Opinion: Çernobili dhe Zaporizhzhia – Mjaft tashmë!

Nga Eugene Czolij

Muajin e kaluar, më 26 prill, ukrainasit në mbarë botën përkujtuan 40-vjetorin e katastrofës së Çernobilit, katastrofës më serioze që ka ndodhur ndonjëherë në industrinë e energjisë bërthamore.

Janë zbuluar tre fakte jashtëzakonisht shqetësuese në lidhje me katastrofën bërthamore të Çernobilit:

1) Mund të ishte shmangur. Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA) postoi vlerësimin e mëposhtëm të drejtpërdrejtë në faqen e saj të internetit: “Masat e sigurisë u injoruan.”
2) Kremlini e trajtoi shpërthimin bërthamor të Çernobilit si sekret shtetëror, duke përkeqësuar kështu problemet serioze njerëzore që rezultuan prej tij. Nën titullin “Dita Ndërkombëtare e Përkujtimit të Fatkeqësisë së Çernobilit”, OKB-ja postoi në faqen e saj të internetit informacionin e mëposhtëm dënues: “Nuk u publikuan raporte deri në ditën e tretë pas shpërthimit të Çernobilit. Pastaj, autoritetet suedeze […] i njoftuan botës se një aksident bërthamor kishte ndodhur diku në Bashkimin Sovjetik. Përpara njoftimit të Suedisë, autoritetet sovjetike […] kishin zgjedhur të mos e raportonin aksidentin ose shkallën e tij të plotë. Asnjë autoritet i ligjshëm i vendosur nuk ishte në gjendje ta adresonte menjëherë situatën dhe të jepte përgjigje për pyetje të tilla si: A është e sigurt të dalësh nga shtëpia? A është e sigurt të pish ujë? A është e sigurt të hash prodhime vendase? Komunikimi i hershëm i masave mbrojtëse do t’i kishte mundësuar gjithashtu popullsisë të shmangte ekspozimin ndaj disa radionuklideve, siç është jodi 131, i cili dihet se shkakton kancer të tiroides. Evakuimi i hershëm do t’i kishte ndihmuar njerëzit të shmangnin zonën gjatë periudhës kur jodi 131 është më i rrezikshëm, 8-16 ditë pas lëshimit.”

3) Autoritetet sovjetike kryen një krim të tmerrshëm kundër popullsisë ukrainase kur vendosën të mbanin paradën e 1 majit në Kiev nën një qiell radioaktiv vetëm pesë ditë pas shpërthimit bërthamor dhe vetëm 90 kilometra (56 milje) nga Çernobili, duke rrezikuar kështu jetën e mbi 120,000 njerëzve të pafajshëm, përfshirë adoleshentë dhe fëmijë, veçanërisht nxënës shkolle të cilëve iu kërkua të merrnin pjesë në paradë me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Punëtorëve. Në Raportin e tij të vitit 2008 të titulluar “Efektet shëndetësore për shkak të rrezatimit nga aksidenti i Çernobilit”, Komiteti Shkencor i Kombeve të Bashkuara mbi Efektet e Rrezatimit Atomik deklaroi se: “deri në vitin 2005 kishte pasur më shumë se 6,000 raste të kancerit të tiroides të raportuara tek fëmijët dhe adoleshentët që ishin të ekspozuar në kohën e aksidentit, dhe më shumë raste mund të priten gjatë dekadave të ardhshme. […] shumë nga këto kancere ka shumë të ngjarë të jenë shkaktuar nga ekspozimet ndaj rrezatimit menjëherë pas aksidentit.” Një muaj para shpërthimit të Çernobilit, udhëheqësi sovjetik Mikhail Gorbachev iu drejtua Kongresit të 27-të të Partisë Komuniste për të njoftuar një mënyrë të re të të menduarit nën sloganet “glasnost” dhe “perestrojka”. Me sa duket, dy slogane që nuk u aplikuan në katastrofën e Çernobilit.

Një epilog i përshtatshëm për këtë informacion tronditës është se në shkurt të vitit 2025, gjatë luftës totale të Rusisë kundër Ukrainës, 39 vjet pas katastrofës së Çernobilit, një dron rus dëmtoi strukturën metalike të instaluar në vitin 2016 për të mbuluar reaktorin e Çernobilit dhe për të mbrojtur sarkofagun e mëparshëm. Kostoja e restaurimit të kësaj strukture vlerësohet në rreth 500 milionë euro (585 milionë dollarë).

Po aq shqetësuese, nëse jo më shqetësuese për shkak të shkatërrimit të saj të mundshëm të gjerë, është se 36 vjet pasi dëshmoi tmerret e Çernobilit, Rusia sulmoi termocentralin më të madh bërthamor të Evropës në Oblastin Zaporizhzhia.

Në takimin e jashtëzakonshëm të Këshillit të Sigurimit të OKB-së më 4 mars 2022 mbi termocentralin bërthamor Zaporizhzhia të Ukrainës, ambasadorja e SHBA-së Linda Thomas-Greenfield bëri këto vërejtje drithëruese në lidhje me atë sulm: “Me hirin e Zotit, bota mbrëmë për pak shmangu një katastrofë bërthamore. Ne të gjithë pritëm të merrnim frymë ndërsa shikonim situatën e tmerrshme të zhvillohej në kohë reale. Unë përgëzoj aftësinë e operatorëve ukrainas për të mbajtur të gjashtë reaktorët në kushte të sigurta ndërsa ishin nën sulm dhe për të raportuar, siç ishin në gjendje, te rregullatori i tyre bërthamor. […] Sulmi i Rusisë mbrëmë e vuri termocentralin më të madh bërthamor të Evropës në rrezik të madh. Ishte tepër i pamatur dhe i rrezikshëm. Dhe kërcënoi sigurinë e civilëve në të gjithë Rusinë, Ukrainën dhe Evropën.”

Këto vërejtje historike janë një pranim nga një ambasador i SHBA-së se Ukraina jo vetëm që ka mbrojtur integritetin e saj territorial gjatë luftës së përgjithshme të Rusisë kundër Ukrainës, por gjithashtu e ka mbrojtur me sukses Evropën kur Rusia sulmoi termocentralin më të madh bërthamor të Evropës. Ndodhet në rajonin e Zaporizhzhia, por rrezatimi nuk kërkon vizë Shengen për të udhëtuar nga Ukraina në të gjithë Evropën.

Rusia përdor gjithçka që mundet, përfshirë centralet bërthamore. Ushtria e saj ende mban të pushtuar centralin bërthamor Zaporizhzhia të Ukrainës dhe vazhdon sulmet e saj të përditshme shkatërruese ndaj infrastrukturës civile të Ukrainës me raketa dhe dronë.

Për të eliminuar kërcënimin e Kremlinit për sigurinë globale dhe për të parandaluar që ai të shkaktojë më shumë katastrofa me pasoja afatgjata dhe të gjera, vendet anëtare të NATO-s duhet të pranojnë se Kremlinit nuk mund t’i zihet besë dhe ta ndihmojnë Ukrainën të mbrojë në mënyrë efektive hapësirën e saj ajrore dhe të çlirojë territoret e pushtuara aktualisht nga ushtria ruse, përfshirë centralin bërthamor Zaporizhzhia.

 

Fraksion.com