“Bomba” e Trump në Ditën e Zgjedhjeve mbi Izraelin tregon një ndryshim historik në politikën amerikane

Presidenti Donald Trump është padyshim presidenti më pro-Izrael i kohëve moderne. Pra, njoftimi i tij në Ditën e Zgjedhjeve se Shtetet e Bashkuara do të përfundonin gati 4 miliardë dollarë ndihmë vjetore për Izraelin ishte mahnitës.

Por siç ndodh shpesh me Trump, njoftimi – i bërë në Fox News – ishte i shkurtër në detaje dhe i vështirë për t’u përcaktuar. Mund të përfundojë duke qenë më pak sizmik në praktikë sesa mund të sugjerojë njoftimi tronditës.

Megjithatë, lëvizja e Trump ishte një tjetër kthesë interesante në marrëdhënien e tij me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu – partnerin e tij në luftën e Iranit, e cila kërcënon shpresat e Partisë Republikane në zgjedhjet e mesit të mandatit të së martës. Dhe kjo vjen në një moment kritik politik, me Izraelin në harresë politike pasi nuk pati një fitues të qartë në zgjedhjet e javës së kaluar dhe pasiguri mbi të ardhmen e Netanyahut.

Dinamika politike në SHBA është gjithashtu e pamundur të injorohet. Në një farë mënyre, Trump duket se po i pranon një pikë demokratëve si senatori i Michiganit Abdul El-Sayed duke nënkuptuar se ndihma për Izraelin po bëhet politikisht e paqëndrueshme në politikën amerikane.

Kjo nënvizon një thyerje të jashtëzakonshme në konsensusin afatgjatë dypartiak pro-Izrael në Uashington.

Dhe shkon përtej pyetjes se si një Dhomë ose Senat i ri Demokrat do ta trajtonte çështjen pas zgjedhjeve të mesmandatit të së martës. Njoftimi tregon një epokë të re të pasigurt për Izraelin: Netanyahu është lidhur me republikanët në Uashington gjatë disa administratave, por ka pasur reagime të ndjeshme brenda vendit ndaj përgjigjes së Netanyahut në Gaza ndaj sulmeve terroriste të Hamasit më 7 tetor 2023, jo vetëm midis progresistëve, por edhe aktivistëve të djathtë të lëvizjes MAGA të Trump.

Pasiguria në rritje nëse do të ketë një shumicë kongresive për të mbështetur Izraelin dhe shitjet e armëve për ushtrinë e tij do të krijojë implikime të mëdha gjeopolitike në të ardhmen për shtetin hebre dhe politikën e SHBA-së në Lindjen e Mesme.

Trump ndez një furi në Ditën e Zgjedhjeve

Trump pëlqen të shokojë, të krijojë lajme rreth vetes dhe të shpërqendrojë vëmendjen. Pra, ndoshta njoftimi i tij në një intervistë në Fox News ishte një lojë politike në një ditë kur shumë republikanë kanë frikë nga një qortim i ashpër nga votuesit.

Ai me siguri i habiti prezantuesit e Fox-it.

“Kam arritur një marrëveshje që ne t’i japim Izraelit 4 miliardë dollarë në vit, dhe muaj më parë ramë dakord që do ta ndërpresim… atyre u duket në rregull, sepse, e dini, ata janë bërë një vend shumë i suksesshëm,” tha ai. Trump shtoi se SHBA-ja do t’i ndihmonte izraelitët nëse do të kishin nevojë. “Por, deri në fund të këtij viti, ne nuk do t’i paguajmë më Izraelit.”

Presidenti dukej se i referohej ndihmës vjetore ushtarake amerikane për Izraelin, e cila arrin në pak më pak se 4 miliardë dollarë në vit, sipas një marrëveshjeje të arritur gjatë mandatit të ish-presidentit Barack Obama në vitin 2016. Kjo marrëveshje është parashikuar të zgjasë deri në fund të vitit 2028.

Pjesa më e madhe e këtyre fondeve shpenzohet për blerjen e armëve dhe pajisjeve për forcat e armatosura izraelite, ekskluzivisht nga prodhues amerikanë; prandaj, marrëveshja ka ndikime të rëndësishme për bizneset dhe punësimin në SHBA. Vëmendja tani përqendrohet te forma që do të marrë bashkëpunimi ushtarak midis SHBA-së dhe Izraelit në të ardhmen. Në janar, Netanyahu i tha revistës *The Economist* se dëshironte ta “reduktonte gradualisht” ndihmën ushtarake amerikane për Izraelin brenda 10 viteve, dhe se ky ndryshim ishte “në proces”.

Është e vështirë të dihet nëse deklarata e Trump-it të martën nënkupton se ndihma amerikane do të ndërpritet menjëherë – një hap që do të ishte interesant, por që nuk do të përbënte një krisje strategjike midis aleatëve. Analistë të politikës së jashtme, të cilët kanë shërbyer si në administratat republikane ashtu edhe në ato demokrate, kanë argumentuar se Izraeli tani ka një ekonomi kaq të fuqishme, saqë nuk ka më nevojë për ndihmën amerikane për të blerë pajisje ushtarake. Lidhja midis prodhuesve amerikanë të armëve dhe Izraelit pritet të mbetet e fortë, ndërsa ushtritë e të dyja vendeve aleate, kohët e fundit, kanë bashkëpunuar më ngushtë se kurrë më parë. Kjo ishte e vërtetë edhe para luftës me Iranin — për shembull, kur administrata Biden ndërmori operacione të mëdha mbrojtëse ajrore dhe detare për të zmbrapsur sulmet iraniane me raketa lundruese dhe dronë në vitin 2024.

Brett McGurk, i cili ka shërbyer si zyrtar i lartë në Shtëpinë e Bardhë dhe në Departamentin e Shtetit gjatë katër administratave, u shpreh se çështja e ndihmës amerikane për Izraelin është keqkuptuar thellësisht. “Nuk do t’i jepja një rëndësi të tepruar” komenteve të Trumpit të bëra të martën, tha McGurk.

“Nuk e di nëse ai e ka fjalën për përfundimin e Memorandumit të Mirëkuptimit (MOU) kur të skadojë në vitin 2028, apo për ndërprerjen e tij të menjëhershme,” shtoi McGurk, analist i çështjeve globale në CNN dhe autor i librit të ri “Brink”, i cili trajton rolin e tij në negociatat për lirimin e pengjeve gjatë krizës në Gaza.

Izraeli dhe palestinezët janë tashmë një çështje e brendshme në SHBA.

Deklarata e Trumpit erdhi në një kohë kur dhjetëra miliona amerikanë po votojnë, pas një fushate zgjedhore që nxori në pah ndërthurjen e re të çështjes së Izraelit dhe palestinezëve brenda politikës së brendshme amerikane.

Ishte e jashtëzakonshme ta dëgjoje atë të reagonte, siç dukej, ndaj kundërshtimit të ndihmës amerikane për Izraelin nga demokratë si El-Sayed – ndaj të cilit ai vetë ka drejtuar një lumë retorike anti-myslimane. Demokrati nga Miçigani ka argumentuar se amerikanët po paguajnë më shumë për ushqimet për shkak të një lufte që SHBA-ja po e zhvillon me kërkesë të Izraelit.

“Pse duhet t’i durojmë sulmet nga të çmendur si El-Sayed, kur ata (Izraeli) nuk kanë nevojë për këtë?” – u shpreh Trump për emisionin *Fox and Friends*. “Është një argument i dobët, sepse dikush mund të thotë: ‘Pse të mos u japim të gjithëve nga 4 miliardë dollarë?’”

Çështja e Izraelit shkaktoi një përplasje gjatë fundjavës midis El-Sayed-it dhe ish-rivales së tij në zgjedhjet paraprake demokrate, Haley Stevens, e cila më pas shprehu mbështetje për kundërshtarin e tij republikan, Mike Rogers. Stevens kundërshtoi një reklamë të publikuar nga një ndikues i krahut të majtë, në të cilën shfaqej një çift në një supermarket që fajësonte Izraelin për rritjen e çmimeve. El-Sayed e dënoi reklamën, për të cilën ekipi i tij deklaroi se nuk kishte asnjë lidhje me fushatën e tij. Megjithatë, ky incident nxori në pah përçarjen lidhur me Izraelin, e cila mund të krijojë vështirësi nëse demokratët sigurojnë një shumicë të re në Kongres.

Progresistët mund ta interpretojnë këtë ndryshim qëndrimi të Trump-it si një konfirmim të pikëpamjeve të tyre. “Edhe një orë e prishur mund ta tregojë orën saktë dy herë në ditë,” – tha El-Sayed të martën, sipas *Wall Street Journal*. Nga ana tjetër, ka nga ata që argumentojnë se kritikat ndaj qeverisë izraelite shpesh kalojnë në antisemitizëm – një akuzë të cilën kandidatë si El-Sayed e mohojnë.

Është e mundur gjithashtu që Trump të kërkojë një fitore politike për veten e tij. Dhënia fund e ndihmës amerikane për Izraelin do të përputhej me instinktet e Trumpit për “Amerikën në Vend të Parë” (America First) dhe me kundërshtinë e tij ndaj përdorimit të pasurisë amerikane për të mbështetur shtete të huaja. Argumenti i tij se do t’i përdorte fondet e pashpenzuara për të ulur deficitin është më pak bindës, duke pasur parasysh rritjen e madhe të borxhit kombëtar gjatë dy mandateve të tij.

Ndërsa progresistët janë të indinjuar me Izraelin për shkak të krizës humanitare në Gaza, ndjenjat anti-izraelite janë shtuar gjithashtu në krahun e djathtë të Trumpit brenda Partisë Republikane, të nxitura nga figura me ndikim dhe krijues podkastesh që gëzojnë audienca të mëdha. Donie O’Sullivan nga CNN, i cili ka kaluar muaj të tërë duke biseduar me mbështetës të Trumpit, zbuloi se shumë prej tyre besojnë se SHBA-ja po lufton kundër Izraelit dhe janë skeptikë lidhur me marrëdhënien e SHBA-së me qeverinë izraelite.

Në një sondazh të “Quinnipiac” të publikuar në qershor, 48% e të anketuarve u shprehën se SHBA-ja e mbështet Izraelin më tepër seç duhet; 38% thanë se mbështetja amerikane ishte në nivelin e duhur; ndërsa vetëm 7% menduan se SHBA-ja nuk ofronte mbështetje të mjaftueshme. Kjo shifër përfaqëson përqindjen më të lartë të votuesve që e konsiderojnë mbështetjen e Uashingtonit ndaj Izraelit si të tepruar, që kur “Quinnipiac” filloi ta shtronte këtë pyetje për herë të parë në janar të vitit 2017.

Palestinezë nga qyteti i Gazës lëvizin drejt jugut, duke marrë me vete sendet e tyre, përgjatë rrugës bregdetare pranë kampit të refugjatëve Nuseirat në Rripin qendror të Gazës, më 19 shtator 2025.

Palestinezë nga qyteti i Gazës lëvizin drejt jugut, duke marrë me vete sendet e tyre, përgjatë rrugës bregdetare pranë kampit të refugjatëve Nuseirat në Rripin qendror të Gazës, më 19 shtator 2025. Eyad Baba/AFP/Getty Images
Si tregues i ndryshimit të qëndrimeve ndaj Izraelit mes demokratëve, Rahm Emanuel – ish-shefi i stafit në Shtëpinë e Bardhë gjatë administratës Obama, i cili mund të kandidojë për president në vitin 2028 – u shpreh kundër ndihmës ushtarake të pakushtëzuar amerikane për Izraelin. Në një fjalim të mbajtur në Tel Aviv më herët gjatë këtij viti, ai bëri thirrje për një marrëdhënie të re midis SHBA-së dhe këtij shteti.

Në një kuptim, mund të ketë kuptim politikisht që Izraeli të përpiqet të ndajë vendimet dhe blerjet e tij ushtarake nga politika polarizuese e brendshme e SHBA-së. Do të ishte i lirë të bënte zgjedhjet e veta se çfarë të blinte, megjithëse në praktikë nuk ka gjasa t’u drejtohej prodhuesve të Evropës për shkak të zemërimit të madh publik atje për Gazën. Ideja që do të blinte pajisje ruse ose kineze duket e pamundur duke pasur parasysh kundërshtimin e caktuar të SHBA-së.

Por skenarë të tillë tregojnë një dhimbje koke tjetër për Izraelin nëse ai mbetet një pikë e nxehtë në politikën amerikane. Presidentët mund të autorizojnë shitjen e armëve në shtetet e huaja; ligjvënësit mund të kërkojnë t’i bllokojnë ato, por në këtë rast, shanset për shumica pa veto duken të pakta.

Por ekziston një tjetër mundësi shqetësuese për mbështetësit e Izraelit: që armiqësia politike të prodhojë një president nga secila parti që është më pak i përkushtuar ndaj nevojave të saj të sigurisë kombëtare sesa Trump, ish-Presidenti Joe Biden ose paraardhësit e tyre.

Siç e tha Emanuel në një intervistë me Fareed Zakaria të CNN në korrik, Izraeli mund të paguajë një çmim për shkak të veprimeve të veta. “Ky nuk është një problem i Partisë Demokratike. Ky është një problem i Amerikës”, tha ai.

 

Fraksion.com