Kthimi i madhështisë së Polonisë përmirëson debatin me Kievin

Polonia po bëhet përsëri një lojtare e rëndësishme në Evropë, prandaj tensionet në marrëdhëniet e saj me Ukrainën janë kaq të rëndësishme.

Nga Walter Clemens

Pas gati dy shekujsh bashkimesh personale, Polonia dhe Lituania formalizuan një Komonuelth në vitin 1569, i cili shtrihej nga Baltiku pothuajse deri në Detin e Zi. Ishte një nga entitetet më të mëdha politike të Evropës. Polonia është edhe një herë një nga fuqitë më të forta në Evropë dhe çelësi për t’i rezistuar agresionit rus kundër Ukrainës.

Komonuelthi Polako-Lituanez u zhduk nga harta në vitin 1795 pasi u nda nga Rusia, Prusia dhe Austria.

Midis dy luftërave botërore, Polonia dhe tre shtetet baltike u bënë të pavarura, vetëm për t’u bërë përsëri pjesë e perandorisë sovjetike nga vitet 1940 deri në vitet 1990.

Kujtimet e mia të asaj epoke ilustrojnë se si vuajti Evropa Lindore nën sundimin e Moskës. Studentëve amerikanë të shkëmbimit në Universitetin e Moskës në vitin 1958, ashtu si unë, nuk u lejua një pemë Krishtlindjesh, sepse u tha se koreano-veriorët kundërshtonin një fe të tillë. Një student polak, megjithatë, mori pjesë në një meshë që u lejohej diplomatëve të huaj.

Dy vjet më vonë, duke vizituar Poloninë për herë të parë, u trondita këndshëm nga arti avangardë në galeri – një kontrast i gjallë me realizmin socialist të detyrueshëm në Moskë. Ndikimi më i madh sovjetik në Varshavë ishte Pallati 44-katësh i Kulturës dhe Shkencës, i ndërtuar në vitin 1955 dhe i konceptuar nga i njëjti arkitekt rus që projektoi shtatë rrokaqiejt stalinistë në Moskë.

U ktheva në Poloni në vitin 1968, ndërsa reformatorët çekë dhe sllovakë përpiqeshin për “socializëm me fytyrë njerëzore”, përpjekje që tronditën perandorinë sovjetike me shpresë dhe zemërim. Pasi takuam reformatorë në revistën Literárne Listy dhe Akademinë e Shkencave në Pragë, unë dhe partneri im morëm trenin për në Starý Smokovec në Tatras e Lartë të Sllovakisë.

Planifikova të ngjitesha me një guidë që e njihja nga një vizitë e mëparshme, por ai telefonoi në orën 3 të mëngjesit për të thënë se ishte mobilizuar për t’u përballur me pushtuesit e Paktit të Varshavës.

Unë dhe partneri im qëndruam në hotelin tonë për disa ditë, ndërsa radioja jonë transmetonte vazhdimisht programin “My Country” të Smetanës. Për lajme, dëgjuam “Ősterreich Eins” nga Vjena dhe më në fund shpëtuam duke bërë autostop deri në Zakopane të Polonisë, pastaj me autobus deri në një hotel të vogël në Krakovë.

Atje, na zgjuan në orën 1:30 të mëngjesit dhe na arrestuan sigurimi. Pse? Partneri im kishte skicuar në librin e mysafirëve të hotelit atë që pamë të pikturuar në rrugën kryesore në Starý Smokovec: një svastikë me emrat e ushtrive pushtuese në secilin krah.

Kjo shkeli një ligj polak që ndalonte çdo imazh të një svastike. Duke arritur në përfundimin se nuk ishim agjentë të NATO-s, edhe pse flisnim gjermanisht, sigurimi na liroi pas një fundjave të gjatë, por na urdhëroi të mos ktheheshim kurrë në Poloni. Kur aeroplani ynë u ul në Vjenë, unë putha pistën.

Në vitet 1980, Lech Wałęsa po organizonte punëtorët e Gdanskut në Solidarność, një lëvizje popullore sindikale që kërkonte vetëqeverisje, si dhe ndryshime ekonomike. Duke vëzhguar rolin dhe ndikimin e saj transformues në satelitët e tjerë sovjetikë, prisja një valë domino dhe vura në dyshim nëse perandoria sovjetike mund të mbijetonte në vitin 1984. Çfarë ndryshimi që nga viti 1968!

Ndërsa Rusia përpiqej të merrte Ukrainën në vitet 2020, Polonia ishte kombi i parë që i dha Ukrainës armatim të rëndë. Pothuajse të gjitha furnizimet e huaja ushtarake dhe humanitare nga vendet e tjera kalojnë tranzit përmes Polonisë në Ukrainë, dhe ajo ka trajnuar më shumë se 30,000 ushtarë ukrainas dhe ka lehtësuar projekte të përbashkëta mbrojtëse.

Polonia shpenzon një pjesë më të madhe të PBB-së së saj për mbrojtje sesa çdo vend i NATO-s në Evropë. Nga rreth 10 milionë ukrainas që kanë mbërritur në Poloni që nga viti 2020, afërsisht 1.5 milionë aktualisht jetojnë, studiojnë ose punojnë në Poloni.

Kohët e fundit, megjithatë, një çështje nga e kaluara e tyre e ndërlikuar ka prishur marrëdhëniet midis Varshavës dhe Kievit. Konflikti u shkaktua nga vendimi i Ukrainës për të emëruar një njësi ushtarake “Heronj të UPA-së”.

Ushtria Kryengritëse Ukrainase (UPA) nderohet në Ukrainë si një forcë pavarësie, por Polonia zyrtarisht i klasifikon veprimet e saj kundër polakëve në vitet 1940 si gjenocid.

Presidenti i Polonisë i revokoi Zelenskyy-t Urdhrin e Shqiponjës së Bardhë, çmimin më të lartë shtetëror të Polonisë. Zelenskyy dhe zyrtarë të tjerë ukrainas i kthyen çmimet e tyre në Varshavë.

Mosmarrëveshja përqendrohet në masakrat e Volhynia dhe Galicia Lindore të Luftës së Dytë Botërore, në të cilat njësitë e UPA-s akuzohen për vrasjen e rreth 100,000 civilëve polakë. Ukrainasit vërejnë se partizanët polakë vranë deri në 20,000 ukrainas.

Sondazhet e fundit në Poloni tregojnë se qëndrimet negative ndaj ukrainasve janë rritur në 43% që nga mosmarrëveshja. Të moderuarit në të dy vendet po përpiqen të qetësojnë këto tensione, por dëmi i është shkaktuar marrëdhënies. Mosmarrëveshja polako-ukrainase nuk mund të lejohet të përkeqësohet; marrëdhënia e tyre është thjesht shumë e rëndësishme.

Fraksion.com