Rritja ekonomike, bardhezi
Banka e Shqipërisë dha vlerësim pozitiv për zhvillimet e vitit 20017 në raportin e posaçëm drejtuar Kuvendit, por mbiçmimi i lekut dhe varësia e rritjes nga sektori i ndërtimit e bëjnë të brishtë perspektivën
Teksa rritja ekonomike shënoi nivelin më të lartë të dekadës me 3.8 për qind e vitin e kaluar, ajo vjen me një panoramë të brishtë e pashoqëruar me konsum, pa investime në teknologji dhe me zgjerim te ngadaltë të punësimit. Përqendrimi i rritjes në sektorin e ndërtimit shfaq pasiguri për qëndrueshmërinë afatgjatë, teksa ekonomia edhe gjatë vitit të kaluar është rritur më pak se potenciali sipas vlerësimeve të Bankës së Shqipërisë. Megjithatë autoriteti qendror bankar vlerëson në raportin e posaçëm vjetor se 2017-a u mbyll me një tablo pozitive të zhvillimeve ekonomike në vend.
Punësimi shënoi një rritje mesatare vjetore prej 2.9% gjatë nëntë muajve të parë të vitit, ndërkohë që shkalla e papunësisë zbriti në nivelin 13.6% në fund të tremujorit të tretë. Deficiti i llogarisë korente zbriti në një nivel mesatar prej 6% të PBB-së gjatë nëntë muajve të parë të vitit, kundrejt nivelit 8% të regjistruar një vit më parë. Treguesit fiskalë shënuan konsolidim gjatë vitit 2017, duke u reflektuar në një nivel të ulët të deficitit buxhetor dhe rënie të raportit të borxhit publik ndaj PBB-së. Tregjet financiare ishin të qeta. Ato u karakterizuan nga norma të ulëta interesi dhe nga ana tjetër sektori bankar u paraqit i shëndetshëm, me tregues të mirë likuiditeti, kapitalizimi dhe përfitueshmërie.
31% e rritjes ekonomike u krijua nga ndërtimi
Inflacioni mesatar i vitit 2017 rezultoi në nivelin 2.0%, por niveli i tij nën objektiv vijon
të pasqyrojë operimin e ekonomisë nën potencial, raporton Banka e Shqipërisë. Në veçanti, shfrytëzimi jo i plotë i kapaciteteve prodhuese nënkupton se niveli i punësimit, shpejtësia e rritjes së pagave dhe marzhet e fitimit të biznesit, vijojnë të mbeten ende poshtë ekuilibrave të tyre afatmesëm e afatgjatë.
Aktiviteti ekonomik vijoi tĂ« rritet gjatĂ« nĂ«ntĂ« muajve tĂ« parĂ« tĂ« vitit 2017, i mbĂ«shtetur kryesisht nga ecuria e pĂ«rmirĂ«suar e sektorit tĂ« shĂ«rbimeve dhe ndĂ«rtimit. PĂ«rcaktuesi kryesor nĂ« rritjen ekonomike gjatĂ« vitit mbetet kĂ«rkesa e brendshme, me kontribute pozitive nga tĂ« dy komponentĂ«t, konsumi dhe investimet. NĂ« sektorin e shĂ«rbimeve, kontributet mĂ« tĂ« larta nĂ« rritjen ekonomike vlerĂ«sohet tĂ« jenĂ« dhĂ«nĂ« nga degĂ«t e âTregtisĂ«, hoteleve e restoranteve, dhe transportitâ dhe tĂ« âAdministratĂ«s publike, arsimit dhe shĂ«ndetĂ«sisĂ«â, pĂ«rkatĂ«sisht 0.7 dhe 0.6 pikĂ« pĂ«rqindje. NdĂ«rkohĂ«, dinamika e pĂ«rmirĂ«suar e sektorit prodhues pasqyroi kontribute pozitive nga tĂ« gjithĂ« aktivitetet kryesore tĂ« pĂ«rfshira nĂ« tĂ«.
Midis tyre, aktiviteti ndërtues vijoi të gjenerojë kontributin më të lartë në rritjen
e PBB-së, prej rreth 1.2 pikësh përqindjeje, i ndikuar nga rritja e investimeve publike, vazhdimësia e punimeve në projektet madhore të sektorit energjetik (ku mbizotërojnë investimet e huaja direkte), si edhe realizimi i ndërtimeve të reja. Ndërkohë, aktiviteti industrial dhe ai bujqësor mbështetën rritjen ekonomike të nëntëmujorit, me respektivisht 0.3 dhe 0.2 pikë përqindje. Përllogaritjet tregojnë se, sektori i ndërtimit kontribuoi me 31 për qind të rritjes ekonomike me 2017.
Punësimi, bie rimti i rritjes
Zhvillimet në tregun e punës rezultuan pozitive gjatë nëntë muajve të parë të vitit 2017. Pavarësisht ecurisë pozitive, kjo rritje ishte më e ngadaltë se rritja prej 6.8% e shënuar në të njëjtën periudhë të vitit paraardhës. Rritja e punësimit u përcaktua kryesisht nga rritja e të punësuarve në sektorin e shërbimeve. Kjo rritje ka sjellë rënien e mëtejshme të shkallës së papunësisë. Shkalla e papunësisë qëndroi në nivelin 13.6% në tremujorin e tretë të vitit 2017, ose rreth 1.1 pikë përqindje poshtë vlerës së shënuar në të njëjtën periudhë të një viti më parë.
Konsumi, rritje të ngadaltë
Informacioni i marrë nga treguesit e tërthortë sugjeron për ecuri pozitive të kërkesës së brendshme gjatë tremujorit të katërt, i formuar nga një kontribut në rënie i investimeve dhe një kontribut në rritje i konsumit të popullatës. Konsumi privat vijoi ciklin rritës gjatë nëntëmujorit të parë të vitit 2017. Konsumi privat u rrit me mesatarisht 2.5% gjatë tre tremujorëve të parë të vitit. Rritja e shpenzimeve konsumatorë ishte më e ngadaltë në gjashtëmujorin e parë (+2.2%), por u përshpejtua në tremujorin e tretë të vitit (+3.3%). Rritja e shpenzimeve për mallra të qëndrueshme afatgjata dhe e shpenzimeve për shërbime vlerësohet se ka kontribuar në zgjerimin e konsumit privat. Rritja e punësimit dhe e pagave, përmirësimi i besimit konsumator, dhe kushtet e favorshme financiare, ishin faktorët kryesorë që mbështetën rritjen e shpenzimeve konsumatorë.
Investimet, rritja që vjen nga betoni
Investimet në ekonomi u rritën me 9.8% gjatë nëntëmujorit të parë të vitit 2017, sipas BSH. Gjatë tre viteve të fundit ky komponent ka dhënë një kontribut të rëndësishëm në zgjerimin e kërkesës agregate. Në rritjen e tij gjatë vitit të kaluar kontribuuan pozitivisht investimet në ndërtim dhe, në një masë më të vogël, edhe investimet në makineri dhe pajisje. Faktorët kryesorë që mbështetën rritjen e investimeve private janë përmirësimi i besimit dhe i gjendjes financiare të bizneseve, rikuperimi gradual i kërkesës konsumatore, si dhe kostot e ulëta të financimit në sektorin bankar. Treguesit e besimit në sektorin e tregtisë dhe të ndërtimit kanë qëndruar shumë pranë mesatares historike gjatë vitit 2017, ndërsa në sektorin e industrisë dhe të shërbimeve qëndrojnë mbi mesataren e tyre historike.
Rritet tregtia me jashtë, përmirësohet me fqinjët
Bilanci i shkëmbimeve me jashtë u përmirësua ndjeshëm gjatë vitit 2017, duke kontribuar pozitivisht në rritjen ekonomike për 9 muajt e parë të vitit.. Eksportet e përgjithshme u zgjeruan me 13.7% në terma vjetorë, me kontribut kryesor nga rritja e eksportit të shërbimeve me rreth 15.1%. Ecurisë pozitive të shërbimeve turistike i janë shtuar edhe kontribute suplementare pozitive nga grupe të tjera të shërbimeve. Paralelisht me to, ecuria e eksportit të mallrave ka rezultuar gjithashtu me rritje pozitive (8.9% në terma vjetorë) dhe me bazë të gjerë. Kushtet e favorshme të çmimeve ndërkombëtare, kombinuar me disa zhvillime pozitive të ofertës vendase, (veçanërisht në fushat e përpunimit të naftës, metaleve dhe ushqimeve të papërpunuara) kanë nxitur një rritje të lartë të eksportit të mallrave, e përqendruar kjo gjatë gjysmës së parë të vitit 2017. Nga ana tjetër, rigjallërimi i importeve ka vazhduar edhe gjatë vitit 2017.
Rritja reale e importeve rezultoi 7.6%, me ndikime kryesisht nga importi i mallrave. Rritja e importeve Ă«shtĂ« intensifikuar veçanĂ«risht gjatĂ« tremujorit tĂ« tretĂ«, pĂ«r shkak tĂ« zgjerimit tĂ« shpejtĂ« tĂ« importeve tĂ« energjisĂ« elektrike dhe tĂ« lĂ«ndĂ«s djegĂ«se. Rritja e eksporteve Ă«shtĂ« zvogĂ«luar ndjeshĂ«m, e ndikuar edhe nga njĂ« efekt bazĂ« i krijuar nĂ« muajt e fundit tĂ« vitit 2016. Kjo perspektivĂ« pritet tĂ« vazhdojĂ« edhe gjatĂ« gjashtĂ«mujorit tĂ« parĂ« tĂ« vitit 2018, e lidhur kryesisht me ndikimin e eksportit tĂ« lĂ«ndĂ«s djegĂ«se tĂ« pĂ«rpunuar. Nga ana tjetĂ«r, importet kanĂ« vazhduar tĂ« shfaqin rritje. Kjo sjellje pritet tĂ« vazhdojĂ« edhe gjatĂ« gjysmĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« vitit 2018. NĂ« terma tĂ« strukturĂ«s sektoriale, eksportet mbeten relativisht tĂ« pĂ«rqendruara nĂ« disa kategori pavarĂ«sisht normave tĂ« larta tĂ« rritjes gjatĂ« vitit 2017. Kategoria âTekstile dhe veshjeâ ka pĂ«rbĂ«rĂ« 43% tĂ« totalit tĂ« eksportit tĂ« mallrave, peshĂ« kjo e cila ka mbetur konstante krahasuar me vitin 2016. Kategori tĂ« tjera tĂ« rĂ«ndĂ«sishme janĂ«
âMinerale, lĂ«ndĂ« djegĂ«se, energji elektrikeâ dhe âMateriale ndĂ«rtimi dhe metaleâ. Kontribut tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m ka dhĂ«nĂ« edhe kategoria âUshqime, pije dhe duhanâ pĂ«r shkak tĂ« rritjes sĂ« vazhduar tĂ« eksporteve pĂ«rkatĂ«se gjatĂ« dy viteve tĂ« fundit. NĂ« terma tĂ« strukturĂ«s eksportuese sipas destinacioneve, vendet e Bashkimit Evropian dhe konkretisht Italia, mbeten partnerĂ«t kryesorĂ« tregtarĂ«.
Gjatë 2017 është vë re një rritje relative e peshës së vendeve fqinje si Kosova, Serbia,
Maqedonia dhe Mali i Zi, pĂ«r shkak tĂ« eksporteve tĂ« larta tĂ« âUshqimeveâ dhe âMaterialeve tĂ« ndĂ«rtimit dhe metaleveâ drejt kĂ«tyre destinacioneve. PĂ«r sa i pĂ«rket destinacioneve mĂ« tĂ« largĂ«ta, Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« re njĂ« rritje e peshave tĂ« SuedisĂ« dhe EstonisĂ«. Kjo lidhet me eksportin mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« disa kategorive tĂ« ushqimeve tĂ« pĂ«rpunuara drejt tyre.
Inflacioni, 60% u krijuar nga çmimet
Inflacioni mesatar vjetor i vitit 2017 rezultoi në nivelin 2.0%, duke shënuar rritje kundrejt vlerës 1.3% të regjistruar gjatë vitit të kaluar dhe duke konfirmuar pritjet tona për ecurinë e tij. Profili i inflacionit gjatë vitit u karakterizua nga një rritje e shpejtë në tremujorin e parë, nga tendenca ngadalësimi në dy tremujorët pasues, dhe nga një rritje e lehtë në tremujorin e fundit. Normat mesatare të inflacionit gjatë gjashtëmujorit të parë dhe të dytë ishin përkatësisht 2.2% dhe 1.8 %. Rënia e inflacionit në gjysmën e dytë të vitit u shkaktua në një masë të konsiderueshme nga frenimi i presioneve të huaja inflacioniste, për shkak të efektit të kombinuar të rritjeve të ngadalta të çmimeve jashtë dhe të mbiçmimit të kursit të këmbimit.
Niveli dhe luhatjet e inflacionit vijuan tĂ« reflektojnĂ«, nĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe, ecurinĂ« e çmimeve tĂ« ushqimeve. PeshĂ«n kryesore nĂ« formimin e inflacionit gjatĂ« vitit 2017 mesatarisht rreth 60%) e mbajtĂ«n mallrat e kategorisĂ« âUshqime tĂ« papĂ«rpunuaraâ, çmimet e tĂ« cilave janĂ« subjekt i vazhdueshĂ«m i goditjeve afatshkurtra. KĂ«to goditje lidhen kryesisht me kushte specifike klimaterike, me luhatje tĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«r eksporte, si dhe me goditje tĂ« ndryshme nĂ« zinxhirin e prodhimit dhe tregtimit tĂ« produkteve bujqĂ«sore.
Megjithatë, Banka e Shqipërisë analizon se forcimi i presioneve të brendshme inflacioniste nuk ka pasqyruar ende plotësisht përmirësimin e pozicionit ciklik të vendit.
Kursi, pse po mbiçmohet leku
Pas një periudhe gati 5-vjeçare qëndrueshmërie, leku është mbiçmuar gjatë dy viteve të fundit. Ky mbiçmim kulmoi në tremujorin e tretë të vitit 2017. Analiza e Bankës së Shqipërisë tregojnë se mbiçmimi i kursit të këmbimit pasqyron si veprimin e faktorëve me natyrë afatgjatë, ashtu edhe veprimin e përkohshëm të faktorëve me natyrë afatshkurtër.
Në terma afatgjatë, ecuria mbiçmuese e kursit të këmbimit rezulton të ketë qenë gjithashtu subjekt i goditjeve afatshkurtra, të cilat kanë ndikuar në një mbiçmim më të shpejtë të monedhës se ai diktuar nga faktorët afatgjatë fondamentalë. Këto goditje afatshkurtra
i dedikohen përmirësimit të shpejtë deficitit tregtar dhe atij të llogarisë korrente gjatë fundit të vitit 2016 dhe tre tremujorëve të parë të vitit 2017 dhe, paralelisht me të, rritjes së flukseve hyrëse në llogarinë financiare, të cilat kanë korresponduar me periudhën e pikut të investimeve të huaja direkte.
Analizat e BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ« sugjerojnĂ« se ecuria e kursit ka qenĂ« pĂ«rgjithĂ«sisht nĂ« linjĂ« me faktorĂ«t e vet fondamentalĂ«. Gjithsesi, ndonĂ«se nĂ« masĂ« tĂ« vogĂ«l, shmangie nga kjo ecuri vihen re nĂ« periudhĂ«n 2009 â 2016, kur kursi real i kĂ«mbimit ka qenĂ« mĂ« i dobĂ«t se ai i diktuar nga fondamentet dhe nĂ« periudhĂ«n 2016 â 2017, kur ky kurs shfaqet mĂ« i fortĂ« se niveli teorik i pĂ«rcaktuar nga fondamentet. Mbiçmimi i kursit tĂ« kĂ«mbimit vlerĂ«sohet tĂ« ketĂ« prodhuar njĂ« ndikim rĂ«nĂ«s nĂ« inflacion, nĂ« sajĂ« tĂ« rĂ«nies sĂ« çmimit tĂ« mallrave tĂ« importit, qofshin kĂ«to me destinacion konsumi apo me destinacion pĂ«rdorimi tĂ« ndĂ«rmjetĂ«m. Nga ana tjetĂ«r, vlerĂ«simi i ndikimit tĂ« kĂ«tij mbiçmimi nĂ« aktivitetin ekonomik Ă«shtĂ« mĂ« kompleks. PĂ«r sa kohĂ« qĂ« tendenca afatgjatĂ« mbiçmuese e kursit tĂ« kĂ«mbimit pasqyron efektin e faktorĂ«ve realĂ« fondamentalĂ« dhe jo zhvendosje tĂ« papritura portofolash financiarĂ«, ajo nuk sjell pasoja tĂ« dĂ«mshme pĂ«r ekonominĂ« shqiptare./Monitor
