Historia e hekurudhave amerikane
Hekurudha e parë në Shtetet e Bashkuara daton në vitin 1828. Hekurudha me një gjatësi prej 25 kilometrash u ndërtua në shtetin Meriland, fare pranë kryeqytetit amerikan. Në ditët e sotme, trenat amerikanë duken shumë ndryshe, të modernizuar, të shpejtë dhe të rehatshëm, shkruan VOA.
Lokomotiva e parĂ« amerikane me avull, e quajtur âTom Tumbâ, filloi udhĂ«timin nĂ« Baltimore. Me 20 kilometra nĂ« orĂ«, lokomotiva udhĂ«tonte shumĂ« shpejt pĂ«r standartet e atĂ«hershme. Madje, gazetat thoshin se njĂ« udhĂ«tim kaq i shpejtĂ« mund tĂ« çonte nĂ« humbje dĂ«gjimi dhe shikimi. Courtney Wilson Ă«shtĂ« drejtor i muzeumit âB&O Railroadâ:
âPo ta shikosh, duket si njĂ« pajton klasik amerikan. Por rrotat i ka tĂ« ndĂ«rtuara posaçërisht pĂ«r ndjekur shinat e herukudhĂ«s.â
U deshën dhjetë vite që mjetet hekurudhore të merrnin pamjen e lokomotivave me avull që kemi parë nëpër filma.
Lokomotiva 25 është një prej thesareve më të çmuara të muzeut. Gjatë Luftës Civile ajo transportonte trupat e Unionit dhe madje edhe vetë Presidentin Abraham Linkoln në inaugurimin e tij.
Gjatë shekullit 20, lokomotivat u bënë yje të kinemasë që nga koha e aktores Elizabeth Taylor e deri tek aktori i sotëm Will Smith.
Nga sinonimi si mjete transporti, lokomotivat u tjetërsuan edhe në vepra arti.
âNĂ« kĂ«tĂ« makineri tĂ« bukur gjen edhe shumĂ« zbukurime, lyerja me bojĂ« e formave tĂ« ndryshme dhe ngjyra pikante. KĂ«to po zhduken nga hekurudhat amerikane. Por kjo lokomotivĂ« e ndĂ«rtuar nĂ« vitin 1876 ndihmoi nĂ« hapjen e PerĂ«ndimit Amerikanâ,thotĂ« zoti Wilson.
Por tĂ« shkoje nĂ« frontin PerĂ«ndimor Amerikan nuk ishte e lehtĂ«. Ădo gjĂ« mund tĂ« bĂ«hej pengesĂ« pĂ«r motorĂ«t, edhe njĂ« kope me lopĂ«. NĂ« ballin e trenit ishte montuar njĂ« pajisje prej hekuri pĂ«r tĂ« shmangur pĂ«rplasjen e drejtpĂ«rdrejtĂ« me lopĂ«t.
Nga vitet 1930 lokomotivat humbën pamjen e vjetër dhe filluan të ngjajnë me anijet hapësinore. Viti 1947 shënoi ardhjen e lokomotivës me avull me motorin më të madh dhe më të fuqishëm që kishte parë bota. Motori kishte aq fuqi sa mund të tërhiqte qindra vagona të mbushur me qymyr. Megjithë këtë, fundi i epokës së lokomotivave me avull po dukej në horizont.
âKjo lokomotivĂ« âJersey Central Lines numer 1000â ndoshta Ă«shtĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja nĂ« botĂ« sepse Ă«shtĂ« e para e kĂ«tij lloji. NdĂ«rsa kjo kuti e vogĂ«l me motor me naftĂ« do tĂ« eliminonte gjigandin me avullâ, thotĂ« drejtori i muzeut.
Vitet 50-të sollën zhvillime të shpejta të transportit ajror dhe rrjetin e autostradave, duke ulur rëndësin e trenave. Sot, trenat e shpejtë gjenden vetëm në Bregun Lindor të Shteteve të Bashkuara.
Me kalimin e viteve ka rĂ«nĂ« edhe popullariteti i trenave, pjesĂ«risht nga transporti ajror i cili nĂ« disa raste Ă«shtĂ« mĂ« pak i kushtueshĂ«m dhe mĂ« i shpejtĂ«. Themeluesi i âSpaceXâ Elon Musk planifikon tĂ« ndĂ«rtojĂ« sistemin âHyperloopâ, ku treni do tĂ« kapje shpejtĂ«sinĂ« rreth 1200 kilometra nĂ« orĂ«, duke sjellĂ« shpresa pĂ«r rikthimin e popullaritetit tĂ« trenave.
