A ka vend për të huaj në Kroaci?

Duke gjykuar nga mbulimi mediatik, dhuna ndaj të huajve në Kroaci është rritur ndjeshëm në javët dhe muajt e fundit. Rastet e fundit të rrahjeve të një turisti filipinas në Zagreb dhe një detari sirian në Rijeka u ekspozuan veçanërisht në këtë drejtim. Por përshtypja është se para kësaj, sulmet e rastësishme ndaj të huajve të punësuar në Kroaci ishin bërë tashmë një dukuri e zakonshme – dhe se publiku tashmë ishte disi “mësuar” me të.

Në një intervistë me DW, Avokatja e Popullit Tena Shimonoviq Einwalter shprehu shqetësim ekstrem për dhunën ndaj njerëzve me ngjyrë të ndryshme lëkure. “Fatkeqësisht, kjo nuk na habit. Në një periudhë relativisht të shkurtër kohore. Vetëm në pak vite, një numër i madh punëtorësh nga vende të largëta erdhën në Kroaci, por shteti nuk e përgatiti mjaftueshëm shoqërinë për një ndryshim të tillë. Unë po mendoj kryesisht për masat e integrimit që janë të rëndësishme si për hir të ‘pritësve’ ashtu edhe për hir të ‘anëtarëve të rinj’ të shoqërisë”, tha ajo.

Shpërthim urrejtjeje

Avokatja e Popullit vëren se edhe sot Kroacia nuk ka një politikë gjithëpërfshirëse migrimi ose integrimi për të gjitha grupet e migrantëve. “Në të njëjtën kohë, disa individë dhe grupe, përfshirë disa aktorë politikë, promovojnë një narrativë anti-migrante, që synon si ata që kërkojnë mbrojtje ndërkombëtare ashtu edhe punëtorët migrantë ose, siç thuhej dikur në Kroaci, punëtorët e huaj, duke vënë në dukje rrezikun që gjoja vjen nga ‘të huajt'”, theksoi ajo, duke shtuar se përhapja e përhapur e gjuhës së urrejtjes, kryesisht në rrjetet sociale, kontribuon në atmosferën e intolerancës.

“Në të njëjtën kohë, qytetarët nuk mësuan në shkollë, ashtu si fëmijët dhe të rinjtë ende nuk mësojnë mjaftueshëm për racizmin, ksenofobinë dhe diskriminimin, domethënë për barazinë dhe të drejtat e njeriut”, është e bindur .

Ajo tërheq vëmendjen për faktin se sulmet ndaj punëtorëve të huaj zakonisht mund të zbulohen nga media, shumë prej të cilave në fakt luajtën një rol shumë të rëndësishëm në rritjen e ndërgjegjësimit për problemin. Ky ishte rasti edhe me dy shembujt më të fundit.

“Nuk ka rëndësi për ata që i sulmojnë nëse është punëtor i huaj, kërkues mbrojtjeje ndërkombëtare apo turist, ata shohin ngjyrën e lëkurës, përqendrohen në përkatësinë racore ose etnike, në faktin se janë të huaj. Pra, po flasim për ksenofobinë, në fakt për racizmin, i cili është një problem kroat, evropian dhe global, siç paralajmërohet nga hulumtime të ndryshme dhe aktorë të shumtë ndërkombëtarë relevantë. Sulmet fizike të motivuara nga racizmi janë manifestimi i tij më dramatik”, beson ajo.

Statistikat mashtruese

Raporti i policisë për vitin 2025, i publikuar në mes të këtij muaji, liston 75 krime të motivuara nga urrejtja, më shpesh të bazuara në origjinën kombëtare dhe etnike të viktimës.

Kaq shumë vepra të tilla u regjistruan vitin e kaluar, por Shimonoviq Einwalter është skeptike në lidhje me kualifikimet e sulmeve në të cilat edhe një sasi e vogël vlere materiale iu mor viktimës. Sulme të tilla shpesh regjistrohen si krime pronësore dhe jo si krime të motivuara nga urrejtja, të cilat, sipas saj, shtrembërojnë pamjen e gjendjes, kështu që një qasje e ndryshme ndaj tyre do të ishte e nevojshme.

Procesi i dehumanizimit

Shkencëtarja politike Vedrana Bariçeviq, nga ana tjetër, pohon se kufiri i asaj që është e pranueshme është tejkaluar rëndë dhe nuk mund të flasim për incidente, por për një simptomë të ndryshimeve socio-politike. “Për vite me radhë, dhuna ndaj grupeve të caktuara”, thotë ajo, “është relativizuar ose paraqitur si më pak problematike. Njerëzit me origjina të tjera së pari dehumanizohen duke i vendosur në kategoritë e ’emigrantit’, ‘azilkërkuesit’, ‘të huajit’, dhe më pas demonizohen me diskursin e kërcënimeve ndaj shoqërisë dhe identitetit kombëtar, burimeve, etj.” Pastaj vijnë të ashtuquajturat shtyrje policore përtej kufirit shtetëror, veçanërisht ato të dhunshme.

“Ata thonë qartë se jo çdo jetë është po aq e vlefshme”, tha kjo eksperte e migracionit nga Fakulteti i Shkencave Politike në Zagreb, duke zgjeruar shqyrtimin e saj në kontekstin e përkeqësimit të qëndrimit ndaj “të tjerëve” në Republikën e Kroacisë në përgjithësi.

“Ekziston një ndryshim i dukshëm politik në të cilin diskursi, simbolet dhe praktikat e ekstremit të djathtë relativizohen dhe në këtë mënyrë legjitimohen në mënyrë indirekte nga maja e qeverisë. Vetë autoritetet i paraqesin aktorët që paralajmërojnë kundër kësaj si problematikë ose si ata që nuk përfaqësojnë ‘Kroacinë normale'”, thotë ajo.

Në një kontekst të tillë, sipas saj, është realiste të pritet që grupe të caktuara shoqërore do të fillojnë t’i perceptojnë aktivitetet e tyre si një formë të “mbrojtjes së shoqërisë”, pra të identitetit të imponuar nga kjo formë e ekstremizmit.

“Kushdo që përfaqëson një kërcënim për identitetin e përcaktuar në këtë mënyrë, qoftë një ‘i huaj’, një anëtar i një pakice apo një disident, mund të bëhet ose tashmë po bëhet objekt dhune”, pohon ajo.

Përjashtimi moral

Për Vedrana Bariçeviq, shembujt e fundit të dhunës kundër të huajve janë veçanërisht tronditës për shkak të asaj që në zhargonin profesional quhet përjashtim moral. Bëhet fjalë për individë ose grupe të tëra që dalin simbolikisht nga rrethi i atyre, vuajtja e të cilëve shkakton simpati dhe shqetësim. “Prandaj, është po aq e rëndësishme të flasim për qytetarët që ofrojnë rezistencë përmes solidaritetit, reagimit publik dhe praktikave të përditshme, shpesh më pak të dukshme të mbështetjes. Forma të tilla veprimi mund të mos prodhojnë një spektakël ose të mos tërheqin të njëjtin nivel vëmendjeje si dhuna”, përfundoi Bariçeviq.

Megjithatë, sipas bindjes së saj, rastet e marrëdhënies pozitive përfaqësojnë një korrigjim shoqëror të imazhit të normalitetit që po tentohet të imponohet si një realitet i ri ose një e ardhme e domosdoshme./DW