Feja forcon kohezionin shoqëror, në shumicën e rasteve

Sipas një studimi të ri, personat me lidhje fetare që janë të përkushtuar ndaj besimit të tyre kontribuojnë në kohezionin shoqëror, dhe e bëjnë këtë në një shkallë më të madhe sesa njerëzit jo fetarë. Kjo tregohet nga “Monitori i fesë” më i fundit i Fondacionit Bertelsmann. Megjithatë, ka dallime të qarta midis komuniteteve fetare.

Sipas studimit,  në rastin e myslimanëve  – ndryshe nga besimet e tjera – ndjenja e komunitetit zvogëlohet ndjeshëm pikërisht kur ndjenja fetare është më e theksuar.

“Monitori i fesë” i Fondacionit Bertelsmann ekziston prej gati 20 vjetësh. Ai fokusohet kryesisht në aspekte të ndryshme të besimit fetar dhe pasojat e saj sociale. Që atëherë, përkatësia fetare e gjermanëve ka ndryshuar.

Në vitin 2025, sipas shifrave të dy kishave kryesore, pak më pak se 44 për qind e gjermanëve i përkasin kishës katolike ose protestante. Më shumë se një e treta e gjermanëve nuk i përkasin asnjë besimi fetar, sipas raportit të Bertelsmann. Deri në 8 për qind e gjermanëve janë myslimanë.

Gjatë dhjetë viteve të fundit, numri i të krishterëve ortodoksë dhe anëtarëve të kishave të lira në Gjermani është rritur, me secilin grup që tani numëron disa miliona. Ekzistojnë grupe më të vogla hebrenjsh, hindusësh dhe budistësh.

Gjermania është më pak fetare se sa ishte dhjetë apo njëzet vjet më parë. Por është më e larmishme nga një perspektivë fetare.

Më shumë lidhje sociale, më pak besim te qeveria dhe sistemi i drejtësisë

‘Monitori i fesë’ së pari analizon kohezionin social të përgjithshëm në Gjermani, përtej përkatësisë fetare.

Treguesit kryesorë janë rëndësia e rrjeteve sociale, një fokus në të mirën e përbashkët – për shembull, përmes angazhimit personal – dhe një ndjenjë komuniteti.

Për këtë studim përfaqësues, u anketuan rreth 5200 persona të moshës midis 18 dhe 94 vjeç në mars 2026.

Vitet e pandemisë së koronavirusit treguan se rëndësia e kohezionit social nuk është statike. Sipas studimit, ato çuan në një rënie të theksuar të këtyre vlerave deri në vitin 2023. Që atëherë, kohezioni social është përmirësuar përsëri dhe tani po i afrohet niveleve të regjistruara deri në vitin 2020.

Megjithatë, bie në sy që, në të gjithë shoqërinë, vetëm vlerat që lidhen me marrëdhëniet sociale dhe fokusin në të mirën e përbashkët janë përmirësuar ndjeshëm edhe një herë. Përkundrazi, ndjenja e komunitetit ka ngecur.

Raporti thotë, fjalë për fjalë: ‘Besimi te qeveria federale dhe ndjenja e drejtësisë janë veçanërisht të dobëta.’ Vërehet një ‘krizë e vazhdueshme besimi’ ndaj udhëheqësve politikë. Për më tepër, ekziston një ‘ndjenjë padrejtësie që është veçanërisht e theksuar aktualisht’.

Ekspertët e konsiderojnë fenë si një burim

Duke marrë një tablo më të gjerë, ekspertët e fondacionit analizojnë rolin e fesë dhe e përshkruajnë atë si befasues. Feja rezulton të jetë një ‘burim i rëndësishëm’. Megjithatë, potenciali i saj nuk është po aq i dukshëm në të gjitha komunitetet fetare.

Ndërtë anketuarit katolikë dhe protestantë,  vlerat e ndryshme që lidhen me kohezionin u rritën me rritjen e besimit fetar. Megjithatë, ndër të anketuarit myslimanë, ndjenja e përkatësisë në komunitet është veçanërisht e ulët tek burrat dhe gratë myslimane me besim të fortë.

Ndërsa myslimanët që nuk janë shumë fetarë ose nuk janë fare fetarë marrin 46 pikë për ndjenjën e përkatësisë ndaj komunitetit, dhe myslimanët me besim të moderuar marrin 42 pikë, mes atyre shumë fetarë kjo shifër bie në vetëm 28 pikë. Studimi përmend diskriminimin, mungesën e njohjes sociale dhe përfaqësimin e kufizuar institucional si shpjegime të mundshme. Kjo nuk është çështje tërheqjeje, por e besimit të gërryer në institucionet shtetërore.

Kjo gjetje duhet të ‘merret seriozisht’, i thotë DW-së Mouhanad Khorchide, dekani i Fakultetit të Teologjisë Islame në Universitetin e Münsterit. Megjithatë, ai bën një kritikë themelore të kornizës shpjeguese të paraqitur në studim. Studimi ofron ‘një shkak të vetëm’: diskriminimin dhe mungesën e njohjes. Sipas tij, kjo është tepër njëanshme.

Është e vërtetë që diskriminimi ekziston dhe se ai është i rëndësishëm. Por, nga këndvështrimi i tij, një ‘shkak të paktën po aq vendimtar’ as që përmendet: ‘efekti i narrativave ideologjiko-fetare, shpesh me bazë islamiste’. Këto e paraqesin shtetin, demokracinë dhe shoqërinë shumicë si të huaja ose armiqësore ndaj islamit ‘të vërtetë’. Narrativat e tilla minojnë besimin në institucione.

Khorchide: Narrativa e viktimizmit ushqen mosbesimin

Khorchide flet për një narrativë të ‘viktimës myslimane’ që prej kohësh është automatizuar. Shumë njerëz adoptojnë këtë ‘qasje interpretuese’, edhe pa përjetuar personalisht ndonjë formë specifike diskriminimi. Khorchide vëren: ‘Kur narrativa e viktimës zëvendëson realitetin, ajo gjeneron pikërisht mosbesimin që pretendon të përshkruajë.’ Studimi e anashkalon këtë aspekt.

Khorchide i referohet qasjes ndaj teologjisë islame siç përcillet në Münster. Qëllimi është të demonstrohet se besimi dhe komuniteti nuk përjashtojnë njëri-tjetrin. Bëhet fjalë për kundërshtimin e ‘mentalitetit të viktimës’ me një ndjenjë përgjegjësie dhe aftësinë për veprim. Kjo është më efektive sesa të kufizohet njëanshëm në debatin e nevojshëm mbi njohjen sociale, argumenton islamologu./DW