Kroatët në Bosnjë-Hercegovinë nuk janë të kënaqur me pozicionin e tyre zgjedhor, në të cilin popullsia shumicë boshnjake ndikon në emërimin e një pjese të përfaqësimit të tyre politik përmes majorizimit. Por të drejta të tilla nuk kushtëzohen nga organizimi me entitete i vendit. Përpjekja për të krijuar një zgjidhje në atë drejtim, veçanërisht nga një vend tjetër, padyshim ka një fushëveprim shumë më të gjerë dhe e vë në pikëpyetje vetë B-H. Dhe nuk është aspak një fakt i parëndësishëm që Tradfest i Zagrebit nuk është një takim krejt margjinal. Përveç organizatave pritëse Vigilare dhe Ordo Iuris, dhe partnerëve amerikanë nga Fondacioni Heritage pranë Donald Trump, të ftuarit e këtij viti ishin edhe përfaqësuesi i Ministrit të Punëve të Jashtme të Kroacisë, si dhe një nënkryetar i Parlamentit Kroat.

Ministra në manastire

“Politika e jashtme zyrtare kroate, për fat të keq, ende nuk është emancipuar nga ato koncepte në emër të të cilave dikur u krijua Herceg-Bosnja dhe në emër të të cilave filloi lufta kundër boshnjakëve”, thotë Bozho Kovaçeviq, analist politik ndërkombëtar dhe ish-politikan dhe diplomat. Ai është i mendimit se një pikëpamje e tillë mund të reduktohet në aspirata territoriale, nëse Kroacia nuk do të përfshinte ato territore të B-H që në një periudhë midis dy luftërave botërore i përkisnin Banovinës së Kroacisë, brenda Mbretërisë së atëhershme të Jugosllavisë.

Nga ana tjetër, ai vëren se kjo shënoi një kthesë absolute në lidhje me themelimin e njohjes ndërkombëtare si të Kroacisë ashtu edhe të Bosnjë-Hercegovinës – kufirit të tyre nga Avnoji, në vitin 1943.

“Qeveria e Republikës së Kroacisë, territori i së cilës u kërcënua nga Serbia në vitin 1991, shpejt në të njëjtën mënyrë kërcënoi një pjese të B-H dhe anuloi bazën ligjore ndërkombëtare mbi të cilën ishte njohur ky vend vetëm pak më parë”. Kjo u kundërshtua menjëherë nga SHBA-të dhe Vatikani.

Në vitin 1994, pati një kthesë të re ose, në një masë të konsiderueshme, një kthim në pozicionet e vjetra. Marrëveshja e Uashingtonit u përfundua midis kroatëve dhe boshnjakëve, ndërsa Republika e Kroacisë hoqi dorë nga pretendimet e saj territoriale.

“Megjithatë, politika zyrtare kroate nuk e emancipoi veten. Marrëdhëniet midis Zagrebit dhe Sarajevës, kur HDZ është në pushtet në Kroaci, mbahen vetëm nëse dikush nga HDZ është i pranishëm në Sarajevë. Nëse jo, ministri i jashtëm kroat shkon vetëm në Mostar dhe manastiret katolike të Hercegovinës. Kjo është një politikë shumë e gabuar, e dëmshme për Republikën e Kroacisë dhe për kroatët në Bosnjë-Hercegovinë”, thotë Kovaçeviq.

Dallimet midis klerit kroat dhe Vatikanit

Sipas këndvështrimit të tij, e njëjta gjë është edhe me Zagreb Tradfest, ku komentatori sheh një lidhje midis një rryme më të madhe në Kishën Katolike në Republikën e Kroacisë dhe nacionalistëve ekstremë kroatë.

“Ideja e tyre për aneksimin e Bosnjës është në fakt një evokim i një programi të ngjashëm të kryepeshkopit boshnjak Josip Stadler nga fillimi i shekullit të 20-të. Koncepte të tilla janë margjinale në kontekstin politik kroat, por ato vazhdojnë. Ato ushqehen nga një pjesë e klerit në Kroaci që është i zemëruar me Vatikanin sepse Kardinali Alojzije Stepinac nuk është shenjtëruar ende”, thotë ai. Por Kovaçeviq përfundon se ajo që është në rrezik është orientimi i Kishës drejt vlerave nacionaliste që janë fuqimisht kundër misionit të saj universal.

Shkencëtari politik Davor Gjenero gjithashtu beson se është një platformë e dëmshme, megjithëse nuk ndikon në mënyrë vendimtare në situatën në Republikën e Kroacisë. “Është muzikë për veshët vetëm të një shtrese të hollë të së djathtës ekstreme. Por pas Marrëveshjes së Uashingtonit, është politikisht budallallëk të mbrosh një lloj entiteti të tretë.

Fatkeqësisht, kjo kornizë u krijua shpejt nga Marrëveshja e Dejtonit, e cila u miratua në stilin amerikan, shpejt dhe pragmatikisht, gjë që shkaktoi krijimin e entitetit të Republika Srpska në B-H. Në vend që të këmbëngulet në zhvillimin e një shteti funksional të decentralizuar me vetëqeverisje lokale dhe rajonale, ne kemi një shtet të tillë të brendshëm kombëtar dhe përballë tij një entitet federal për boshnjakët dhe kroatët”, tha Gjenero.

Miratim për kuazi-sovranët

Kjo ka shkaktuar tensione midis dy grupeve etnike, gjë që nxit më tej aspiratat kroate për një entitet të ri, të tretë. Kur u pyet nëse kërkesat aktuale janë forcuar më tej nga shembja e një rendi botëror të bazuar në një farë mase në të drejtën ndërkombëtare, e cila është minuar kryesisht nga SHBA-të, bashkëbiseduesi ynë përgjigjet pozitivisht. “Administrata Trump e ka lënë derën hapur për një lloj qasjeje kuazi-sovrane ndaj kroatëve dhe serbëve”, thotë ai.

“Pra, deri dy vjet më parë, politika amerikane mbante fort qëndrimin se Marrëveshja e Uashingtonit ishte pika kryesore e fillimit për zgjidhjen e çështjeve të hapura, dhe tani nuk i përmbahet më fare kësaj. Ajo ka mundësuar futjen e një përçarjeje të re midis kroatëve dhe boshnjakëve, gjë që është e favorshme për separatizmin e Milorad Dodikut në Republikën Srpska. Në fund të fundit, është e qartë se koncepti i një entiteti të tretë i mbështetur nga një pjesë e politikës kroate është më i rëndësishëm për Dodikun sesa për këdo në Republikën e Kroacisë,” tha Gjenero për DW. Por dëmi nga e gjithë kjo, sipas mendimit të tij, ka të bëjë me kontekstin më të gjerë të të gjithë B-H-së dhe të gjithë banorëve të saj.