Mbikëqyrësi Bërthamor i OKB-së ngre shqetësime për ‘përhapjen’ e armëve bërthamore mbi bazat e Iranit

 

Agjencia bërthamore e OKB-së riafirmoi në një raport konfidencial të parë nga AFP të enjten se mungesa e qasjes në materialin bërthamor të Iranit përbënte një “shqetësim për përhapje” dhe i bëri thirrje Teheranit të vepronte “në mënyrë konstruktive”.

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA) nuk ka parë ndonjë aktivitet në vendet kryesore bërthamore, duke gjykuar nga imazhet satelitore, që nga fillimi i luftës në Lindjen e Mesme, tha një burim diplomatik.

Por IAEA nuk ka pasur qasje në disa objekte kryesore bërthamore në Iran që kur Izraeli, i bashkuar nga Shtetet e Bashkuara, nisi një konflikt 12-ditor në qershor 2025 që përfshinte sulme në vendet bërthamore.

Objektet bërthamore janë goditur gjithashtu në luftën që shpërtheu më 28 shkurt. IAEA ka kërkuar vazhdimisht qasje.

Sipas një raporti të CNN të dielën, imazhet satelitore tregojnë se Irani ka zhbllokuar 50 nga 69 hyrjet e tuneleve të bombarduara nga SHBA-të dhe Izraeli në 18 objekte nëntokësore raketash.

Një burim diplomatik tha se IAEA nuk kishte zbuluar “asnjë lëvizje tjetër” në vende kyçe, të tilla si Isfahani dhe Natanzi, që nga fillimi i luftës.

Në raportin e saj, IAEA tha se kreu një inspektim këtë javë në termocentralin bërthamor të Bushehrit, por jo në vende të tjera.

Centrali i Bushehrit u ndërtua dhe u operua me ndihmën ruse për qëllime civile, por u shënjestrua në luftë.

“Ndërsa agjencia pranoi se sulmet ushtarake ndaj objekteve dhe vendeve bërthamore të Iranit kanë krijuar një situatë të paprecedentë, është thelbësore që agjencia të kryejë aktivitete verifikimi në Iran pa vonesë”, tha IAEA në raport.

Raporti do të diskutohet në një takim të bordit të guvernatorëve të IAEA-s javën e ardhshme.

Përpara sulmeve të SHBA-së në qershor 2025, IAEA llogariti se Irani zotëronte afërsisht 440 kilogramë (970 paund) uranium të pasuruar në 60 përqind, që është afër 90 përqindëshit të nevojshëm për të bërë një bombë dhe shumë mbi limitin prej 3.67 përqind të vendosur nga një marrëveshje e vitit 2015 me Iranin, tani e shfuqizuar.

Që nga qershori 2025, fati i këtij rezerve ka mbetur i pasigurt.

“Mungesa e aksesit të agjencisë për të verifikuar uraniumin e pasuruar shumë dhe uraniumin e pasuruar pak të deklaruar më parë për gati një vit – gjë që është vonuar shumë sipas praktikave standarde të mbrojtjes – është një çështje shqetësimi për përhapje”, shtoi ajo.

Kreu i IAEA-së, Rafael Grossi, “i bën thirrje Iranit të angazhohet në mënyrë konstruktive me agjencinë në mënyrë që të lehtësojë zbatimin e plotë dhe efektiv të masave mbrojtëse në Iran”, shtoi ajo, duke evokuar “urgjencën ekstreme”.

Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara e kanë akuzuar prej kohësh Iranin se dëshiron të ndërtojë një armë bërthamore, me Presidentin Donald Trump që e pretendon këtë kërcënim si justifikim për të sulmuar Iranin.

Trump ka këmbëngulur që Irani duhet të pranojë në çdo marrëveshje për t’i dhënë fund luftës se nuk do të ketë armë bërthamore dhe se uraniumi do të shkatërrohet.

Teherani ka mohuar vazhdimisht se ka ndonjë ambicie ushtarake, duke këmbëngulur në të drejtën e tij për teknologjinë për qëllime civile.