Rusia: Më jepni të varfrit tuaj, masat tuaja që po vdesin nga uria

Kremlini është i programuar për të dalluar mundësitë në mes të kaosit. Mungesat e ushqimit të lidhura me luftën ofrojnë një bonus të papritur.

Lufta në Lindjen e Mesme po mbush arkat shtetërore të Rusisë me një fitim të papritur prej miliarda dollarësh nga çmimet më të larta të naftës. Më pak materiale, por ndoshta më të rëndësishme politikisht, janë fitimet që Kremlini do të presë nga një krizë tjetër që po vjen nga lufta: ajo e çmimeve globale të ushqimit.

Lufta po godet tregjet e plehrave, dhe për këtë arsye edhe të ushqimit. Rreth gjysma e furnizimeve botërore të uresë – lënda e parë më e zakonshme për plehrat me bazë azoti – eksportohen nëpërmjet Ngushticës së Hormuzit. Përveç kësaj, prodhimi i amoniakut, thelbësor për plehrat, kërkon gaz natyror, prandaj plehrat e azotit shpesh vijnë nga vendet e pasura me gaz. Shtetet e Gjirit përbëjnë rreth një të tretën e eksporteve globale të amoniakut; Katari, Arabia Saudite, Irani dhe Egjipti janë eksportuesit kryesorë. Në përgjithësi, rreth një e treta e tregtisë globale të plehrave detare zakonisht kalon nëpër Ngushticën e Hormuzit.

Që nga 28 shkurti, kur filloi lufta SHBA-Izrael kundër Iranit, kjo rrugë është mbyllur në mënyrë efektive. Sipas Lloyd’s List Intelligence, 105 anije tregtare kaluan nëpër Ngushticë midis 1 dhe 18 marsit, duke transportuar 8.7 milionë ton peshë të vdekur. Në të njëjtën periudhë në vitin 2025, pati 1,870 udhëtime që transportuan 167.9 milionë ton – një rënie prej 94%.

Çmimet për urenë janë rritur pothuajse 40% që nga fillimi i luftës, nga 484 dollarë në 670 dollarë për ton – niveli më i lartë që nga viti 2023, megjithëse ende shumë më poshtë rekordit të vitit 2022 kur çmimet kaluan 1,000 dollarë.

Ndërprerja e furnizimeve me plehra nuk do të ketë një ndikim të menjëhershëm në tregjet e ushqimit. Vonesa kohore midis furnizimeve të reduktuara të plehrave dhe çmimeve më të larta të ushqimit nuk është ditë, por muaj, për shkak të gjatësisë së zinxhirit të prodhimit. Fermerët fillojnë me një mungesë të plehrave, ose përballen me çmime që e bëjnë rritjen e ushqimit të pafitueshme. Ata ose zvogëlojnë përdorimin — duke goditur rendimentet — ose nuk mbjellin fare. Brenda tre deri në gjashtë muajsh, kjo do të shfaqet në uljen e të korrave. Pastaj, pas një deri në tre muajsh të tjerë, do të fillojë të ndikojë në çmimet e supermarketeve. Jemi vetëm në fillim të këtij cikli.

Gjatë krizës së mëparshme ushqimore në vitin 2022 — e shkaktuar nga pushtimi rus i Ukrainës, vendosja e sanksioneve dhe ndërprerja e dërgesave të drithërave në Detin e Zi — indeksi i çmimeve të ushqimeve i Organizatës së OKB-së për Ushqimin dhe Bujqësinë (FAO) u rrit në nivele rekord. Këtë herë, Rusia dhe Bjellorusia mund të jenë pjesë e zgjidhjes. Të dyja tani janë furnizues të qëndrueshëm, ndërsa shtetet e Gjirit, përgjegjëse për një pjesë të konsiderueshme të prodhimit dhe tranzitit të plehrave, janë jashtë veprimit.

Ekziston gjithashtu një ndryshim themelor nga viti 2022. Atëherë, humbjet e fermerëve në plehra u kompensuan nga një rritje e njëkohshme e çmimeve të drithërave, ndërsa bllokada e Detit të Zi goditi furnizimet me grurë dhe misër. Tani, çmimet e drithërave po rriten vetëm në mënyrë të moderuar, pasi rajoni i Gjirit nuk është një prodhues i madh. Prandaj, fermerët përballen me kosto më të larta të inputeve me pak mundësi për t’i rikuperuar ato në kohën e korrjes. Kjo është më keq për sektorin bujqësor dhe do të thotë se rregullimet e tregut do të jenë më të thella.

Një studim nga Programi Botëror i Ushqimit zbuloi se 45 milionë njerëz janë në prag të urisë si rezultat i luftës SHBA-Izrael me Iranin – 28 milionë në Afrikë, nëntë milionë në Azi dhe pesë milionë në Lindjen e Mesme. India, ku prodhuesit vendas të plehrave kanë ulur tashmë prodhimin e uresë për shkak të rritjes së çmimeve të LNG-së, dhe Brazili, importuesi më i madh i plehrave në botë me 49 milionë ton në vitin 2025, janë gjithashtu nën kërcënim. Brazili është kritikisht i varur nga ureja e Lindjes së Mesme për të kultivuar sojë dhe misër, dhe eksporton rreth 60% të sojës në botë.

FAO ka paralajmëruar se nëse konflikti zgjat më shumë se tre muaj, pasojat do të jenë shumë më serioze, duke ndikuar në sezonin e ardhshëm të mbjelljeve dhe duke pasur pasoja afatgjata. Organizata parashikon që çmimet globale të plehrave mund të mbeten 15%-20% mbi normalen në gjysmën e parë të këtij viti.

Është më e saktë të flitet për tre tronditje të njëpasnjëshme sesa për një ngjarje të vetme. Vala e parë është rritja e vazhdueshme e çmimeve të plehrave. E dyta, që pritet në vjeshtë, do të jetë ulja e të korrave. E treta, vitin tjetër, do të jetë inflacioni i ushqimit në të gjithë Jugun Global, me dhjetëra miliona të kërcënuar nga uria dhe rreziku i pasigurisë ushqimore që mund të shndërrohet në paqëndrueshmëri politike – siç e tregoi Pranvera Arabe.

Blerësit e përjashtuar nga plehrat e Lindjes së Mesme po kërkojnë alternativa. Rusia, e pasur me gaz natyror, është eksportuesja e dytë më e madhe e plehrave në botë. E kombinuar me Bjellorusinë, ajo kontrollon rreth 40% të eksporteve globale të potasit, 23% të amoniakut dhe 14-16% të uresë. As prodhimi dhe as logjistika e saj nuk preken nga ngjarjet në Gjirin; eksportet rrjedhin nëpërmjet Balltikut, Detit të Zi dhe Paqësorit. Rusia gjithashtu përfiton nga kostot e ulëta të prodhimit falë furnizimit të saj me gaz, kapacitetit të lartë, infrastrukturës së subvencionuar dhe financimit të eksportit.

Ky avantazh konkurrues strukturor është i vendosur prej kohësh. Rëndësia e Rusisë për tregjet e plehrave – veçanërisht për vendet më të varfra – është aq e madhe sa eksportet e saj të plehrave dhe ushqimeve janë të vetmet mallra të mëdha të mbetura të paprekura nga sanksionet. Ndërsa lufta në Lindjen e Mesme intensifikohet, roli i Rusisë vetëm sa do të rritet. Importuesit nigerianë dhe ganezë tashmë po bëjnë porosi për plehra ruse për tremujorin e tretë, në pritje të një krize të qëndrueshme në Gjirin Persik – një përgjigje racionale e tregut ndaj zhdukjes së furnizuesve alternativë.

Përfitimi financiar është i drejtpërdrejtë. Rusia mund të shesë më shumë plehra me çmime më të larta në të ardhmen e parashikueshme, pa ndryshime në zinxhirin e saj të prodhimit dhe pa kërcënim për sanksione. Vitin e kaluar, Rusia eksportoi 11 miliardë dollarë plehra dhe ruajti pozicionin e saj si furnizuesi kryesor i Evropës. Me çmimet e rritura me një të tretën, regjimi pritet të fitojë 1 miliard dollarë shtesë në tremujor. Kostot më të larta të drithërave mund të sjellin 500 milionë dollarë të tjerë. Kjo nuk është aspak si fitimi i papritur i naftës që po shkon drejt Moskës, por është një rrjedhë e vazhdueshme e të ardhurave shtesë, e paprekur nga mbyllja e Ngushticës së Hormuzit.

Fitimet politike nuk janë më pak të rëndësishme. Rusia po bëhet përsëri një furnizuese e domosdoshme për vendet në të ashtuquajturin Jug Global — këtë herë duke ofruar siguri ushqimore në vend të naftës. Në vitin 2022, Kremlini e shfrytëzoi tashmë këtë dinamikë: marrëveshja e drithërave në Detin e Zi u bë një monedhë negociuese në diplomacinë e saj me Afrikën dhe Lindjen e Mesme.

Tani ajo ka mundësi më të gjera. Eksportet e plehrave tërheqin më pak tituj sesa dërgesat e grurit dhe drithërave, por kanë më shumë rëndësi për bujqësinë në përgjithësi. Për importuesit nigerianë ose etiopianë që kanë nevojë për ure për të mbjellë të lashtat, ngjarjet në Ukrainë nuk janë shqetësimi kryesor.

Inflacioni i konsiderueshëm i ushqimit gjatë dy viteve të ardhshme është pak a shumë një përfundim i paracaktuar. Është thjesht një çështje shkalle dhe gjeografie. Për blerësit perëndimorë, është një shqetësim. Për fermerët në Sahel ose Bangladesh, është një katastrofë.

Rusia e gjen veten — papritur — në një pozicion që i shërben interesave të saj afatgjata: strukturalisht e domosdoshme në zinxhirin global ushqimor, me përfitime modeste financiare dhe përfitime të konsiderueshme politike. Prisni që Kremlini të trumbetojë bujarinë e vetëshpallur ndaj të varfërve të botës — është një mundësi me kosto të ulët dhe kthim të lartë.

 

Fraksion.com