Lituania drejt heqjes së ndalimit për armët bërthamore

PLituania bëri një hap drejt heqjes së ndalimit të saj afatgjatë për armët bërthamore, pasi amendamenti kaloi shqyrtimin e parë të martën, më 6 tetor, me 106 vota pro dhe 18 kundër. Kushtetuta e vendit aktualisht ndalon vendosjen e armëve të shkatërrimit në masë dhe të bazave ushtarake të huaja në territorin e saj. Një votim përfundimtar, i planifikuar për 12 janar 2027, mund ta shfuqizojë këtë dispozitë. Kremlini reagoi menjëherë ndaj këtij hapi, duke e cilësuar çdo vendosje të tillë si një përshkallëzim që do ta detyronte Rusinë të ndërmerrte veprime.

Të martën, më 6 tetor, Lituania hodhi një hap më pranë heqjes së ndalimit të saj afatgjatë për armët bërthamore, pasi amendamenti kaloi në leximin e parë me 106 vota pro dhe 18 kundër.

Kushtetuta e vendit aktualisht ndalon vendosjen e armëve të shkatërrimit në masë dhe të bazave ushtarake të huaja – përfshirë ato të NATO-s – në territorin e saj. Megjithatë, një votim përfundimtar – i planifikuar për 12 janar 2027 – mund ta shfuqizojë këtë dispozitë.

Sipas medias lituaneze LRT, Kushtetuta e Lituanisë mund të ndryshohet vetëm përmes dy votimeve të mbajtura me një distancë kohore prej të paktën tre muajsh; secili prej tyre kërkon një shumicë të kualifikuar prej 94 votash në parlamentin me 141 vende.

“Ne do të sigurojmë mbështetje më të fortë që mund të jetë në dispozicionin tonë,” tha Kryetari i Parlamentit, Juozas Olekas. “Duke adresuar përjashtimet ligjore që kishte Lituania krahasuar me vendet e tjera të BE-së dhe NATO-s, ato do të eliminohen dhe ne do të jemi të barabartë.”

Rezistenca u udhëhoq nga partia populiste “Agimi i Nemunasit” (Nemunas Dawn), ku 14 anëtarë votuan kundër dhe dy abstenuan.

Votat e tjera të opozitës erdhën nga tre anëtarë të grupit të përzier parlamentar dhe një ligjvënës nga Bashkimi i Fermerëve dhe të Gjelbërve dhe Aleanca e Familjeve të Krishtera.

Moska reagon me paralajmërim për përshkallëzim

Kremlini reagoi menjëherë ndaj këtij hapi.

I pyetur për votimin, si dhe për raportet se Uashingtoni po shqyrton mundësinë e një baze të përhershme amerikane në Lituani, zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, tha se Moska do ta konsideronte cilëndo prej këtyre zhvillimeve si një hap drejt përshkallëzimit.

“Një bazë ushtarake është pjesë e infrastrukturës ushtarake. Nëse infrastruktura ushtarake e dikujt – konkretisht ajo e një anëtari të rëndësishëm të NATO-s – po i afrohet kufijve tanë, sigurisht që kjo mund të shihet vetëm si një hap drejt përshkallëzimit,” tha ai, sipas LRT-së.

“E njëjta gjë vlen edhe për vendosjen e armëve bërthamore në territorin e një vendi fqinj.”

Deklaratat e Peskovit dukeshin më të buta se paralajmërimet e mëparshme të autoriteteve ruse, megjithëse ai përsëriti kërcënimet e mëparshme se Rusia do të duhet të marrë “të gjitha masat e nevojshme për të garantuar sigurinë e saj”. Ish-presidenti i Rusisë dhe aktualisht nënkryetari i Këshillit të Sigurimit të Rusisë, Dmitry Medvedev, më herët e kërcënoi Lituaninë duke thënë se vendi do të “zhdukej nga harta e botës” nëse do të hiqte ndalimin për armët bërthamore.

“Nëse, larg qoftë, ndodh diçka e tillë dhe ne duhet të reagojmë ndaj veprimeve të tyre, askush nuk do t’u dalë në krah,” tha Medvedev, duke shtuar se NATO-ja nuk do ta aktivizonte Nenin 5, pasi kjo do të nënkuptonte “një katastrofë globale”.

Medvedev i bëri këto komente më 11 shtator, pasi Peskovi e kishte kërcënuar tashmë Vilniusin me armë bërthamore më herët po atë ditë.

Pse Vilniusi dëshiron heqjen e kësaj dispozite

Neni 137, pjesë e Kushtetutës së miratuar me referendum në vitin 1992, ndalon si armët e shkatërrimit në masë, ashtu edhe bazat ushtarake të huaja në territorin lituanez.

Heqja e këtij ndalimi do t’i mundësonte në thelb NATO-s – organizatë në të cilën Lituania bën pjesë që nga viti 2004 – që të dislokonte forca bërthamore në territorin e saj.

Megjithëse autoritetet lituaneze këmbëngulin se për momentin nuk ka plane për dërgimin e armëve bërthamore në territorin e tyre, ato theksojnë nevojën për ndryshimin e kushtetutës për shkak të rrethanave të pasigurta gjeopolitike.

Diskutimet mbi ndalimin e mundshëm morën hov në korrik. “Situata gjeopolitike po përkeqësohet… Kushtetuta jonë u shkrua kur rrethanat gjeopolitike ishin krejtësisht të ndryshme,” tha presidenti lituanez Gitanas Nauseda.

Lituania – një nga aleatet më të forta të Ukrainës në Evropë – kufizohet si me enklavën ruse të Kaliningradit, ashtu edhe me Bjellorusinë, aleate e Kremlinit.

Ministri lituanez i Mbrojtjes, Robertas Kaunas, i përmendi sërish të dyja vendet të martën. “Ne po reagojmë ndaj agresionit të Rusisë,” tha ai. “Nëse Rusia nuk do ta kishte nisur luftën në Ukrainë, ndoshta nuk do t’i kishim diskutimet që po bëjmë sot.”

Në qershor të vitit 2023, Rusia filloi të vendoste armë bërthamore në Bjellorusi, vend që më parë nuk zotëronte armë të tilla. Rusia gjithashtu vendosi në këtë vend raketën e saj balistike me rreze të ndërmjetme (IRBM) “Oreshnik”, e aftë për të mbajtur mbushje bërthamore; përdorimi luftarak i saj në Ukrainë shënoi rastin e parë të këtij lloji në histori.

Rusia dhe Bjellorusia zhvilluan një stërvitje të përbashkët për luftë bërthamore në maj të vitit 2026.

Më 3 tetor, udhëheqësi bjellorus Alexander Lukashenko rikonfirmoi rreshtimin e Minskut krah Moskës, duke u zotuar se vendi i tij do t’i zbatonte vendimet e Kremlinit dhe do të ruante një atdhe të bashkuar, nga Bresti deri në Vladivostok.

Ai gjithashtu bëri shaka se ai dhe presidenti rus Vladimir Putin shpesh debatojnë se cili prej tyre është “bashkë-agresori” më i madh në Ukrainë, pavarësisht se Bjellorusia synon ta paraqesë veten si neutrale në luftë.

Ndërkohë, Rusia vendosi raketat e saj taktike “Iskander” në Kaliningrad – porti i saj i vetëm në Detin Baltik që nuk ngrihet në dimër dhe që shërben si bazë për selinë e Flotës Ruse të Baltikut.

NATO-ja ka kohë që shpreh shqetësimin se Rusia mund të vendosë armë bërthamore jo-strategjike në këtë enklavë, dhe retorika e fundit përshkallëzuese e Kremlinit ka shtuar frikën se Moska mund të jetë duke kërkuar një justifikim për një sulm të drejtpërdrejtë ndaj shteteve baltike.

Megjithëse NATO-ja nuk e provokoi Rusinë, Kremlini deklaroi se ishte gati të përdorte të gjithë arsenalin e tij të armëve për të mbrojtur Kaliningradin, nëse aleanca do të përpiqej ta bllokonte rajonin. Përafërsisht në të njëjtën kohë, Rusia e ka akuzuar gjithashtu aleancën për një kurs të pamatur që mbart rrezikbb të lartë për konflikt të drejtpërdrejtë të armatosur dhe ka kërcënuar se do të godasë “qendrat vendimmarrëse” në vendet anëtare.

 

Fraksion.com