Besimi te Gjykata Kushtetuese Gjermane po zbeh

Gjykata Kushtetuese Federale (Bundesverfassungsgericht) gëzon ende më shumë besim se çdo degë tjetër e pushtetit. Megjithatë, sipas sondazheve të fundit, ky besim po bie.

Një sondazh i ri i institutit YouGov, i porositur për 75-vjetorin e themelimit të gjykatës, tregon se asaj i besojnë rreth dy të tretat e gjermanëve (66%). Kjo është dukshëm më shumë se për degët e tjera kryesore të pushtetit. Bundesrati, Dhoma e Landeve e Parlamentit Gjerman (Bundesrat), arrin 47%,  Bundestagu, parlamenti federal , 38%, kurse vetë qeveria federale 29%.

Sondazhe të tjera tregojnë se shifrat ishin shumë më të larta vetëm pak vite më parë. Një studim i vitit 2025 i Institutit Allensbach konstatoi se besimi te gjykata arrinte 81% në vitin 2021.

Pse ka ndodhur kjo, mbetet çështje supozimesh. Disa analistë e lidhin me vendimet e Gjykatës që i lejuan qeverisë të kufizonte disa liri gjatë pandemisë COVID-19, vendime që nxitën shumë protesta. Në atë periudhë ra besimi në të gjitha degët e pushtetit, dhe disa argumentuan se ky vendim tregoi se Gjykata, në fund të fundit, nuk ishte arbitër i pavarur.

A mund të jetë Gjykata Kushtetuese «tepër politike»?

Christine Landfried, ish-profesore e shkencave politike në Universitetin e Hamburgut, mendon se kritika për një gjykatë tepër politike nuk qëndron. Sipas saj, qëllimi i gjykatës ka qenë gjithmonë të marrë vendime politike, por të mbështetura në argumente juridike, jo në debat politik.

«Një gjykatë kushtetuese merret gjithmonë me çështje politike», i tha ajo Deutsche Welle-s. «Por vendimet duhet të mbështeten në argumente dhe metoda juridike. Kjo është diçka tjetër nga politika.»

Gjykata u themelua në vitin 1951, pas Luftës së Dytë Botërore. Detyra e saj ishte të siguronte që ligjet e Gjermanisë Perëndimore, të porsathemeluar, të përputheshin me kushtetutën, Ligjin Themelor (Grundgesetz), që kishte hyrë në fuqi në vitin 1949. Me kalimin e viteve, ajo ka pasur për detyrë t’i interpretojë parimet e Ligjit Themelor (demokracinë, dinjitetin njerëzor, shtetin ligjor) për shumë çështje politike, si p.sh.: çfarë ndodh me të dhënat e qytetarëve? A duhet ta mbrojë qeveria klimën? Sa para duhet të marrin të papunët?

Rëndësia e një gjykate pluraliste

Gertrude Lübbe-Wolff, ish-gjyqtare e Gjykatës Kushtetuese, mendon se problemi nuk është politizimi i gjykatës, por fakti që përbërja e saj nuk pasqyron realitetet e reja politike të Gjermanisë.

Sot ekziston një marrëveshje mes dy dhomave të parlamentit, Bundestagut dhe Bundesratit. Partitë kryesore propozojnë secila një numër të caktuar kandidatësh për dy dhomat e gjykatës, të quajtura senate. Bundestagu dhe Bundesrati zgjedhin secili gjysmën e gjyqtarëve për secilin nga dy senatet me nga tetë vende.

Vitin e kaluar kjo marrëveshje u cenua nga një fushatë kundër kandidates së SPD-së (Partia Socialdemokrate), Frauke Brosius-Gersdorf. Disa e vlerësuan tepër liberal qëndrimin e saj për dekriminalizimin e abortit dhe për çështje të tjera. Fushata, e nxitur nga pretendime populiste dhe të paprovuara në rrjetet sociale, bëri që disa deputetë të Bashkimit Kristian-Demokrat (CDU) ta tërhiqnin mbështetjen. Më pas Brosius-Gersdorf e tërhoqi vetë kandidaturën.

Ky rast mund ta ketë dëmtuar besimin te mënyra e përzgjedhjes së gjyqtarëve, por Lübbe-Wolff i tha DW-së se ruajtja e përbërjes pluraliste është «jashtëzakonisht e rëndësishme për vendime të arsyeshme dhe të balancuara, që publiku i pranon gjerësisht».

Gjykata Kushtetuese gjermane dhe Gjykata e Lartë e SHBA-së

Shumë gjyqtarë të Gjykatës së Lartë të SHBA-së janë emra të njohur, me mendime dhe përkatësi partiake të njohura gjerësisht. Gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese gjermane nuk janë aspak të famshëm, por partitë e ndryshme në parlament i propozojnë ata, dhe përkatësitë e tyre politike i dinë zakonisht ata që ndjekin emërimet.

Një ndryshim kyç, thekson Landfried, është ky: në SHBA gjyqtarët duhet vetëm të pajtohen për vendimin, por secili mund të shkruajë arsyetimin e vet. Gjykata Kushtetuese gjermane përpiqet të hartojë një arsyetim të përbashkët për çdo vendim, ose një arsyetim të shumicës kur disa gjyqtarë nuk pajtohen. «Gjykata Kushtetuese Federale vepron shumë më tepër si institucion», tha ajo. «Konsiderohet shumë e rëndësishme që ky ose ai senat ka marrë një vendim, jo që gjyqtarët individualë të jenë në plan të parë.»

Libri i ri i Lübbe-Wolff-it, me titull «A ka nevojë Gjykata Kushtetuese Federale për (më shumë) reformë?», përmban disa ide që do ta bënin gjykatën më pak të varur nga zgjedhjet e partive. Një prej tyre: në vend që partitë në komisionin parlamentar të propozojnë kandidatë, vendet në gjykatë do të shpalleshin si çdo punë tjetër. Njerëzit do të aplikonin, dhe komisioni do të vendoste kë të pranojë. Sipas Lübbe-Wolff-it, kështu do të ruheshin parimet demokratike të përzgjedhjes, ndërsa ndikimi i politikës partiake do të pakësohej. Austria dhe Zvicra kanë tashmë sisteme të ngjashme.

Landfried-it i pëlqen kjo ide. «Kjo do të thotë që politika partiake nuk do të ishte pjesë kaq e madhe e përzgjedhjes», tha ajo. «Mund të aplikonin njerëz shumë të mirë që nuk i ka zgjedhur partia.»

A duhet të pranojë Bundestagu kandidatët e AfD-së për Gjykatën?

Lübbe-Wolff mendon gjithashtu se, për hir të pluralizmit, Bundestagu duhet të lejojë që edhe kandidatët e propozuar nga Alternativa për Gjermaninë (AfD), partia e ekstremit të djathtë, të merren në shqyrtim për Gjykatën Kushtetuese. Shërbimet e brendshme të inteligjencës të Gjermanisë i konsiderojnë disa pjesë të AfD-së ekstremiste dhe armiqësore ndaj kushtetutës.

Sondazhi i YouGov tregoi se mes mbështetësve të partive kryesore, ata të AfD-së kanë, me ndryshim të madh, më pak besim te gjykata: vetëm 34%. Te mbështetësit e CDU-së dhe të SPD-së shifra është rreth 80%. Megjithatë, disa gjykata kushtetuese në landet federale kanë pranuar tashmë kandidatë të AfD-së, veçanërisht në Bavari dhe Baden-Württemberg.

Sipas Lübbe-Wolff-it, shumëllojshmëria më e gjerë e partive në parlament e bën të arsyeshme që edhe AfD-ja dhe partia E Majta (Die Linke) të propozojnë kandidatë. «Dikur CDU-ja dhe SPD-ja mund të vendosnin thjesht mes tyre cilët gjyqtarë të zgjidhnin», tha ajo. «Sot kanë gjithmonë nevojë edhe për votat e partisë E Majta, sepse AfD-ja është bërë kaq e madhe.» Këtë ajo e quan «problem strukturor».

Ajo mendon se procesi i përzgjedhjes ka garanci të mjaftueshme, që asnjë kandidat për gjykatën të mos ketë pikëpamje drejtpërdrejt armiqësore ndaj kushtetutës. «Mendoj se ka njerëz që janë mjaft afër AfD-së sa partia t’i propozojë, por që njëkohësisht qëndrojnë në mënyrë të besueshme mbi themelet e kushtetutës», tha ajo. «Mendoj se ka njerëz të brezit më të ri në këtë kategori, por ata nuk duan të dalin hapur.»

Landfried nuk e mbështet idenë. «Për mua disa pjesë të kësaj partie janë armiqësore ndaj kushtetutës, ajo është pjesërisht e ekstremit të djathtë», tha ajo, ndonëse nuk beson se të gjithë votuesit e AfD-së janë të ekstremit të djathtë. «Por kam rezervat e mia dhe nuk do ta pranoja këtë propozim.»

Landfried shqetësohet se, për shkak të historisë naziste të Gjermanisë, Gjykata Kushtetuese Federale duhet të tregohet veçanërisht e kujdesshme kur u jep vend njerëzve me simpati të mundshme të ekstremit të djathtë në organin që, më shumë se çdo tjetër, ka për detyrë të mbrojë demokracinë gjermane./DW