Vijat e kuqe të Iranit, brishtësia e armëpushimi në Ngushticën e Hormuzit
Nga Mimoza Golikja
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha se armëpushimi me Iranin, është ende në fuqi, pavarësisht përplasjes midis Iranit dhe shkatërruesve detarë amerikanë në Ngushticën e Hormuzit, ku të dyja palët fajësuan njëra-tjetrën.
SHBA thanë se Irani lëshoi raketa, dronë dhe anije të vogla kundër tre prej anijeve të saj luftarake, në atë që e quajti një “sulm të paprovokuar”. Trump tha se “Irani u përpoq të godiste tre shkatërrues me një përzierje dronësh, anijesh sulmi të shpejtë dhe raketash dhe u mund.”
Komanda Qendrore Amerikane njoftoi më 7 maj se forcat amerikane “eliminuan kërcënimet nga brenda” dhe goditën objektet ushtarake iraniane përgjegjëse për sulmet ndaj forcave amerikane pasi Irani shënjestroi asetet detare amerikane në dhe përreth Ngushticës së Hormuzit. CENTCOM deklaroi se Shtetet e Bashkuara “nuk kërkojnë përshkallëzim”.
CENTCOM raportoi se forcat iraniane lëshuan raketa të shumta, dronë dhe mjete sulmi të shpejta në asetet detare amerikane, duke përfshirë USS Truxtun, USS Rafael Peralta dhe USS Mason, ndërsa anijet po kalonin nëpër ngushticë. CENTCOM konfirmoi se municionet nuk goditën asnjë aset amerikan. Forcat amerikane më pas goditën objektivat ushtarake iraniane përgjegjëse për sulmet, duke përfshirë vendet e lëshimit të raketave dhe dronëve, qendrat e komandës dhe kontrollit, si dhe vendet e inteligjencës, mbikëqyrjes dhe zbulimit. Një zyrtar i lartë amerikan i tha Fox News se forcat amerikane goditën Portin Bahman në Ishullin Qeshm, një objektiv i paspecifikuar në Bandar Abbas, Provinca Hormozgan, dhe pikën e kontrollit detar Bandar Kargan, gjithashtu në Provincën Hormozgan. Zyrtari shtoi se sulmet nuk tregojnë një rifillim të luftës.
Mediat iraniane pretenduan se Irani qëlloi me raketa anijet luftarake amerikane në jug të Portit Chabahar, pasi forcat amerikane shënjestruan dy anije iraniane pranë Jask, Provinca Hormozgan dhe Porti Fujairah në Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA).
Zëdhënësi i Shtabit Qendror të Khatam ol Anbia, Ebrahim Zolfaghari, i paralajmëroi civilët e Emirateve të “qëndrojnë larg qendrave të naftës dhe ushtarake” pas sulmeve. Sulmet e fundit vijnë pas një serie sulmesh iraniane kundër Emirateve të Bashkuara Arabe më 4 dhe 5 maj, duke përfshirë një sulm në Zonën Industriale të Naftës Fujairah, një port kyç që Emiratet e Bashkuara Arabe përdorin për të anashkaluar ngushticën. ISW thotë se do të vazhdojë të monitorojë këtë situatë dhe të ofrojë analiza të mëtejshme në temën e saj të mëngjesit të 8 majit në X.
SHBA ka shtatë kërkesa kryesore për Iranin
Shtetet e Bashkuara dhe Irani mbeten të ndarë mbi çështjet kryesore, veçanërisht çështjet që lidhen me programin bërthamor të Iranit dhe përpjekjet iraniane për të pohuar sovranitetin mbi Ngushticën e Hormuzit.
The Wall Street Journal, duke cituar zyrtarë të lartë amerikanë, raportoi më 6 maj se Qeveria e SHBA-së ka shtatë kërkesa kryesore. Këto kërkesa përfshijnë çmontimin e Fordow, Qendrës së Teknologjisë Bërthamore Esfahan dhe Natanz, ndalimin e aktiviteteve bërthamore nëntokësore, inspektimet sipas kërkesës, një moratorium 20-vjeçar për pasurimin, një angazhim iranian për të mos kërkuar armë bërthamore, heqjen e të gjithë materialit bërthamor të pasuruar nga Irani dhe rihapjen e Ngushticës së Hormuzit. Megjithatë, zyrtarët iranianë vazhdojnë të refuzojnë shumë nga këto kërkesa.
Nënkryetari i Komisionit Parlamentar të Sigurisë Kombëtare dhe Politikës së Jashtme, Behnam Saeedi, deklaroi më 7 maj se vijat e kuqe të Iranit përfshijnë pasurimin, Ngushticën e Hormuzit, lehtësimin e plotë të sanksioneve dhe lirimin e aseteve të ngrira iraniane. Saeedi shtoi se negociatat do të dështojnë nëse Shtetet e Bashkuara nuk e pranojnë “të drejtën” e Iranit për pasurim. Individë të paspecifikuar, të njohur me çështjen, i thanë Wall Street Journal më 6 maj se çështjet kryesore, duke përfshirë kohëzgjatjen e çdo moratoriumi pasurimi, heqjen e mundshme të HEU-së së Iranit nga Irani dhe pohimin e sovranitetit të Iranit mbi Ngushticën e Hormuzit, “mbeten të pazgjidhura dhe pritet të ndërlikojnë çdo bisedime”.
Pengesat kryesore për marrëveshjen
Rezervat e uraniumit të pasuruar shumë (HEU) të Iranit dhe aktivitetet e pasurimit vazhdojnë të jenë disa nga pengesat kryesore për një marrëveshje. Mediat izraelite raportuan më 6 maj se Presidenti i SHBA-së Donald Trump këmbëngul në heqjen e rezervave të HEU-së së Iranit nga Irani dhe nuk do të nënshkruajë një marrëveshje që nuk e adreson këtë kërkesë.
Defa Press, e drejtuar nga Shtabi i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura (AFGS), hodhi poshtë më 7 maj si hollimin ashtu edhe dorëzimin e HEU-së së Iranit, duke deklaruar se hollimi i uraniumit është ekuivalent me dorëzimin e uraniumit “armikut”. Tre zyrtarë iranianë i thanë në mënyrë të ngjashme New York Times më 7 maj se bisedimet me Shtetet e Bashkuara mbeten të bllokuara për shkak të kërkesave të SHBA-së që Irani të angazhohet paraprakisht për të dorëzuar rezervat e tij të HEU-së, për të mbyllur objektet bërthamore Fordow, Natanz dhe Esfahan, dhe për të pezulluar pasurimin për 20 vjet.
Zyrtarët deklaruan se Irani në vend të kësaj ka propozuar hollimin e “disa” rezervave të tij të HEU-së, transferimin e pjesës së mbetur në një vend të tretë, ndoshta Rusinë, dhe pezullimin e pasurimit për 10 deri në 15 vjet. Zyrtarët iranianë gjithashtu duken të ndarë se sa duhet të bëjë lëshime regjimi në lidhje me dosjen bërthamore.
Sipas ISW Komandanti i Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), gjeneralmajor Ahmad Vahidi, i cili nuk ka treguar publikisht ndonjë gatishmëri për të bërë lëshime për këto çështje bërthamore, është aktualisht vendimmarrësi kryesor në regjim.
Ssovraniteti mbi Ngushticën e Hormuzit
Irani po përpiqet gjithnjë e më shumë të formalizojë njohjen e sovranitetit të tij mbi Ngushticën e Hormuzit në një mënyrë që do të ripërcaktonte në thelb normat detare rajonale dhe globale në një mënyrë jashtëzakonisht të dëmshme për interesat e SHBA-së. Kohët e fundit, Irani hartoi dhe zbatoi një sistem të ri sipas të cilit anijet marrin rregullore dhe udhëzime tranziti me email dhe duhet të zbatojnë procedurat iraniane për të marrë autorizim për kalimin nëpër ngushticë. CNN shqyrtoi një formular të “Deklaratës së Informacionit për Anijet” më 7 maj, i cili u lëshua nga Autoriteti i Ngushticës së Gjirit Persik të Iranit, i cili kërkon që anijet të japin informacion të gjerë mbi pronësinë, kombësinë dhe ekuipazhin përpara se t’u jepet leja për të kaluar nëpër ngushticë. Parlamentarët iranianë deklaruan se anijet nuk mund të kalojnë nëpër ngushticë pa pranuar sovranitetin iranian mbi ngushticën dhe argumentuan se Shtetet e Bashkuara duhet t’i nënshtrohen “regjimit të ri ligjor” të Iranit në rrugët ujore. Këshilltari Ushtarak i Liderit Suprem, gjeneralmajor Mohsen Rezaei, i tha Al Mayadeen, i lidhur me Hezbollahun, më 6 maj se Irani ka dy objektiva kryesore në Ngushticën e Hormuzit: “sigurinë” dhe tregtinë. Rezaei argumentoi se Irani duhet të kontrollojë dhe menaxhojë ngushticën sepse Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli përdorën ngushticën dhe Gjirin Persik për të sulmuar Iranin gjatë luftës. Deklaratat e zyrtarëve iranianë tregojnë se Irani po përpiqet të sigurojë njohjen afatgjatë të kontrollit të tij mbi tranzitin e ngushticës.
Uniteti apo përçarje brenda regjimit
Media e regjimit iranian nxori në pah një takim midis Udhëheqësit Suprem Iranian Mojtaba Khamenei dhe Presidentit Masoud Pezeshkian, i cili ka të ngjarë të shfaqë unitet mes raporteve për përçarje brenda regjimit. Media shtetërore iraniane raportoi më 7 maj se Pezeshkian u takua me Mojtabën për gati dy orë e gjysmë, por nuk dha detaje rreth asaj që diskutuan Mojtaba dhe Pezeshkian. Pezeshkian deklaroi pas takimit se “sjellja e Mojtabës mund të jetë natyrshëm një model për sistemin e menaxhimit dhe administrativ të vendit”. Ky takim vjen pasi media anti-regjim raportoi më 5 maj se Pezeshkian ishte “i zemëruar” me vendimin e Komandantit të IRGC-së, gjeneralmajor Ahmad Vahidi, për të sulmuar Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA). “Pezeshkian kërkoi një takim urgjent me Mojtabën për t’i kërkuar atij të ndalonte sulmet e IRGC-së ndaj Emirateve të Bashkuara Arabe dhe të parandalonte përsëritjen e tyre”. Fakti që media iraniane dhe zyra e Mojtabës nuk kanë dhënë detaje rreth asaj që diskutuan Mojtaba dhe Pezeshkian sugjeron që Pezeshkian nuk e bindi Mojtabën të ndryshonte politikat aktuale të regjimit. Sipas analistëve të ISW, Vahidi është vendimmarrësi kryesor i regjimit. Media izraelite raportoi më 19 prill se Vahidi është i vetmi zyrtar iranian me qasje të drejtpërdrejtë te Mojtaba dhe po shërben si një kanal për transmetimin e vendimeve kyçe te zyrtarë të tjerë të regjimit. Mediat anti-regjim raportuan më parë më 1 prill se Pezeshkian ishte përpjekur vazhdimisht të kontaktonte Mojtabën, por se një “këshill ushtarak” i formuar nga Vahidi e kishte penguar Pezeshkian të kontaktonte Mojtabën.
Irani ka mbyllur pjesërisht dy nga hyrjet e tunelit të Kolang Gaz La
Instituti për Shkencë dhe Siguri Ndërkombëtare raportoi më 6 maj se Irani ka ndërmarrë hapa për të kufizuar aksesin në objektin e Malit Kolang Gaz La, i cili ndodhet në jug të Kompleksit të Pasurimit Natanz në Provincën Esfahan. Instituti, duke cituar imazhe satelitore të disponueshme komercialisht, raportoi se Irani ka mbyllur pjesërisht dy nga hyrjet e tunelit të objektit me material prej dheu që nga 22 prilli. Instituti vuri në dukje se hyrjet e tunelit ishin të papenguara në fillim të prillit. Instituti shtoi se hyrjet e tunelit në objektin Kolang Gaz La nuk janë bllokuar plotësisht si hyrjet e tunelit në Fordow ose Qendrën e Teknologjisë Bërthamore Esfahan, por do të pengonin automjetet të hynin ose të dilnin nga objekti dhe do të kërkonin pajisje të rënda për të rivendosur aksesin. Instituti raportoi se forca e kombinuar SHBA-Izrael më parë goditi një automjet në vend më 6 mars. Instituti ka raportuar edhe më parë në vitin 2024 se objekti Kolang Gaz La ishte planifikuar të priste një vend për montimin e centrifugave të përparuara.
Fraksion.com
