Britania do të rishqyrtojë marrëveshjen për Ishujt Chagos për shkak të mungesës së mbështetjes nga SHBA

Britania e Madhe po rishqyrton marrëveshjen e saj për t’ia dorëzuar Ishujt Chagos Mauritiusit, ka deklaruar Sekretari i Mbrojtjes.

Wes Streeting konfirmoi se marrëveshja po rishikohej pasi Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, e cilësoi atë si “të tmerrshme” në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së të martën.

Marrëveshja fillestare parashikonte që Britania t’ia kalonte sovranitetin e territorit Mauritiusit dhe të paguante mesatarisht 101 milionë paund (136 milionë dollarë) në vit për të marrë me qira një bazë të përbashkët ushtarake britaniko-amerikane atje, e cila vlerësohet për pozicionin e saj strategjik në Oqeanin Indian.

Në prill, marrëveshja – e arritur nën udhëheqjen e Sir Keir Starmer – u pezullua për një kohë të pacaktuar pasi Trump tërhoqi mbështetjen e tij.

Streeting tha se “duhet” ta rishqyrtojmë marrëveshjen “sepse Shtetet e Bashkuara nuk e mbështesin atë”.

“Ajo që tha dje Presidenti Trump nuk ishte e re, por mendoj se ofron qartësi absolute se qëndrimi i tij për këtë marrëveshje të Chagos-it, në formën aktuale, nuk do të ndryshojë,” tha ai për emisionin *BBC Breakfast*.

“Pra, duhet të punojmë më shumë me aleatët tanë amerikanë, me Presidentin Trump dhe administratën e tij, për ta sjellë marrëveshjen në një pikë ku ai mund ta mbështesë atë.”

Streeting tha se fokusi tani do të jetë sigurimi i një garancie afatgjatë për bazën në Diego Garcia, ishulli më i madh i arkipelagut Chagos.

Ai tha se qëndrimi i çdo kryeministri britanik që nga koha e Boris Johnson-it ka qenë se një proces ligjor në vazhdim – pasi Mauritiusi pretendon se u detyrua në mënyrë të paligjshme të hiqte dorë nga ishujt në vitin 1965 për të fituar pavarësinë – rrezikon sigurinë e bazës.

Gjatë takimit të parë ballë për ballë të Trump-it me kryeministrin Andy Burnham në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së në Nju Jork, presidenti amerikan kritikoi “marrëveshjen e tmerrshme” dhe tha se Britania “do ta rishqyrtonte” atë.

Burnham u përgjigj: “Po.”

Më vonë, ai u tha mediave se e ka “trashëguar situatën dhe se na duhet një zgjidhje”. Burnham shtoi: “Është thelbësore të mbrohet e ardhmja e bazës; kjo ka rëndësi për ne për arsye sigurie, por qartazi edhe për Shtetet e Bashkuara.

“Ajo që thashë në takim është se ne do të punojmë për të gjetur një zgjidhje mes palëve të ndryshme dhe do të angazhohemi fort për ta arritur atë.”

Kryeministri kishte biseduar me homologun e tij nga Mauriciusi, Navin Ramgoolam, para udhëtimit të tij në Nju Jork.

Një njoftim zyrtar mbi atë takim bënte të ditur se Burnham “ripohoi angazhimin e tij për të vazhduar të bëjë gjithçka të mundur”, në bashkëpunim me SHBA-në, për ratifikimin e marrëveshjes.

Para pezullimit në prill, Mbretëria e Bashkuar dhe Mauriciusi kishin nënshkruar një marrëveshje në maj të vitit 2025, por drafti përfundimtar i projektligjit për kalimin e sovranitetit të ishujve nuk kishte kaluar në Parlament.

Sipas kushteve të marrëveshjes së arritur në vitin 2025, Britania do t’ia kalonte sovranitetin e arkipelagut në Oqeanin Indian Mauritiusit, por do ta merrte sërish me qira bazën e Diego Garcia-s për 99 vjet, me shifra zyrtare që e vlerësonin koston totale në 3,4 miliardë paund.

Megjithatë, Sir Keir – i cili ishte kryeministër në atë kohë – u përball me kritika të ashpra nga kundërshtarët, të cilët pretendonin se kostoja reale e marrëveshjes mund të arrinte në rreth 35 miliardë paund (pas llogaritjes së inflacionit) dhe se ajo mbartte rrezikun që Kina të vendoste praninë e saj në arkipelag.

Trump ka qenë kritik i shpeshtë i marrëveshjes, duke e cilësuar atë më parë si “një njollë për aleatin tonë të madh” dhe një “akt dobësie totale”.

Duke reaguar ndaj rishikimit, liderja konservatore Kemi Badenoch i bëri thirrje Burnham-it që “thjesht ta anulojë këtë marrëveshje të tmerrshme”.

Lideri i partisë Reform UK, Nigel Farage, tha: “Marrëveshja për Chagos-in ka vdekur. Faleminderit Zotit.”

Të mërkurën, Streeting i tha programit “Today” të BBC Radio 4 se nuk do t’i kaloheshin para Mauritiusit “në këtë fazë”, ndërkohë që zyrtarët po rishqyrtojnë marrëveshjen.

Duke e përshkruar bazën e Diego Garcia-s si “një nga asetet më të ndjeshme dhe më të vlefshme të sigurisë kombëtare”, ai tha se po punohej për të gjetur një marrëveshje “që ndoshta nuk u pëlqen të gjithëve, por me të cilën të gjithë mund të bashkëjetojnë”.