AfD në Saksoni-Anhalt – Çfarë është ‘detyrimi i federatës’?

Afërsisht 44 për qind e votave për një parti që agjencitë lokale të mbrojtjes kushtetuese e përshkruajnë si ‘një parti ekstremiste të djathtë të provuar’: ky ishte, pak më shumë se dy javë më parë, rezultati dramatik i zgjedhjeve rajonale në Saksoni-Anhalt, Kandidati kryesor i AfD-së, Ulrich Siegmund, mund të mos ketë siguruar një shumicë absolute të votave, por ai megjithatë mund të bëhet kryeministri i ardhshëm në Magdeburg. Për shembull, nëse ‘Aleanca Sahra Wagenknecht’ (BSW) do t’i siguronte atij shumicën.

Çfarë do të thoshte nëse ‘Alternativa për Gjermaninë’ (AfD) do të përpiqej të impononte pozicionet e saj ekstreme? Për shembull, eleminimin e shkollës me detyrim? Një politikë të ashpër të azilit me ‘deportime që nga dita e parë’, siç e ka shprehur tashmë Ulrich Siegmund?

Ose çfarë do të ndodhte nëse informacione konfidenciale – që vijnë, për shembull, nga Zyra për Mbrojtjen e Kushtetutës – t’u përcilleshin Moskës nga përfaqësues të AfD-së, disa prej të cilëve janë pro-Rusisë? A mundet apo duhet të pranojë thjesht qeveria federale këtë?

Merz: “Ligji Themelor vlen edhe në Saksoni-Anhalt”

Duket se kjo nuk është kështu. Madje, pak pas zgjedhjeve, politikanë të shquar në Berlin ngritën mundësinë e asaj që njihet si ‘detyrim federal’. Këtë e bëri edhe  Kancelari federal Friedrich Merz  (CDU). Të hënën, pas zgjedhjeve, ai deklaroi në Berlin: ‘Nëse aty kalohen vijat e kuqe, mund t’ju them se, nga këndvështrimi i qeverisë federale, ne do të bëjmë gjithçka për t’i vënë një stop. Ligji Themelor vlen edhe në Saksoni-Anhalt-in.’ Kushtetuta me të vërtetë parashikon një detyrim besnikërie ndaj shtetit federal: ‘Kjo vlen, për shembull, për të gjithë politikën e imigracionit dhe të shtetasve të huaj.’

Në të vërtetë, Kushtetuta parashikon mundësinë që qeveria federale të ndërhyjë në ato Lande që mund të përpiqen të qeverisin në një mënyrë që shmang Ligjin Themelor.

Megjithatë, ky nen nuk është zbatuar kurrë në të gjithë historinë e pasluftës. Në shumë raste, qeveria federale dhe landet gjithmonë kanë gjetur zgjidhje që u lejojnë landeve të ndjekin rrugën e tyre, duke marrë parasysh një kornizë themelore për të 16 landet.

‘Detyrimi federal” vetëm si mjet i fundit

Anna-Bettina Kaiser është juriste në Universitetin Humboldt në Berlin. Ajo shpjegon për DW se Neni 37 i Ligjit Themelor, i cili rregullon ‘detyrimin federal’, hyn në fuqi vetëm në situata me të vërtetë dramatike.

“Termi ‘dramatik’ është krejtësisht i përshtatshëm, dhe pikërisht për këtë arsye detyrimi federal nuk është zbatuar kurrë në historinë e Republikës Federale, pasi konsiderohet si mjet i fundit.”

Ka pasur shumë mosmarrëveshje të ashpra midis qeverisë federale dhe landeve, por, sipas Kaiser: “Përgjithësisht supozohet se Gjykata Kushtetuese Federale do të thirret në rast të një mosmarrëveshjeje të caktuar, dhe se landi do t’i përmbahet vendimit të Gjykatës sapo ai të nxirret.”

Dhe nëse kjo nuk ndodh, cilat janë opsionet e tjera? Ndoshta edhe dërgimi i Forcave të Armatosura, Bundeswehr-it? Anna-Bettina Kaiser përgjigjet se, në një rast të tillë, së pari do të duhej të shpallej një ‘gjendje emergjence e brendshme’. ‘Kërcënimi federal’, megjithatë, mund të nënkuptojë që qeveria federale të emërojë një person (me pëlqimin e Dhomës së Landeve, Bundesrat) të ngarkuar të marrë përsipër aspekte të caktuara të politikës së landit: ‘Në fakt, Neni 37 parashikon një përfaqësues të tillë, i cili më pas do të kishte fuqinë të jepte udhëzime. Por po ashtu flitet për mundësinë që të pezullohen alokimet financiare nga qeveria federale.”

Skenarë që po shqyrtohen edhe brenda SPD-së

Nuk është vetëm partia e Kancelarit, CDU, që po shqyrton publikisht idenë e ndërhyrjes, nëse është e nevojshme, kundër një qeverie rajonale të AfD-së në parlamentin e landit në Magdeburg; përfaqësuesit e partnerit të vogël të koalicionit, socialdemokratët, po bëjnë të njëjtën gjë.

Për shembull, sekretari parlamentar i SPD-së në Bundestag, Dirk Wiese, i tha ‘Redaktionsnetzwerk Deutschland’ (RND): “Nëse atje koalicioni pro-Putin i formuar nga AfD dhe BSW do të nxirrte për herë të parë një ekstremist të djathtë në postin e kryeministrit, vlen të përmendet se Ligji Themelor parashikon mjete për të imponuar, nëse është e nevojshme me anë të udhëzimit, një kurs veprimi në përputhje me Kushtetutën mbi një land federal.”

Spanja së fundmi demonstroi se si një qeveri qendrore mund të ushtrojë autoritetin e saj mbi rajonet e vendit kur ato ndjekin politika krejtësisht të ndryshme. Gjatë krizës katalanase në tetor 2017, qeveria spanjolle shkarkoi qeverinë rajonale katalanase në bazë të një neni të Kushtetutës spanjolle që pasqyron nenin në Ligjin Themelor gjerman që lidhet me ‘detyrimin federal’. Megjithatë, do të duhej të ndodhnin shumë gjëra para se kjo të aplikohej edhe në Gjermani./DW