Lidhja e munguar e NATO-s: Mbrojtja e Infrastrukturës së Cenueshme

Infrastruktura brenda aleancës duhet të jetë elastike. Projektet e mëdha duhet të vlerësohen duke pasur parasysh këtë.

Nga Đuro Lubura

Një hekurudhë e re nuk është një aftësi strategjike nëse përfundon në një urë të cenueshme. Një bateri nuk është rezervë nëse mbështetet në nënstacionin, humbjen e të cilit duhet ta kapërcejë. Një qendër e dytë e të dhënave nuk është tepricë nëse të dy vendet ndajnë një rrugë fibre, furnizues ose shtresë kontrolli. Asete të tilla nuk krijojnë domosdoshmërisht aftësi strategjike.

Vlerësimet e fundit të inteligjencës amerikane thuhet se paralajmërojnë se Rusia mund ta vërë në provë vendosmërinë e NATO-s midis muajit të ardhshëm dhe vitit 2029. NATO duhet të jetë e sigurt se infrastruktura civile nga e cila varen forcat e saj do të funksionojë nën presion.

Në Samitin e Hagës të vitit 2025, aleatët ranë dakord që deri në 1.5% të PBB-së (nga premtimi total i shpenzimeve të mbrojtjes prej 5%) mund të përfshijë infrastrukturën dhe qëndrueshmërinë kryesore kombëtare. NATO ka miratuar që atëherë një plan prej 27 miliardë eurosh (32 miliardë dollarë) për përmirësimin e ruajtjes dhe shpërndarjes së karburantit, për shembull, ndërsa Komisioni Evropian vlerëson se rrjetet e energjisë elektrike kanë nevojë për më shumë se 1.2 trilion euro deri në vitin 2040.

Projektet tashmë duhet të kalojnë rishikime teknike, financiare, mjedisore dhe të sigurisë. Por ekziston një lidhje që mungon midis vlerësimit kombëtar dhe planifikimit të aleancës. Kjo duhet të rregullohet. Qëllimi nuk është të krijohet një veto e re ose të ngushtohet kategoria 1.5%, por të sigurohet që investimet janë të bazuara mirë dhe të ofrojnë atë që nevojitet në krizë ose luftë.

Çdo projekt duhet të përballet me tre teste.

• Së pari, a mund t’i rezistojë aseti ndërprerjeve dhe të rikthehet në kohë?

• Së dyti, a heq një bllokim kombëtar, a shton tepricë, apo a zvogëlon varësinë nga një rrugë, furnizues ose nyje?

• Së treti, si e ndryshon rrjetin e aleancës? Ky nivel nuk vlerësohet sistematikisht me dy të parat. Mund të zbulojë një rrugë alternative, kapacitet të shtuar ose një boshllëk që një vend nuk mund ta shohë vetëm.

Kostot dhe përfitimet mund të bien në vende të ndryshme. Një aleat mund të financojë një rrugë ose ndërlidhës, ndërsa aleanca merr përfitimin e sigurisë. Një analizë kombëtare kosto-përfitim mund të nënvlerësojë vlerën në të gjithë aleancën. Një projekt i madh mund të shtojë pak nëse përfundon në një bllokim të ri ose nuk është i ndërveprueshëm me rrjetet fqinje.

Energjia elektrike tregon pse portofoli ka rëndësi. Një linjë që përdoret pak në kohë paqeje mund të mbajë një port, korridor hekurudhor ose prodhim mbrojtës në funksion në një krizë. Një nënstacion i përforcuar, bateri ose ekip riparimi mund të ketë më shumë rëndësi sesa gjenerimi i ri. Për qendrat e të dhënave, disponueshmëria komerciale nuk vërteton se kapaciteti që mbështet funksionet kryesore mund të mbijetojë sulmin fizik ose të funksionojë pa energji primare.

Vlera strategjike përfshin sigurinë ekonomike. Ekonomia euroatlantike duhet të ruajë aksesin në gjithçka kritike – si energjia dhe prodhimi mbrojtës – në një krizë. Zvogëlimi i varësisë nga një pikë e vetme e cenueshme mund të ketë më shumë rëndësi për aleancën sesa tregon një rast biznesi kombëtar.

Adresimi i kësaj lidhjeje që mungon kërkon një proces praktik. Unë e quaj Sigurim Strategjik i Infrastrukturës. Nuk do të zëvendësonte rishikimet, por do të lidhte gjetjet e tyre dhe do të shtonte një pamje të përbashkët gjeostrategjike në të njëjtat tre nivele në dy pika të ciklit të projektit.

Rishikimi i parë do të zhvillohej përpara se të përcaktoheshin vendndodhja, rruga, kapaciteti, arkitektura, furnizuesit dhe financimi. Do të pyeste se çfarë aftësish duhet të ofrojë projekti, cilin bllokim heq dhe cilat ndërprerje duhet t’i rezistojë.

Rishikimi i dytë do të vinte më vonë, pas projektimit, prokurimit, ndërtimit dhe pranimit, duke kontrolluar nëse qëllimi i projektit i kishte mbijetuar specifikimeve, kontratave, pjesëve rezervë, gatishmërisë së stafit, ushtrimeve dhe planeve të rimëkëmbjes. Vlerësimi do të përsëritej pas një ndryshimi material në pronësi, furnizues, teknologji, rrugë ose kushte sigurie.

Rezultati do të ishte një profil i qartë, jo një pikëzim i vetëm, që tregon efektin strategjik, rreziqet kritike, besimin në prova dhe masat e përmirësimit. Një dobësi kritike nuk duhet të mesatarizohet. Një boshllëk duhet së pari të çojë në një plan përmirësimi të kufizuar në kohë dhe, kur justifikohet, mbështetje të synuar, jo skualifikim. Rezistenca fizike nuk e heq ekspozimin strategjik dixhital. Një rishikim i veçantë i varësisë së jashtme nga cloud, aksesit në distancë, përditësimeve, çelësave të enkriptimit dhe aksesit në të dhëna strategjike duhet të futet në profil.

Tregjet paguajnë për kapacitetin, ndërsa rezistenca shpesh varet nga aftësia rezervë për një krizë. Një investitor privat nuk do të financojë një rrugë shtesë, nyje të përforcuar ose pjesë këmbimi nëse mban koston, ndërsa shumica e përfitimeve shkojnë për shtetin ose aleancën. Profili do ta bënte të dukshme këtë vlerë publike ndërkufitare dhe do të mbështeste bashkëfinancimin.

Programet e BE-së dhe ato kombëtare mund të ndihmonin në pagesën e përfitimit të qëndrueshmërisë. Kërkesat e NATO-s dhe financimi i përbashkët mund të tregonin se ku një masë shtesë heq një pengesë aleate. Profili do t’i ndihmonte aleatët të mbështesnin kontributin e një projekti sipas objektivit jo-thelbësor prej 1.5% të aleancës përpara se të rishikohej në vitin 2029.

NATO duhet të ofrojë atë që as autoritetet kombëtare dhe as BE-ja nuk mund ta ofrojnë: një pamje operacionale në të gjithë aleancën, kërkesa ushtarake, informacion të klasifikuar mbi kërcënimet dhe efekte ndërkufitare. Nuk do të miratonte projekte, por mund të vendoste pyetje të përbashkëta dhe të tregonte se ku një prioritet më i ulët kombëtar zgjidh një problem aleat.

NATO duhet të veprojë shpejt me aleatët e interesuar për të pilotuar Sigurimin Strategjik të Infrastrukturës në projektet e transportit, energjisë dhe dixhitale të lidhura me planet rajonale të mbrojtjes. Vala aktuale e investimeve mund të shtojë infrastrukturë ose të ndërtojë një sistem të aftë për të ridrejtuar energjinë, transportin, të dhënat dhe zinxhirët e furnizimit kur një pjesë e rrjetit sulmohet ose humbet.

Rezistenca strategjike ekziston vetëm kur projektet kombëtare punojnë së bashku si një rrjet i vetëm i aleancës që funksionon kur është më e nevojshme.

Đuro Lubura është  inxhinier telekomunikacioni dhe Këshilltar Special i Zëvendëskryeministrit dhe Ministrit të Detit, Transportit dhe Infrastrukturës së Republikës së Kroacisë. Ai kryeson grupin e punës që harton një rregullore mbi vlerësimin e rrezikut të pajisjeve të komunikimit elektronik dhe është Pika e Vetme Kombëtare e Kontaktit e Kroacisë për projektet e infrastrukturës së lidhjes strategjike. Ai përfundoi programin e Ekzekutivëve të Lartë në Sigurinë Kombëtare dhe Ndërkombëtare të Shkollës Harvard Kennedy.

Fraksion.com