Hapen varrezat masive, por jo edhe arkivat
Presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiq së fundmi ka deklaruar se në Kosovë ka varreza masive të serbëve. Po për cilat varreza dhe për çfarë krimesh e ka fjalën?
„Kur në Bruksel është hapur tema e të zhdukurve, ne kemi thënë se do të shkojmë kudo që na thonë se ka ndonjë trup të pajetë, për të shikuar nëse këto të dhëna janë të vërteta, sepse kjo është një çështje e civilizimit. Por kemi thënë po ashtu se do të kërkojmë gërmime në pesë vende në Kosovë, e në veçanti në Metohi, për të cilat besojmë se janë futur trupat e serbëve të vrarë. Kemi thënë se edhe ne duan të jemi prezent së bashku me organet e përkohshme për të nxjerrë trupat e pajetë, por ata nuk kanë pranuar”. Kështu u shpreh presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq në një deklaratë të dhënë me 24 nëntor në Serbi.
Ndaj shtrohet pyetja: Në çfarë vendesh ka kërkuar Vuçiqi gërmime, për të cilat mendohet se ka trupa të pajetë të serbëve të vrarë dhe pse autoritetet e Kosovës i kanë refuzuar këto kërkesa?
„Beogradi ka kërkuar disa herë që të verifikohen të dhënat për varreza masive në Llapushnik, Dojnice, Kosharë, Gjakovë dhe Budisavci. Për këto lokacione, por edhe për shumë vende të tjera, kemi të dhëna të sakta se aty janë futur trupat e pajetë të serbëve të vrarë dhe këto të dhëna duhet të verifikohen sa më parë”, thonë për Deutsche Wellen, përfaqësuesit e Kosmisionit për personat e pagjetur në Qeverinë e Serbisë.
NĂ« kĂ«tĂ« Komision thonĂ« se Prishtina nuk ka pranuar qĂ« tĂ« bĂ«hen hulumtime nĂ« kĂ«to vende dhe se “qĂ«llimisht po i shmanget shkurarjes nĂ« kĂ«to vende”.
Llapushiniku dhe Gjakova
Llapushniku Ă«shtĂ« njĂ« vend ku kanĂ« janĂ« mbajtur 30 persona tĂ« arrestuar nga forcat e UshtrisĂ« Çlirimtare tĂ« KosovĂ«s, thuhet nĂ« aktakuzĂ«n e Dhomave tĂ« Specializuara nĂ« HagĂ«, kundĂ«r ish-presidentit Hashim Thaçi, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit. Ata akuzohen pĂ«r krime lufte dhe krime kundĂ«r njerĂ«zimit tĂ« kryera nĂ« periudhĂ«n 1998 – 1999 nĂ« KosovĂ« dhe ShqipĂ«ri.
Në aktakuzë përmendet edhe Gjakova, një vend tjetër ku janë mbajtur serbë, për të cilët Vuçiq me datën 24 nëntor tha se është një prej vendeve për të cilat besohet se atje janë vrarë serbë.
Në raportin e saj vjetor, Zyra për Personat e Zhdukur thotë se në vitin 2018 janë ekshumuar në Gjakovë mbetjet e disa serbëve të vrarë gjatë luftës së Kosovës. Identiteti i tyre është përcaktuar me analizat e ADN.
„ShumĂ« njerĂ«z tĂ« mbyllur nĂ« burgjet ilegale nĂ« GjakovĂ« dhe rrethinĂ« flasin pĂ«r tortura, vrasje dhe vendet ku janĂ« futur trupat e pajetĂ«. Mbi bazĂ«n e kĂ«tyre tĂ« dhĂ«nave Ă«shtĂ« konstatuar se ka vende pĂ«r tĂ« cilĂ«t me tĂ« drejtĂ« besohet se atje janĂ« futur trupat e pajetĂ« tĂ« serbĂ«ve dhe jo shqiptarĂ«ve tĂ« vrarĂ«. Informata tĂ« tjera pĂ«r kĂ«to vende nuk mund tĂ« japim”, thonĂ« pĂ«r DW nĂ« kĂ«tĂ« Komision.
DW ka kërkuar mendimin për këto pretendime edhe nga Zyra për personat e pagjetur në qeverinë e Kosovës, por deri në mbylljen e këtij teksti, ata nuk janë përgjigjur.
Nuk hapen arkivat
Deklaratat e Vuçiqit per pesë vende që duhet të hulumtohen erdhi vetëm rreth dhjetë ditë pas zbulimit të një varreze tjetër masive në Serbi, në Kizhevak afër Rashkës, ku besohet se janë futur trupat e pajetë të shqiptarëve të vrarë në Kosovë. Komisioni për personat e pagjetur ka bërë të ditur se me 30 nëntor kanë filluar punimet në Kizhevak për nxjerrjen e mbetjeve mortore dhe se identiteti i tyre do të përcaktohet me analizat e ADN.
Nëse me këto analiza konstatohet se në Kizhevak vërtetë janë futur trupa të pajetë të shqiptarëve të vrarë në Kosovë, do të ishte kjo varreza e pestë e konfirmuar masive në Serbi, ku janë futur trupat e shqiptarëve. Më parë varrezat masive janë zbuluar në Batajnicë, Peruçac, Petrovo Selo dhe Rudnice, prej nga janë nxjerrë dhe identfikuar deri tani trupat e 941 shqiptarëve civilë të vrarë në Kosovë.
Dyshohet se forcat serbe në mënyrë sekrete kanë futur në Kizhevak trupat e shqiptarëve të vrarë në fashin Rezallë në vitin1999. Këto të dhëna nga raporti amerikan për gjendjen e të drejtave të njeriut nga viti 2015 i ka publikuar Radio Evropa e Lirë me 23 nëntor. Për këto pohime nuk ka deri tani asnjë deklaratë zyrtare të autoriteteve serbe.
Por tri ditĂ« mĂ« vonĂ«, drejtori i ZyrĂ«s pĂ«r KosovĂ« e Metohi, Petar Petkoviq ka dhĂ«nĂ« njĂ« deklaratĂ« pĂ«r media ku ka kofirmuar se nĂ« Kizhevak Ă«shtĂ« zbuluar njĂ« varrezĂ« masive. Ai tha se Prishtina ka refuzuar nĂ« takimin e fundit nĂ« Bruksel qĂ« atyre t’ua japĂ« tĂ« dhĂ«nat nga arkivi i UÇK. Petkoviq thotĂ« se nĂ« kĂ«to arkiva mund tĂ« konstatohet se sa varreza masive tĂ« serbĂ«ve ka nĂ« KosovĂ«. KĂ«to dokumenta ka kĂ«rkuar edhe ish-kreu i KĂ«shillit tĂ« dikurshĂ«m Ekzekutiv tĂ« KosovĂ«s, Zoran Angjelkoviq, i cili nĂ« anĂ«n tjetĂ«r pohon se Serbia i “ka dorĂ«zuar tĂ« gjitha dokumentat e veta nĂ« HagĂ«”.
Por shtrohet pyetja: Pse Serbia nuk i ka hapur arkivat as 20 vjet pas përfundimit të luftës, sepse nga këto arkiva mund të mësohet diçka më shumë për personat të cilët ende llogariten si të zhdukur? Shtrohet edhe pyetja tjetër: A janë dorëzuar të gjitha dokumentat për persont e pagjetur tek organizatat ndërkombëtare dhe gjykatat ndërkombëtare, nga të cilat mund të shihen edhe të dhënat për varrezat masive?
Në këto pyetje të DW, në Komisionin e qeverisë serbe për të pagjeturit thonë se Beogradi prej vitit 2005 deri më sot i ka dhënë Prishtinës rreth 2.500 dokumenta nga arkivat e MUP-it (Ministrisë së Brendshme të Serbisë), si dhe Ministrisë së Mbrojtjes. Në bazë të këtyre të dhënave është bërë ekshumimi i trupave të shqiptarëve të vrarë. Por në këtë Komision thonë se ata kanë mundur të shohin vetëm pjesërisht dokumentat e Tribunalit të Hagës, KFOR-it, NATO-s, UNMIK-ut, OSBE-së dhe EULEKS-it.
Për domosdoshmërinë e hapjes së arkivave ka folur edhe kryeministrja e Serbisë, Ana Brnabiq. Por në raportin e Komisionit për personat e pagjetur thuhet se Brnabiq ka kërkuar hapjen vetëm të arkivave të huaja, por jo edhe të Serbisë, gjë që do të mundësonte zbardhjen e fatit të të pagjeturve.
Fondi pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n Humanitare nĂ« Beograd ka kĂ«rkuar tĂ« paktĂ«n dy herĂ« hapjen e arkivave tĂ« ushtrisĂ« dhe policisĂ« nĂ« Serbi. SĂ« pari nĂ« vitin 2016, nĂ« dosjenĂ«: “Hapja e dokumentave pĂ«r krime kundĂ«r tĂ« drejtĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare nĂ« posedim tĂ« institucioneve tĂ« SerbisĂ«: Sekreti i shtetit mĂ« i fortĂ« se e drejta dhe e verteta”, e dy vjet mĂ« vonĂ« ka kĂ«rkuar hapjen e arkivave edhe nĂ« Propozimin pĂ«r politika praktike.
Sekretet e krimeve
PĂ«r rĂ«ndĂ«sinĂ« e arkivave ka shkruar edhe rrjeti hulumtues BIRN, ku thuhet se Fondi pĂ«r tĂ« DrejtĂ«n Humanigare nĂ« vitin 2014 ka kĂ«rkuar nga Ministria e Mbrojtjes tĂ« dhĂ«nat pĂ«r veprimin e BrigadĂ«s sĂ« motorizuar 37 tĂ« UshtrisĂ« Jugosllave gjatĂ« luftĂ«s sĂ« KosovĂ«s. VetĂ«m pak pas kĂ«saj kĂ«rkese, i gjithĂ« dokumentacioni i kĂ«saj Brigade Ă«shtĂ« shpallur – sekret shtetĂ«ror pĂ«r 30 vitet e ardhshme.
Hulumtimi i arkivës së Brigadës së motorizuar 37 është i domosdoshëm, thuhet në Fondin për të Drejtën Humanitare, sepse kjo Brigadë ka vepruar në vendet ku janë bërë krime: Zabel të Ulët, Rezallë, Çikatovë të Vjetër dhe disa vende të tjera të kësaj zone ku janë vrarë shqiptarë, trupat e të cilëve janë gjetur në varrezën masive në Rundice. Komandant i kësaj Brigade gjatë luftës ka qenë Ljubisha Dikoviq, i cili ka qenë shef i Shtatmadhorisë së Ushtrisë Serbe prej vitit 2011 deri me 2018.
Vendimin qĂ« kĂ«to arkiva tĂ« shpallen “sekret i shtetit” e ka marrĂ« ministri i Mbrojtjes Bratislav Gashiq, i cili kĂ«tĂ« detyrĂ« e ka ushtruar prej vitit 2014 deri me 2016.
„ËshtĂ« paradokasale por Gashiq Ă«shtĂ« emĂ«ruar mĂ« pas drejtor i AgjensisĂ« Informative tĂ« SerbisĂ« (BIA), ku Ă«shtĂ« edhe sot, qĂ« vetĂ«m dĂ«shmon se ata qĂ« i fshehin tĂ« dhĂ«nat pĂ«r krimet e mundshme, qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« kundĂ«rshtim me Ligjin pĂ«r sekrete, shumĂ« shpejt shpĂ«rblehen nĂ« Serbi”, deklaroi nĂ« gusht koordinatori i IniciativĂ«s sĂ« tĂ« Rinjve pĂ«r tĂ« Drejtat e Njeriut, Marko Milosavljeviq, pĂ«r rrjetin BIRN.
Fraksion.com
