeje, kështu që bashkëpunimi i shtetit hebre – ose dëshira për të qenë një prishës – do të jetë një faktor kyç.
Zëvendëspresidenti JD Vance i tha Jake Tapper të CNN se ky paragraf do të thotë gjithashtu, “iranianët duhet të ndalojnë së financuari organizatat terroriste të dhunshme, ata duhet të ndalojnë së financuari paqëndrueshmërinë rajonale”.
2
Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Republika Islamike e Iranit zotohen të respektojnë sovranitetin dhe integritetin territorial të njëra-tjetrës dhe të përmbahen nga ndërhyrja në punët e brendshme të njëra-tjetrës.
Kjo është një pikë simbolikisht e rëndësishme. Sugjeron që SHBA-të po bien dakord të mos nxisin kundërshtimin ndaj regjimit iranian ose të mos shtyjnë për ndryshim regjimi. Me nisjen e luftës, Trump u kishte thënë iranianëve se momenti i tyre i lirisë nga regjimi ishte afër. Kjo nuk duket më të jetë mendimi i qeverisë amerikane.
3
Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Republika Islamike e Iranit zotohen të negociojnë dhe të arrijnë marrëveshjen përfundimtare në maksimum 60 ditë, të zgjatshme me pëlqim të ndërsjellë.
Ky Memorandum Mirëkuptimi është një marrëveshje për të arritur një marrëveshje përfundimtare. Trump dhe Presidenti Masoud Pezeshkian thuhet se e nënshkruan më 17 qershor, sipas një zyrtari amerikan, që do të thotë se afati 60-ditor do të mbaronte më 16 gusht. Por kjo sigurisht mund të zgjatet.
Ka disa data kyçe që vijnë në kalendarin iranian që mund të ndikojnë në ritmin e ritmit të bisedimeve, duke përfshirë festën fetare islame Ashura më 25 qershor dhe varrimin shumëditor të Udhëheqësit Suprem Ajatollah Ali Khamenei, i cili u vra në disa nga sulmet e para të luftës. Ky proces do të zgjasë në Iran nga 4 korriku deri më 9 korrik.
4
Menjëherë pas nënshkrimit të këtij Memorandumi Mirëkuptimi, Shtetet e Bashkuara të Amerikës do të fillojnë heqjen e bllokadës së tyre detare dhe çdo shqetësimi ose pengese kundër Republikës Islamike të Iranit, dhe do ta përfundojnë plotësisht bllokadën detare brenda 30 ditëve. Gjatë kësaj periudhe, trafiku i anijeve do të jetë në përpjesëtim me numrin e trafikut para luftës që po rivendoset nga Republika Islamike e Iranit. Shtetet e Bashkuara të Amerikës zotohen më tej të largojnë forcat e tyre nga afërsia e Republikës Islamike të Iranit brenda 30 ditëve pas marrëveshjes përfundimtare.
Nuk është trajtuar këtu nëse Irani do të mbajë përfundimisht kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit. SHBA-të kanë kohë deri më 19 korrik për të hequr plotësisht bllokadën e tyre detare. Kjo pikë gjithashtu sugjeron që SHBA-të do të tërheqin forcat nga “zonat përreth”. Duket e pamundur që kjo t’i referohet forcave amerikane të stacionuara në vende të shumta përgjatë Gjirit Persik, por mund të aludojë për afërsisht 50,000 ushtarakë shtesë amerikanë të vendosur në rajon gjatë luftës.
5
Me nënshkrimin e këtij Memorandumi Mirëkuptimi, Republika Islamike e Iranit do të bëjë rregullime duke përdorur përpjekjet e saj më të mira për kalimin e sigurt të anijeve tregtare pa pagesë, vetëm për 60 ditë, nga Gjiri Persik në Detin e Omanit dhe anasjelltas. Trafiku i anijeve tregtare do të fillojë menjëherë, dhe duke marrë parasysh nevojën për heqjen e pengesave teknike dhe ushtarake dhe çminimin nga Republika Islamike e Iranit do të fillojë brenda 30 ditëve. Republika Islamike e Iranit do të zhvillojë dialog me Sulltanatin e Omanit për të përcaktuar administrimin e ardhshëm dhe shërbimet detare në Ngushticën e Hormuzit në diskutim me shtetet e tjera bregdetare të Gjirit Persik në përputhje me ligjin ndërkombëtar në fuqi dhe të drejtat sovrane të shteteve bregdetare të Ngushticës së Hormuzit.
Irani po pranon të lejojë trafikun e tankerëve të kalojë pa pengesa nëpër Ngushticën e Hormuzit pa pagesë apo taksë, por vetëm për 60 ditët e mbuluara nga Memorandumi i Mirëkuptimit. Në të ardhmen, Irani dhe fqinjët e tij të Gjirit Persik, përfshirë Omanin, do të përcaktojnë një sistem të ri që Memorandumi thotë se do të jetë në përputhje me ligjin ndërkombëtar. Kjo sugjeron se mund të ketë tarifa të reja për trafikun e Ngushticës së Hormuzit në të ardhmen, potencialisht një lëshim i madh nga SHBA-ja dhe një rrjedhë e re e përhershme e të ardhurave për Iranin, nëse kjo ndodh.
6
Shtetet e Bashkuara të Amerikës zotohen me partnerët rajonalë të zhvillojnë një plan përfundimtar, të dakordësuar reciprokisht, me të paktën 300 miliardë dollarë amerikanë për rindërtimin dhe zhvillimin ekonomik të Republikës Islamike të Iranit. Mekanizmi për zbatimin e këtij plani do të finalizohet si pjesë e një marrëveshjeje përfundimtare brenda 60 ditëve. Të gjitha licencat, përjashtimet dhe lejet e kërkuara për transaksionet financiare përkatëse do të jepen nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Pra, deri në fund të verës, Irani mund të ketë qasje në 300 miliardë dollarë për zhvillim ekonomik. Kjo është një shumë e madhe parash që tejkalon shumë vlerën e aseteve të ngrira të Iranit ose atë që do të fitonte përmes viteve të tëra të ngarkimit të tarifave për anijet që kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit. Është gjithashtu një shifër e madhe duke pasur parasysh se Trump ankohet shpesh se Iranit iu dha qasje në një sasi shumë më të vogël të parave të veta pas nënshkrimit të Planit të Përbashkët Gjithëpërfshirës të Veprimit. Vlen të përmendet se këto 300 miliardë dollarë të financuara – para investimi që Trump ka thënë se do të vijnë nga shtetet e Gjirit – duket se janë të ndryshme nga paratë që Irani mund të mbledhë përmes shitjes së naftës së tij, por nuk janë dhënë detaje.
7
Shtetet e Bashkuara të Amerikës marrin përsipër të ndërpresin të gjitha llojet e sanksioneve kundër Republikës Islamike të Iranit, përfshirë rezolutat e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.
Rezolutat e Bordit të Guvernatorëve të IAEA-së, të gjitha sanksionet e njëanshme të SHBA-së, parësore dhe dytësore në një orar të dakordësuar si pjesë e marrëveshjes përfundimtare. Republika Islamike e Iranit dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës pranojnë rëndësinë kritike të çështjes së ndërprerjes së sanksioneve të përmendura më sipër dhe shprehën qëllimet e tyre për t’i adresuar menjëherë këto çështje në negociata me qëllim arritjen e një marrëveshjeje të ndërsjellë mbi to.
SHBA-të kanë vendosur sanksione të llojeve të ndryshme ndaj Iranit që nga Revolucioni i vitit 1979. Ky premtim për t’i dhënë fund si sanksioneve të SHBA-së ashtu edhe sanksioneve ndërkombëtare do t’i mundësonte Republikës Islamike të shfrytëzonte pasurinë e saj të naftës në mënyra të reja.
Heqja e të gjitha sanksioneve do të shkonte shumë më tej sesa JCPOA, marrëveshja e epokës së Obamës që Trump e prishi gjatë mandatit të tij të parë. Kjo marrëveshje hoqi vetëm sanksionet dytësore që lidhen me programin bërthamor të Iranit.
Lëvizja do të shkonte gjithashtu përtej naftës. Sanksionet aktuale e pengojnë Iranin të hyjë në sektorin bankar ndërkombëtar, për shembull, ndër të tjera. Shumë sanksione të SHBA-së lidhen me sponsorizimin e grupeve që SHBA-të i kanë përcaktuar si organizata terroriste, si Hezbollahu. Ky mund të jetë një lëshim shumë i gjerë.
8
Republika Islamike e Iranit riafirmon se nuk do të sigurojë ose zhvillojë armë bërthamore. Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Republika Islamike e Iranit kanë rënë dakord të zgjidhin asgjësimin e materialit të pasuruar të rezervave në përputhje me një mekanizëm që do të miratohet reciprokisht në përputhje me orarin e përmendur në paragrafin shtatë me metodologjinë minimale që do të përpunohet në vend nën mbikëqyrjen e IAEA-s. Të dy palët gjithashtu ranë dakord të diskutojnë çështjen e pasurimit dhe çështje të tjera të dakorduara reciprokisht në lidhje me nevojat bërthamore të Republikës Islamike të Iranit, bazuar në një kornizë të kënaqshme që do të miratohet në marrëveshjen përfundimtare. Marrëveshja përfundimtare do të konfirmojë dispozitat e këtij paragrafi. Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Republika Islamike e Iranit pranojnë rëndësinë kritike të çështjeve bërthamore të përmendura më sipër. Ata shprehin qëllimin e tyre për t’i adresuar menjëherë këto çështje në negociata në mënyrë që të arrijnë një marrëveshje të ndërsjellë mbi to.
Trump do të argumentojë se ky premtim është një fitore pasi Irani po bie dakord se nuk do të ketë kurrë një armë bërthamore. Irani do të argumentojë se e ka bërë tashmë këtë premtim kur nënshkroi Traktatin për Mospërhapjen Bërthamore. Por detajet e çështjes bërthamore – dhe aftësia e Iranit për të ndjekur energjinë bërthamore – mbeten të pazgjidhura në këtë marrëveshje. Vlen të përmendet se Irani nuk zotohet të braktisë qëllimin e energjisë bërthamore në këtë MOU. Dhe gjuha nuk është aq e fortë sa ajo që ishte në JCPOA, ku Irani riafirmoi “se në asnjë rrethanë Irani nuk do të kërkojë, zhvillojë ose fitojë armë bërthamore”.
9
Në pritje të marrëveshjes përfundimtare, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Republika Islamike e Iranit bien dakord të ruajnë status quo-në. Republika Islamike e Iranit do të ruajë status quo-në aktuale të programit të saj bërthamor dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës nuk do të vendosin sanksione të reja dhe nuk do të vendosin forca shtesë në rajon.
Status quo-ja është se rezervat e uraniumit të Iranit janë varrosur nën tokë dhe SHBA-të nuk po përpiqen në mënyrë aktive t’i marrin ato. Sa i përket sanksioneve të reja, SHBA-të kanë vendosur sanksione të shumta të reja që nga fillimi i luftës. Këto kanë synuar, për shembull, asetet dixhitale dhe rrjetet e transportit detar.
10
Shtetet e Bashkuara të Amerikës marrin përsipër që menjëherë pas nënshkrimit të këtij Memorandumi Mirëkuptimi dhe deri në përfundimin e sanksioneve, Departamenti i Thesarit i SHBA-së do të lëshojë përjashtime për eksportin e naftës bruto iraniane, produkteve të naftës dhe derivateve të saj, si dhe të gjitha shërbimet e lidhura me të, duke përfshirë transaksionet bankare, sigurimet, transportin, etj.
SHBA-të do ta lejojnë Iranin të shesë naftën e tij, pavarësisht sanksioneve, ndërsa negociohet një marrëveshje përfundimtare. Ky është një koncesion fitimprurës që do t’i sjellë lehtësim të menjëhershëm ekonomisë iraniane. Ai gjithashtu do të ndihmojë ekonominë botërore duke rivendosur furnizimin me naftë që është mbytur nga lufta.
11
Shtetet e Bashkuara të Amerikës marrin përsipër të vënë plotësisht në dispozicion për përdorim fondet dhe asetet e ngrira ose të kufizuara të Republikës Islamike të Iranit pas zbatimit të këtij Memorandumi Mirëkuptimi. Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Republika Islamike e Iranit do të bien dakord reciprokisht mbi procedurat që lidhen me lirimin e këtyre fondeve gjatë negociatave. Fonde të tilla, pavarësisht nëse mbahen në llogarinë origjinale apo transferohen, do të bëhen plotësisht të përdorshme për pagesë për çdo përfitues përfundimtar të caktuar nga Banka Qendrore e Republikës Islamike të Iranit. Shtetet e Bashkuara të Amerikës marrin përsipër të lëshojnë të gjitha licencat dhe autorizimet e nevojshme në përputhje me rrethanat.
Zhbllokimi i këtyre aseteve nuk është një gjest i parëndësishëm. Irani kishte këmbëngulur në lirimin e 24 miliardë dollarëve, siç i tha CNN Mohsen Rezaei, këshilltari ushtarak i Udhëheqësit Suprem Ajatollah Mojtaba Khamenei, përpara se marrëveshja të finalizohej.
Por shifra mund të përfundojë duke qenë shumë më e madhe. Ndërsa vlera e saktë e fondeve të ngrira të Iranit nuk është e disponueshme publikisht, mediat dhe analistët iranianë vlerësojnë se ajo varion midis 124 miliardë dhe 167 miliardë dollarëve. Një pjesë e madhe e çfarëdo fondesh që përfundimisht do të zhbllokohen ka të ngjarë të shpenzohen jashtë Iranit për mallra dhe importe.
12
Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Republika Islamike e Iranit bien dakord që do të krijohet një mekanizëm ekzekutiv për të monitoruar zbatimin me sukses të këtij Memorandumi Mirëkuptimi dhe pajtueshmërinë e ardhshme të marrëveshjes përfundimtare.
Të dy palët do të bien dakord për një proces për të verifikuar nëse marrëveshja po respektohet. Nëse duan një model, ato mund të shikojnë prapa në JCPOA, të cilën Trump e shfuqizoi në mandatin e tij të parë dhe më pas edhe Irani e braktisi.
13
Pas nënshkrimit të këtij Memorandumi Mirëkuptimi, dhe në varësi të fillimit të zbatimit të paragrafëve 1, 4, 5, 10 dhe 11 të këtij Memorandumi Mirëkuptimi, dhe zbatimit të vazhdueshëm të këtyre masave, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Republika Islamike e Iranit do të fillojnë negociatat në lidhje me marrëveshjen përfundimtare ekskluzivisht mbi paragrafët e tjerë.
Për ta përmbushur këtë Memorandum Mirëkuptimi, SHBA-të duhet të heqin bllokadën detare dhe t’i lejojnë Iranit të hyjë në fondet dhe asetet e tij të ngrira ose të kufizuara. Irani duhet të hapë Ngushticën e Hormuzit. Realizimi i këtyre angazhimeve është i nevojshëm për të arritur një marrëveshje më të gjerë.
Vance ka qenë i qartë se marrëveshjet do të vijnë në faza dhe do të mbështeten në performancë. “Ne kemi aftësinë t’i mirëpresim ata në ekonominë botërore nëse ata performojnë,” i tha Vance Tapper. “Ne gjithashtu kemi aftësinë të themi, e dini çfarë, nuk merrni asgjë nëse nuk përmbushni pjesën tuaj të detyrimit.”
14
Marrëveshja përfundimtare do të miratohet nga një rezolutë detyruese e KS të OKB-së.
Është interesante se, duke qenë se Memorandumi i Mirëkuptimit është vetëm midis Iranit dhe SHBA-së, palët bien dakord që një marrëveshje përfundimtare do të duhet të miratohet nga i gjithë Këshilli i Sigurimit i OKB-së, i cili përfshin pesë anëtarë të përhershëm me të drejtë vetoje: SHBA-në, Mbretërinë e Bashkuar, Francën, Kinën dhe Rusinë. Kjo do ta bënte shkeljen e marrëveshjes një shqetësim më global dhe më të vështirë për një administratë të ardhshme amerikane ose regjim iranian.
Fraksion.com
