Shpresa e fundit
Nga Harriet Sherwood
“Dita pas luftĂ«sâ midis Izraelit dhe Hamasit nĂ« Gaza mund tĂ« jetĂ« ende javĂ« apo muaj larg. Por do tĂ« vijĂ«. âKur kjo krizĂ« tĂ« marrĂ« fund, duhet tĂ« ketĂ« njĂ« vizion pĂ«r atĂ« qĂ« do tĂ« vijĂ« mĂ« pas,â tha presidenti amerikan Joe Biden kohĂ«t e fundit. âDhe sipas kĂ«ndvĂ«shtrimit tonĂ«, duhet tĂ« jetĂ« njĂ« zgjidhje me dy shtete.â
Në sfondin e cikleve të përsëritura të dhunës dhe një pushtimi ushtarak që zgjat më shumë se gjysmë shekulli, diplomatët dhe analistët pajtohen se paqja e qëndrueshme duhet të pasojë luftimet më të përgjakshme midis izraelitëve dhe palestinezëve në disa dekada.
Zgjidhja me dy shtete pĂ«r konfliktin qĂ« ka pllakosur rajonin pĂ«r gati njĂ« shekull â ndarja e tokĂ«s midis lumit Jordan dhe Mesdheut pĂ«r tĂ« krijuar dy shtete, Izraelit dhe Palestinez, qĂ« bashkĂ«jetojnĂ« nĂ« fqinjĂ«si â Ă«shtĂ« mbĂ«shtetur vazhdimisht nga udhĂ«heqĂ«sit botĂ«rorĂ«.
Por ka rezultuar e pamundur qĂ« Izraeli dhe palestinezĂ«t tĂ« arrijnĂ« njĂ« marrĂ«veshje. Dhe, qĂ« kur bisedimet e ndĂ«rmjetĂ«suara nga John Kerry, atĂ«herĂ« sekretari amerikan i shtetit, u ndalĂ«n nĂ« vitin 2014, e teksa vendbanimet hebraike nĂ« Bregun PerĂ«ndimor dhe Jeruzalemin Lindor janĂ« zgjeruar, konsensusi ka qenĂ« se zgjidhja me dy shtete ka âvdekurâ.
Kjo pikĂ«pamje Ă«shtĂ« pĂ«rforcuar nga sondazhet e opinionit tĂ« kryera pak para sulmit vdekjeprurĂ«s tĂ« Hamasit ndaj qytetarĂ«ve izraelitĂ« mĂ« 7 tetor. NĂ« shtator, njĂ« studim i QendrĂ«s KĂ«rkimore Pew zbuloi se vetĂ«m 35% e izraelitĂ«ve besonin se âmund tĂ« gjendet njĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« Izraeli dhe njĂ« shtet i pavarur palestinez tĂ« bashkĂ«jetojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« paqĂ«soreâ â njĂ« rĂ«nie prej 15 pikĂ« pĂ«rqindjeje qĂ« nga viti 2013.
Dhe një sondazh i Gallup zbuloi se vetëm 24% e palestinezëve që jetonin në Bregun Perëndimor, Gaza dhe Jeruzalemin Lindor mbështesin një zgjidhje me dy shtete, nga 59% në që ishin në vitin 2012. Të rinjtë palestinezë ishin dukshëm më pak entuziastë se prindërit e tyre.
A mund të ringjallet zgjidhja me dy shtete? Dhe, duke pasur parasysh luftën e vazhdueshme, tensionet rajonale dhe praninë e kolonëve në atë që do të ishte një shtet palestinez, si mund të duket ajo?
âNuk ka alternativa tĂ« tjera tĂ« mundshme,â thotĂ« Yossi Mekelberg, njĂ« bashkĂ«punĂ«tor nĂ« qendrĂ«n Chatham House.
âZgjidhja me dy shtete Ă«shtĂ« alternativa mĂ« pak e keqe pĂ«r tâu mundĂ«suar izraelitĂ«ve dhe palestinezĂ«ve tĂ« pĂ«rmbushin tĂ« drejtat e tyre politike, civile dhe njerĂ«zore.â
Yossi Beilin, njĂ« ish-negociator izraelit pĂ«r paqen, thotĂ«: âKjo Ă«shtĂ« zgjidhja e vetme â nuk ka konkurrencĂ« realisteâ.
Por sipas Aaron David Miller, kĂ«shilltar pĂ«r Lindjen e Mesme pĂ«r administratĂ«n demokratike dhe republikane, â duhet tĂ« bĂ«jmĂ« dallimin midis aspiratĂ«s dhe realitetitâ. Ai gjithashtu paralajmĂ«roi: âShanset janĂ« shumĂ«, shumĂ« tĂ« ulĂ«ta. ĂshtĂ« nĂ« thelb njĂ« mision i pamundur.â
Ka shumĂ« pengesa nĂ« rrugĂ«n e njĂ« zgjidhjeje me dy shtete, thotĂ« Miller. MenjĂ«herĂ« pas luftĂ«s, âdo tĂ« mbeten dy shoqĂ«ri thellĂ«sisht tĂ« traumatizuaraâ.
Qeveria e ekstremit të djathtë të Izraelit është kundër idesë së një shteti të pavarur palestinez dhe udhëheqësi i saj, Benjamin Netanyahu, ka bllokuar përparimin në këtë çështje për shumë vite. Pak presin që ai të mbijetojë si kryeministër pasi të përfundojë lufta, por nuk ka asnjë alternativë të dukshme pro paqes.
Autoriteti Palestinez, i udhëhequr nga Mahmoud Abbas, i cili ka munguar kryesisht në skenë muajin e kaluar, nuk ka besueshmëri në publik. Abbas është 87 vjeç dhe mandati i tij katërvjeçar si president, deri më tani ka zgjatur gati 19 vjet.
Pasardhësi i tij i vetëm i besueshëm, Marwan Barghouti, një udhëheqës i lartë i fraksionit politik Fatah dhe hero për shumë palestinezë, ka qenë në një burg izraelit për 21 vjet, duke vuajtur pesë dënime të përjetshme për vrasje.
âAi qĂ« mungon nga tĂ« dyja palĂ«t Ă«shtĂ« lidershipi dhe vullneti politik. TĂ« dyja palĂ«t duhet tĂ« zgjohen pas kĂ«saj lufte tĂ« tmerrshme dhe tĂ« gjejnĂ« lidership tĂ« riâ, thotĂ« Mekelberg.
Në SHBA, tradicionalisht drejtuese e procesit të paqes në Lindjen e Mesme, energjitë e Bidenit do të përthithen pashmangshmërisht nga lufta për të mbajtur presidencën e tij gjatë 12 muajve të ardhshëm. Nëse ai humbet përballë Donald Trump, shanset për të ringjallur zgjidhjen me dy shtete janë afër zeros.
Shtetet arabe, të cilat do të ishin aktore vendimtare në çdo proces, mund të frenohen nga zemërimi i popullatës së tyre, për një numër të madh viktimash civile dhe një krize të humanitare në Gaza.
Dhe edhe nĂ«se Izraeli, palestinezĂ«t, SHBA-tĂ« dhe vendet arabe do tĂ« ishin tĂ« vendosur pĂ«r tĂ« çuar pĂ«rpara njĂ« proces tĂ« ri paqeje, sfidat kryesore tĂ« çdo marrĂ«veshjeje â kufijtĂ« dhe vendbanimet izraelite nĂ« Bregun PerĂ«ndimor dhe Jeruzalemin Lindor, e ardhmja e Jeruzalemit, âE drejta e kthimitâ e refugjatĂ«ve palestinezĂ« dhe pasardhĂ«sve tĂ« tyre, siguria dhe Gaza â janĂ« ende nĂ« tryezĂ«.
MegjithatĂ«, parimet pĂ«r njĂ« marrĂ«veshje janĂ« pranuar pĂ«r shumĂ« vite, thotĂ« Hiba Husseini, avokate palestineze me banim nĂ« Ramallah. âNe e dimĂ« se si duket njĂ« zgjidhje me dy shtete.â
Ajo dhe Beilin kanĂ« bĂ«rĂ« njĂ« propozim pĂ«r njĂ« konfederatĂ« izraelito-palestineze â njĂ« âbashkĂ«jetesĂ« e dy shteteve sovraneâ â pĂ«r tĂ« trajtuar njĂ« sĂ«rĂ« detajesh.
Disa vendbanime hebraike afĂ«r âvijĂ«s sĂ« gjelbĂ«râ tĂ« para vitit 1967 â linja e marrĂ«veshjes sĂ« armĂ«pushimit tĂ« vitit 1949, qĂ« pasoi shpalljen e shtetit tĂ« Izraelit nĂ« 1948 â do tĂ« pĂ«rfshiheshin nĂ« Izrael, me kompensim shkĂ«mbimet e tokĂ«s pĂ«r njĂ« shtet tĂ« ri palestinez; njĂ« parim i pranuar gjerĂ«sisht nga tĂ« gjitha palĂ«t.
Sipas planit të konfederatës, izraelitët që jetojnë në vendbanime më të thella në Bregun Perëndimor do të jenë në gjendje të zgjedhin nëse do të zhvendosen në shtëpi brenda Izraelit apo do të qëndrojnë aty ku janë si qytetarë izraelitë, por banorë të përhershëm të Palestinës, duke rënë dakord të respektojnë ligjet e shtetit të ri. Një numër qytetarësh palestinezë do të mund të lëvizin në Izrael, me të njëjtat kushte.
Qyteti i VjetĂ«r i Jeruzalemit, shtĂ«pia e vendeve tĂ« shenjta tĂ« rĂ«ndĂ«sishme myslimane, hebraike dhe tĂ« krishtera, do tĂ« bĂ«hej njĂ« âqytet i hapurâ, i administruar sĂ« bashku nga tĂ« dy shtetet. Qyteti i hapur mĂ« vonĂ« do tĂ« zgjerohej pĂ«r tĂ« pĂ«rfshirĂ« tĂ« gjitha lagjet e tij hebreje dhe myslimane.
Gaza ânuk mund tĂ« lihet jashtĂ«â nga njĂ« shtet i ardhshĂ«m palestinez, thotĂ« Husseini. Do tĂ« duhet tĂ« ketĂ« korridore tokĂ«sore midis Bregut PerĂ«ndimor dhe GazĂ«s pĂ«r tĂ« lejuar aksesin, por âtashmĂ« ka plane pĂ«r taâ.
Sipas këtyre planeve ekzistuese, një shtet palestinez do të kishte një forcë policie, por jo një ushtri apo forcë ajrore; dhe një numër simbolik i pasardhësve të refugjatëve palestinezë do të lejoheshin të ktheheshin për të jetuar në Izrael.
Parimi i dy shteteve qĂ« jetojnĂ« krah pĂ«r krah Ă«shtĂ« âjo vetĂ«m i mundshĂ«m, por edhe kritikâ, thotĂ« Huseini. âPara kĂ«saj lufte, ekzistonte njĂ« politikĂ« e âmenaxhimitâ tĂ« konfliktit. Tani Ă«shtĂ« e qartĂ« se ishte njĂ« politikĂ« e dĂ«shtuar.â
Ndërkohë, zgjidhja me një shteti ka marrë vrull, veçanërisht në mesin e palestinezëve dhe mbështetësve të tyre, në mungesë të ndonjë lëvizjeje drejt një shteti palestinez krahas një shteti izraelit.
Ideja është në thelb që një shtet demokratik të ekzistojë në tokën që tani është Izraeli dhe territoret palestineze, me vota të barabarta për të gjithë. Por në mënyrë të pashmangshme do të nënkuptonte fundin e shtetit hebre, pasi hebrenjtë do ishin brenda popullsisë së një shteti të vetëm.
Numrat tashmë janë të pabarabartë. Sipas byrosë izraelite të statistikave vitin e kaluar, hebrenjtë përbënin 74% të popullsisë izraelite, me 7 milionë banorë. Popullsia arabe e Izraelit ishte 21%, ose pothuajse 2 milionë. Këtë vit, Byroja Qendrore Palestineze e Statistikave e vlerësoi popullsinë e Bregut Perëndimor dhe Gazës në pothuajse 5.5 milionë.
Kur i shtohen 2 milionĂ« palestinezĂ«t qĂ« jetojnĂ« nĂ« Izrael, totali Ă«shtĂ« gati 7.5 milionĂ« â mĂ« shumĂ« se popullsia hebreje e Izraelit. Dhe popullsia palestineze Ă«shtĂ« dukshĂ«m mĂ« e re dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye po rritet mĂ« shpejt.
Zgjidhja me njĂ« shtet Ă«shtĂ« jorealiste, thotĂ« Yehuda Shaul, bashkĂ«themelues i Ofek, njĂ« institut i pavarur izraelit i pĂ«rkushtuar pĂ«r tĂ« çuar pĂ«rpara njĂ« zgjidhje me dy shtete. âA mund ta shihni njĂ« realitet nĂ« tĂ« cilin hebrenjtĂ« izraelitĂ« heqin dorĂ« nga hegjemonia demografike brenda vijĂ«s sĂ« gjelbĂ«r dhe vendosin tĂ« ndajnĂ« tokĂ«n dhe tĂ« bĂ«hen pakicĂ«?â
Por, ai shton: âA besoj se zgjidhja me dy shtete Ă«shtĂ« afĂ«r? Jo. A besoj se projekti kombĂ«tar i shtetit tĂ« Izraelit Ă«shtĂ« tĂ« parandalojĂ« njĂ« rezultat me dy shtete? Po.â
Publiku palestinez shpejt do tĂ« ripĂ«rqafonte njĂ« zgjidhje me dy shtete, thotĂ« Husseini. âOpinioni nĂ« rrugĂ« i pĂ«rgjigjet asaj qĂ« po ndodh. Humori pasqyron momentin, dhe tani momenti Ă«shtĂ« shumĂ« i errĂ«t. Por nĂ«se kemi njĂ« horizont ku mund tĂ« shohim njĂ« fund tĂ« lojĂ«s, humori do tĂ« ndryshojĂ«.â
BE-ja ka thĂ«nĂ« se Ă«shtĂ« âgati tĂ« kontribuojĂ« nĂ« ringjalljen e njĂ« procesi politik mbi bazĂ«n e zgjidhjes me dy shteteâ. Ajo ka bĂ«rĂ« thirrje pĂ«r njĂ« konferencĂ« paqeje qĂ« do tĂ« mbahet brenda gjashtĂ« muajve nga pĂ«rfundimi i luftĂ«s.
âPaqja nuk do tĂ« vijĂ« vetvetiu; ajo duhet tĂ« ndĂ«rtohetâ, tha Josep Borrell, shefi i politikĂ«s sĂ« jashtme tĂ« BE-sĂ«. âZgjidhja me dy shtete mbetet e vetmja e zbatueshme qĂ« ne njohim. Dhe nĂ«se kemi vetĂ«m njĂ« zgjidhje, duhet tâi kushtojmĂ« tĂ« gjithĂ« energjinĂ« tonĂ« politike pĂ«r ta arritur atĂ«.â
Shumica e vĂ«zhguesve pajtohen se nevojitet njĂ« udhĂ«heqje e freskĂ«t dhe e guximshme politike nga tĂ« dyja palĂ«t. âTĂ« dyja palĂ«t do tĂ« duhet tĂ« bĂ«jnĂ« llogaritĂ«,â thotĂ« Miller. âAjo qĂ« nevojitet Ă«shtĂ« njĂ« [Nelson] Mandela dhe njĂ« [FW] De Klerk, ose dikush i ngjashĂ«m. LiderĂ« mund tĂ« dalin sĂ«rish â shikoni [presidentin ukrainas Volodymyr] Zelenskiy.
Sipas Beilin, me lidership dhe vullnet politik, njĂ« marrĂ«veshje kuadĂ«r mund tĂ« arrihet relativisht shpejt: âJo pak javĂ«, por nĂ« njĂ« vit Ă«shtĂ« e mundur,â tha ai. MbĂ«shtetja publike do tĂ« pasonte direkt.
Ai shton: âNĂ« prag tĂ« Oslos [marrĂ«veshjeve historike tĂ« paqes tĂ« 1993], pati kundĂ«rshtim tĂ« plotĂ« ndaj çdo kontakti me PLO [Organizata pĂ«r Ălirimin e PalestinĂ«s]. Pasi u firmos marrĂ«veshja, pati njĂ« mbĂ«shtetje tĂ« madhe. Dhe unĂ« besoj se, nĂ«se mund tĂ« arrihet njĂ« marrĂ«veshje pas kĂ«saj lufte, do tĂ« ketĂ« gjithashtu mbĂ«shtetje tĂ« madhe.â /Observer
Frakson.com
