Republika e Moldavisë: A do të ndodhë ribashkimi me Rumaninë

 

Presidentja moldave Maia Sandu po mbështet gjithnjë e më shpesh ribashkimin me Rumaninë. Në Rumani, kreu i shtetit, Nicusor Dan, po reagon hapur – dhe, çuditërisht, pa paternalizëm. Sa realist është ky projekt?

Është e qartë se të dy krerët e shteteve e vlerësojnë shumë njëri-tjetrin. Në fillim të majit, presidentja moldave Maia Sandu dhe  homologu i saj rumun, Nicusor Dan, postuan një foto së bashku në faqet e tyre në Facebook: ata shfaqen të ulur krah për krah, duke buzëqeshur, brenda një avioni ushtarak rumun. “Së bashku me Presidentin Nicusor Dan, po shkojmë në kryeqytetin e Armenisë, ku do të zhvillohet samiti i Komunitetit Politik Evropian”, shkroi Maia Sandu në lidhje me postimin.

Ishte hera e parë në histori që krerët e shteteve të Republikës së Moldavisë dhe Rumanisë udhëtuan së bashku në një samit ndërkombëtar – dhe, në përputhje me protokollin, u pritën së bashku me mbërritjen e tyre në aeroport. Ka të ngjarë që ky gjest të jetë planifikuar qëllimisht. Ai mban vlerë të madhe simbolike për një temë që po fiton rëndësi: ribashkimin e  Republikës së Moldavisë  dhe Rumanisë.

Për herë të parë në histori, të dy vendet kanë njëkohësisht krerët e shteteve që e shohin bashkimin në mënyrë të favorshme. Deri tani, të gjithë krerët e mëparshëm të shtetit moldav kishin folur kundër tij. Në Rumani, nga ana tjetër, vetëm Traian Băsescu – i cili mbajti presidencën midis viteve 2004 dhe 2014 – ishte një avokat i vendosur i “unionizmit”.

“Rumania është e përgatitur”

Presidentja aktuale e Moldavisë, Maia Sandu, është e njohur për qëndrimin e saj unionist, megjithatë për një kohë të gjatë, ajo thuajse nuk e preku këtë temë. Vetëm muajt e fundit ajo ka folur hapur në favor të ribashkimit në intervista me mediat ndërkombëtare. Në janar 2026, ajo i tha BBC-së se do të votonte personalisht “po” në një referendum për ribashkimin. Në fund të prillit, ajo mbrojti përsëri ribashkimin në deklaratat e bëra për gazetën “Le Monde”.

Presidenti rumun, Nicușor Dan, më pas foli në favor të projektit, duke deklaruar: “Rumania është përgatitur për këtë”. Në të njëjtën kohë, Dan është presidenti i parë rumun që nuk shfaq një qëndrim paternalist ndaj “vëllezërve dhe motrave të tij në verilindje”, por përkundrazi e trajton vendin fqinj dhe popullin e tij si të barabartë. Kjo qasje është pritur mirë në Republikën e Moldavisë.

Për më tepër, Maia Sandu dhe Nicușor Dan ndajnë një marrëdhënie të ngushtë personale. Në të kaluarën, të dy kanë shërbyer për shumë vite si aktivistë kundër korrupsionit, kanë luftuar kundër arbitraritetit shtetëror dhe abuzimit të pushtetit. Për më tepër – si shumë nga bashkatdhetarët e saj – Maia Sandu mban shtetësi rumune. Si presidente, ajo e mbështeti Nicușor Danin gjatë zgjedhjeve presidenciale rumune të majit 2025 dhe e dha votën e saj për të.

Gjuhë dhe histori e përbashkët

Mund të duket e çuditshme: një kryetare shteti që mban edhe shtetësi të një vendi fqinj, që voton atje dhe që, në fund të fundit, mbështet shpërbërjen e shtetit të saj. Megjithatë, kjo tregon se sa të lidhura ngushtë janë Republika e Moldavisë dhe Rumania – gjuhësisht, historikisht dhe nga pikëpamja kulturore.

Në të dyja vendet, gjuha zyrtare është rumanishtja. Principata historike e Moldavisë u nda midis Rusisë dhe Perandorisë Osmane në vitin 1812. Kufiri – që kalonte pothuajse saktësisht nëpër qendër – ishte lumi Prut. Menjëherë pas Luftës së Parë Botërore – në dhjetor 1918 – elita e re sunduese e pjesës së Moldavisë të aneksuar nga Rusia vendosi në favor të ribashkimit me Rumaninë, e cila vetë ishte themeluar në 1859 përmes bashkimit të principatave të Moldavisë dhe Vllahisë.

.

Në vitin 1940, diktatori sovjetik Joseph Stalin e aneksoi përsëri territorin moldav të vendosur në bregun e majtë të lumit Prut si pjesë e Paktit Hitler-Stalin; së bashku me rripin e ngushtë të tokës të njohur si Transnistria, ky territor u konstituua si Republika Sovjetike Moldaviane. Kjo republikë e arriti pavarësinë në vitin 1991 – madje para shpërbërjes zyrtare të Bashkimit Sovjetik.

Për një kohë të gjatë, lëvizjet pro-bashkimit nuk luajtën ndonjë rol të rëndësishëm politik, as atje dhe as në Rumani. Megjithatë, që nga viti 1991,  Rusia ka lëshuar paralajmërime  në lidhje me një “ribashkim fashist” të supozuar të Republikës së Moldavisë me Rumaninë. Ky argument ishte gjithashtu një nga faktorët që çoi në shkëputjen graduale të Transnistrisë nga Republika e Moldavisë midis viteve 1990 dhe 1992 – një periudhë që përkoi me luftën e parë të Rusisë pas rënies së Bashkimit Sovjetik.

Numri i mbështetësve rritet

Megjithatë, në vitet e fundit, numri i mbështetësve të ribashkimit është rritur ndjeshëm. Në Republikën e Moldavisë, sipas një sondazhi të marsit 2026, rreth 42% do të ishin pro, ndërsa 47% do të ishin kundër. Në Rumani, aktualisht rreth 72% do të votonin pro ribashkimit.

Një nga arsyet për këtë është lufta e Rusisë kundër Ukrainës, e cila – veçanërisht në Republikën e Moldavisë – shkaktoi një ndryshim në opinion midis shumë njerëzve që ende kishin iluzione për Rusinë. Për më tepër, vlerësohet se më shumë se një e treta e afërsisht 2.4 milion moldavëve mbajnë gjithashtu shtetësi rumune. Rumania është, deri tani, partneri më i rëndësishëm tregtar i Republikës së Moldavisë. Ajo gjithashtu e ndihmoi fqinjin e saj të çlirohej nga varësia energjetike prej Rusisë dhe të lidhej me rrjetet evropiane të energjisë.

Në fillim të majit, shoqatat e shkrimtarëve të Rumanisë dhe Republikës së Moldavisë deklaruan në një deklaratë të përbashkët: “Është koha për të kaluar nga deklaratat e qëllimit në veprime konkrete”. Megjithatë, kjo ka të ngjarë të zgjasë pak. Për shembull, kushtetutat e të dy vendeve paraqesin pengesa të konsiderueshme për ribashkimin – midis tyre, detyrimi kushtetues i Republikës së Moldavisë për neutralitet ushtarak. Por mbi të gjitha, mbetet e paqartë se çfarë do të ndodhte me rajonin e Transnistrisë, i cili deri sot mbetet nën kontrollin e separatistëve të mbështetur nga Rusia .

Përfaqësuesja e Lartë e BE-së për Punët e Jashtme nuk sheh problem

Megjithatë, çështja e ribashkimit po fiton dinamikë. Për shembull, votuesit moldavë janë bërë një faktor i rëndësishëm në zgjedhjet rumune. Ata kontribuan në fitoren zgjedhore të Nicușor Danit në vitin 2025 kundër kandidatit të ekstremit të djathtë George Simion – udhëheqësi i një partie të quajtur me të drejtë Aleanca për Bashkimin e Rumunëve. Në këtë drejtim, Sandu dhe Dan luajnë gjithashtu një rol të rëndësishëm në sigurimin që çështja e ribashkimit të mos lihet në duart e së djathtës ekstreme rumune.

Në Republikën e Moldavisë, Maia Sandu ka qenë objekt i akuzave të shumta për tradhti nga partitë pro-ruse për shkak të angazhimit të saj për ribashkimin. Përtej kësaj, ka edhe zëra kritikë të pavarur që nuk e konsiderojnë të kujdesshme që Presidenti të flasë në favor të ribashkimit me Rumaninë, ndërsa vendi është në mes të negociatave të avancuara për anëtarësim në BE. Megjithatë, Përfaqësuesja e Lartë e BE-së për Punët e Jashtme, Kaja Kallas – të paktën – nuk duket se sheh ndonjë problem me këtë. Kur u pyet për këtë çështje, ajo deklaroi së fundmi se vetëm qytetarët e Republikës së Moldavisë dhe Rumanisë mund të vendosin për bashkimin – dhe askush tjetër./DW

 

Fraksion.com