Shtetet e Bashkuara, NATO dhe terrorizmi
Një intervistë ekskluzive me Gjeneralin John Allen
Presidenti i Brookings Instituion (think tank mĂ« i madh amerikan), ish Komandant i ushtrisĂ« amerikane nĂ« Afganistan dhe i DĂ«rguar Special i Koalicionit Global kundĂ«r ISIS-it komenton nĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« pĂ«r tĂ« ardhmen e AleancĂ«s Atlantike, luftĂ«n kundĂ«r terrorizmit dhe samitin Trump â Putin nĂ« Helsinki. PĂ«r tâu lexuar.
NjĂ« jetĂ« mes Marinsave, trupĂ«s par excellance tĂ« ushtrisĂ« amerikane, fillimisht si officer dhe mĂ« pas si gjeneral. Fillimisht nĂ« drejtimin e CentComm tĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara. MĂ« pas Komandant i ISAF-it, misionit tĂ« NATO-s nĂ« Afganistan i pĂ«rbĂ«rĂ« nga 150000 njerĂ«z. Pak njerĂ«z nĂ« AmerikĂ« mund tĂ« gĂ«zojnĂ« njĂ« karrierĂ« kaq prestigjioze dhe kaq shumĂ« tĂ« dekoruar si ajo e John Allen. Ish Presidenti Barack Obama e ka quajtur ânjĂ« prej drejtuĂ«sve mĂ« tĂ« shkĂ«lqyer ushtarakĂ« tĂ« AmerikĂ«s, njĂ« patriot i vĂ«rtetĂ«, njĂ« njeri qĂ« ka mĂ«suar tĂ« respektojĂ« thellĂ«sishtâ. NĂ« vitin 2014 e ka zgjedhur pĂ«r tĂ« shĂ«rbyer si i DĂ«rguar Special i Presidentit pĂ«r Koalicionin Global kundĂ«r Shtetit Islamik tĂ« Irakut dhe Levantit (ISIL). NjĂ« rol qĂ« ka mbuluar me sukses, duke arritur tĂ« hedhĂ« nĂ« fushĂ« dhuntitĂ« e tij diplomatike pĂ«r ta zgjeduar koalicionin kundĂ«r Daesh-it nĂ« 65 shtete anĂ«tare. Sot shĂ«rbimi i Allen, gjithmonĂ« demokrat i bindur, vazhdon nĂ« njĂ« formĂ« tjetĂ«r: PresidencĂ«n e Brookings Institution, i pĂ«rkufizuar nga The Economist âthink tank mĂ« prestigjioz amerikanâ, njĂ« institucion kĂ«rkimor dhe policy-making me mĂ« shumĂ« se 100 vite mbi shpatulla. KĂ«tĂ« intervistĂ« ekskluzive e ka dhĂ«nĂ« pĂ«r tĂ« komentuar kohĂ«t e trazuara qĂ« po kalon Aleanca Atlantike, kĂ«rcĂ«nimet e reja ndaj sigurisĂ« nĂ« shekullin e XXI-tĂ«, samitin e NATO-s dhe takimin Trump â Putin nĂ« Helsinki dhe sfidat europiane.
Komandanti Allen, çfarë impakti po ka bota kibernetike mbi doktrinën ushtarake amerikane?
Shtetet e Bashkuara e konsiderojnë tashmë domenin kibernetik si një prej 6 domeneve të luftës. Saktësisht siç ekzistojnë operacionet tokësore, detare dhe ajrore, edhe bota kibernetike ka një domen të sajin.
Mund të na e shpjegoni më mirë?
Shpesh reduktohet ana kibernetike e sulmeve haker, por kuadri Ă«shtĂ« shumĂ« i gjerĂ«. NdĂ«rhyrjet ruse nĂ« zgjedhjet presidenciale amerikane tĂ« 2016 dhe ato tashmĂ« rutinĂ« nĂ« vendet europiane demonstrojnĂ« se bota kibernetike mund tĂ« pĂ«rdoret si bazĂ« pĂ«r njĂ« fushatĂ« influence strategjike jashtĂ« vendit. Natyrisht, nĂ« 2016 sulmet haker kanĂ« luajtur njĂ« rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« strategjinĂ« ruse, por pjesa mĂ« e madhe e suksesit tĂ« operacioneve tĂ« MoskĂ«s i detyrohet fushatave tĂ« influencĂ«s nĂ«pĂ«rmjet tĂ« ashtuquajturave informacione âmicro-targetingâ tĂ« bazuara mbi InteligjencĂ«n Artificiale dhe nganjĂ«herĂ« tĂ« prirura qĂ« tĂ« krijojnĂ« njĂ« paragjykim tek votuesit, duke koalizuar disa grupe dhe instaluar njĂ« krizĂ« besimi tĂ« popullit amerikan ndaj qeverisĂ« sĂ« tij.
Cilat janë aplikimet e mundshme luftarake?
Lufta kibernetike Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e thellĂ« se lufta e kryer nĂ«pĂ«rmjet trupave tokĂ«sore apo aviacionit. KĂ«rcĂ«nimet kibernetike janĂ« mĂ« tĂ« sofistikuara. Inteligjenca Artificiale i fuqizon performancat kalkuluese, jep akses nĂ«Â big data, mundĂ«son qĂ« tĂ« krijohen algoritme tĂ« sofistikuara. NĂ« hapĂ«sirĂ«n kibernetike asistojmĂ« sot nĂ« njĂ« garĂ« armatimesh nĂ« kuptimin e vĂ«rtetĂ« tĂ« fjalĂ«s midis kujt do tâi pĂ«rdorĂ« kĂ«to mjete pĂ«r sulme e ndĂ«rhyrje dhe kujt dĂ«shiron tâi pĂ«rdorĂ« pĂ«r tĂ« mbrojtur njerĂ«zit.
Po flasim për operacione të kryera nga organizata shtetërore apo nga ujq vetmitarë?
Nuk Ă«shtĂ« e lehtĂ« tâi atribuohen kĂ«to operacione njĂ« aktori shtetĂ«ror. Kemi harxhuar shumĂ« kohĂ« pĂ«r tâia atribuar KoresĂ« sĂ« Veriut atĂ«sinĂ« e hakerit kolektiv koreanoverior 121, i njohur si Lazarus, qĂ« ka vjedhur 80 milion dollarĂ« nga njĂ« llogari bankare dhe ka prodhuar ransomĂ«are e quajtur ĂannaCry. E njĂ«jta vlen edhe pĂ«r ransomĂ«are rus Petya qĂ« ka goditur rĂ«ndĂ« UkrainĂ«n nĂ« pĂ«rgatitje, thonĂ« ekspertĂ«t, pĂ«r njĂ« sulm tĂ« mĂ«tejshĂ«m ndaj aleatĂ«ve europianĂ« tĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara. Lidhja e tyre me aktorĂ« shtetĂ«rorĂ« Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu provuar konkretisht. Shpesh njĂ« organizatĂ« qĂ« nĂ« dukje vepron nĂ« hapĂ«sirĂ«n kibernetike pĂ«r tĂ« luftuar krimet informatike mundet qĂ« nĂ« njĂ« moment tĂ« dytĂ« tĂ« impenjohet nĂ« aksione krimi kibernetik apo deri tĂ« njĂ« guerrilasi kibernetik nĂ« kuptimin e vĂ«rtetĂ« tĂ« fjalĂ«s.
A ka ndonjë rrezik konkret për një ndërhyrje në zgjedhjet e midterm?
Absolutisht po. Mund tĂ« them me siguri se shumĂ« prej milicive tĂ« huaja qĂ« operojnĂ« nĂ« hapĂ«sirĂ«n kibernetike janĂ« akoma aktive. Kemi bĂ«rĂ« hapa tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«rpara pĂ«r tĂ« mbrojtur systemin tonĂ« elektoral, si riaftĂ«simi i sistemit tĂ« vjetĂ«r me votĂ« letĂ«r pĂ«r tĂ« shmangur ndĂ«rhyrjet me atĂ« elektronik. Nuk Ă«shtĂ« e lehtĂ« tĂ« koordinohen pĂ«prjekjet, pasi votimi nĂ« Shtetet e Bashkuara menaxhohet nĂ« nivelin e shteteve dhe konteve tĂ« veçanta. Sot kemi shumĂ« mĂ« tepĂ«r resurse pĂ«r tâi luftuar kĂ«to operacione sesa nĂ« tĂ« kaluarĂ«n, por akoma nuk Ă«shtĂ« e mjaftueshme. PĂ«r kĂ«tĂ« arĂ«sye jam i kĂ«naqur qĂ« Presidenti Trump ka dashur tĂ« ofrcojĂ« KomandĂ«n Kibernetike e Shteteve tĂ« Bashkuara (USCYBERCOM).
KĂ«rcĂ«nimet kibernetike do tĂ« jenĂ« njĂ« prej temave tĂ« shumta nĂ« samitin e NATO-s nĂ« korrik. Aleanca po pĂ«rjeton njĂ« moment tĂ« vĂ«shtirĂ«. ĂfarĂ« prisni nga takimi i liderĂ«ve?
Nuk ka dyshim qĂ« Presidenti Trump do tâu kĂ«rkojĂ« sĂ«rish aleatĂ«ve tĂ« shpenzojnĂ« 2% e PBB-sĂ« pĂ«r organizatĂ«n. Shpresoj qĂ« ta shtrojĂ« temĂ«n me forcĂ«, por njĂ«kohĂ«sisht uroj qĂ« nga samiti tĂ« mund tĂ« dalĂ« njĂ« mesazh i qartĂ«. NATO-ja dhe Europa nuk janĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r Shtetet e Bashkuara, janĂ« jetike. NĂ«se nga takimi do tĂ« dalĂ« ky mesazh, tĂ« gjithĂ« aleatĂ«t mund tĂ« bĂ«jnĂ« njĂ« frymĂ«marrje tĂ« thellĂ«, tĂ« bindur se marrĂ«dhĂ«niet transatlantike janĂ« sot akoma mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme se nĂ« tĂ« kaluarĂ«n dhe se bashkĂ« jemi mĂ« tĂ« fortĂ«. ĂshtĂ« njĂ« preokupim qĂ« unĂ« e kam personalisht dhe tĂ« gjithĂ« amerikanĂ«t shikojnĂ« nga NATO si njĂ« fanar lirie pĂ«r botĂ«n.
Vitin e kaluar ankesat e Trump dhanë imazhin e një NATO-je pak të bashkuar. Edhe kësaj radhe Presidenti amerikan do të rreshtohet kundër të gjithëve?
Sjelljet e Presidentit Trump nganjĂ«herĂ« janĂ« tĂ« papĂ«rshtatshme, por ajo qĂ« kĂ«ron Ă«shtĂ« e drejtĂ«. Duhet tâju kujtojmĂ« se vendimi pĂ«r tĂ« kontribuar nĂ« buxhetin e saj me 2% tĂ« PBB-sĂ« u mor kolektivisht nga NATO, jo nga Shtetet e Bashkuara. Nuk ka asnjĂ« shkencĂ« tĂ« veçantĂ« prapa kĂ«saj shifre, thjesht vendet anĂ«tare e kanĂ« konsideruar njĂ« pĂ«rpjekje tĂ« mbĂ«shtetshme. UnĂ« shtoj se Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rpjekje jetike. NATO-ja duhet tĂ« pĂ«rballet me kĂ«rcĂ«nime tĂ« ndryshme, si ndĂ«rhyrjet e RusisĂ« apo infiltrimet terroriste nĂ« emigracionin e ardhur nga jugu. Dhe njĂ« kĂ«rcĂ«nim qĂ« i tejkalon gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t.
Cilin?
Plakjen teknologjike. 20% e kĂ«tij 2% shpenzohet pĂ«r modernizimin e AleancĂ«s. Kemi 5 â 6 tipologji tankes nĂ« dispozicion dhe njĂ« numĂ«r tĂ« pafundĂ«m armĂ«sh kĂ«mbĂ«sorie, por nĂ«qoftĂ«se nuk investojmĂ« nĂ« modernizim, NATO-ja nuk mund tĂ« operojĂ« si njĂ« organizatĂ« plotĂ«sisht e integruar dhe ndĂ«roperative. Shtetet e Bashkuara po investojnĂ« shumĂ« nĂ« teknologji, por e njĂ«jta nuk mund tĂ« thuhet pĂ«r shumĂ« prej shteteve tĂ« tjera aleate. KĂ«to shtetet nuk ka resurset pĂ«r tĂ« menaxhaur tĂ« dhĂ«nat me njĂ« platformĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t inteligjence. Sikur tĂ« shpĂ«rthentĂ« ndonjĂ« luftĂ«, ndĂ«roperativiteti i tĂ« gjithĂ« AleancĂ«s do tĂ« minohej nga ky deficit.
Këshilli Europian ka rinovuar sanksionet ndaj Rusisë. Një provë uniteti e një Europe të përcarë në brendësi të saj në shumë çështje. Deri kur këto masa do të duhen të qëndrojnë në fuqi?
Derikur Rusia nuk do tĂ« pushojĂ« aktivitetet e saj nĂ« UkrainĂ« e nĂ« Krime dhe nuk do tâia tĂ«rheqĂ« mbĂ«shtetjen e saj mercenarĂ«ve tĂ« Donbasit. ĂshtĂ« e drejtĂ« qĂ« nĂ« EuropĂ«n e shekullit tĂ« XXI-tĂ« Rusia tĂ« paguajĂ« pĂ«r kĂ«to shkelje. Zgjatja e sanksioneve duke mbajtur tĂ« lartĂ« presionin ndaj MoskĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« vendim jo vetĂ«m politik, por edhe humanitar dhe flet shumĂ« pĂ«r atĂ« se kush jemi: njĂ« komunitet vendesh i bazuar mbi respektimin e tĂ« drejtĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare dhe tĂ« drejtat e njeriut. NjerĂ«zit qĂ« nuk i gĂ«zojnĂ« kĂ«to tĂ« drejta nĂ« botĂ« shohin me shpresĂ« nga Europa dhe nga Shtetet e Bashkuara. NjĂ« prej objektivave strategjikĂ« tĂ« RusisĂ« Ă«shtĂ« qĂ« tĂ« prishĂ« kohezionin e vendeve europiane dhe tĂ« NATO-s. nĂ«se njĂ« vend do ta prishĂ« kĂ«tĂ« unitet, atĂ«here do tĂ« pĂ«rgjigjet pĂ«rpara popullit tĂ« tij.
MĂ« 14 korrik, Donald Trump dhe Vladimir Putin do tĂ« takohen nĂ« Helsinki. ĂshtĂ« lajm i mirĂ«?
Jam i kënaqur që po bëhet takimi dhe shpresoj që të mund të dalin zgjidhje të dobishme jo vetëm për të dy vendet, por edhe për pjesën tjetër të botës, boll që një marrëveshje eventuale të mos bëhet në kurriz të aletëve. Kam menduar gjithmonë se është më mirë të flasësh me armiqtë e tu. Kur izolohen është shumë më e lehtë të biesh në një gabim llogaritjeje. Zakonisht, takimi i parë inicion një rrugë, nuk e përfundon atë.
ĂfarĂ« mund tĂ« arrijĂ« Trump nga takimi?
Nuk besoj se Trump do të sigurojë ndonjë lëshim të veçantë nga rusët. Ka cështje të ndryshme që e bëjnë të vështirë një normalizim të raporteve midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë: ndërhyrja e qartë evidente e rusëve në zgjedhjet e 2016 dhe sjellja e tyre në Ukrainë, Siri, Afrikë Veriore. Pastaj kemi një pengesë tjetër jo më pak të rëndësishme.
Cila?
Stabiliteti politik i brendshĂ«m nĂ« Rusi i detyrohet pĂ«rshtypjes sĂ« Vladimir Putini i ka restauruar prestigjin dhe kredibilitetin vendit jashtĂ« tij dhe idesĂ« tĂ« njĂ« komuniteti rus tĂ« bashkuar rreth udhĂ«heqĂ«sit tĂ« tij. Putini ia detyron popullaritetin e tij njĂ« politike muskulore. Kthimi nĂ« shtĂ«pi nga samiti i Helsinkit pasi i ka bĂ«rĂ« lĂ«shime tĂ« rĂ«ndĂ«sishme Uashingtonit do tâia komplikonte jetĂ«n.
Stabilizimi i vendit është një objektiv që mund të arrihet në periudhë afatshkurtër?
Fatkeqësisht, paqëdnrueshmëria politike e Afganistanit do të zgjasë edhe disa vite. Fatmirësisht, sot nuk jemi më një fazë luftimesh. Kur isha në Kabul, çdo të dielë në mëngjes lexonim në shtabin qendror emrat e djemve tanë që qenë vrarë. sot nuk i dëgjojmë më gjithë këto emra dhe jam shumë i lumtur për këtë.
Ndërkohë një pjesë e ushtrisë amerikane është çmobilizuar.
Ămobilizimi i ushtrisĂ« amerikanĂ« nĂ« Afganistan ka krijuar paqĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« qĂ« tani Presidenti trump po pĂ«rpiqet ta zbusĂ« bashkĂ« me Sekretarin e Mbrojtjes James Mattis. Kam qenĂ« nĂ« krye tĂ« 150000 njerĂ«zve tĂ« NATO-s. Pritej qĂ« nĂ« mĂ« pak se 40 muaj, brenda periudhĂ«s 2016 â 2017, tĂ« mbesnin vetĂ«m 10000, duke reduktuar bazat nĂ« territory nga 800 nĂ« 10 tĂ« tilla. Plani ishte thjesht i pamundur.
Presidenti Barack Obama ju ka zgjedhur si i DĂ«rguari Special i Shteteve tĂ« Bashkuara pranĂ« Koalicionit NdĂ«rkombĂ«tar kundĂ«r ISIL-it. GjatĂ« presidencĂ«s Trump ka pasur pĂ«rparime domethĂ«nĂ«se nĂ« luftĂ«n kundĂ«r fytprerĂ«sve nĂ« Siri e nĂ« Irak. ĂfarĂ« ka mbetur nga Kalifati?
Daesh-i është akoma i gjallë. Mund ta mundim ushtarakisht, por nëqoftëse nuk i ndryshojmë rrënjësisht kushtet e jetesës atyre që banojnë në këto rajone, ideja e Daesh-it do të vazhdojë të ushtrojë tërheqje ndaj njerëzve. Në këtë moment ka nevojë për stabilitet politik. Le të marrim Irakun. Daesh-i është mundur në planin ushtarak, nuk ka dyshim për këtë, por ekzistojnë akoma elementë të rrezikshëm që mund të nxisin revolta dhe të propagandojnë terrorizmin. Do të vazhdojmë ta bëjmë deri kur një pjesë e madhe e popullsisë irakene dhe siriane do të ndjehet e lënë pasdore nga qeveria e saj.
Ku mund të rilindë Daesh-i?
TrashĂ«gimia e Daesh-it nĂ« provincat e Kalifatit Ă«shtĂ« akoma e gjallĂ«. Ansar al-Shariâa fton Daesh-in qĂ« ta konsiderojĂ« LibinĂ« si wilÄyÄt-in (provincĂ«n, shĂ«nimi im.) e tij nĂ« AfrikĂ«n Veriore. Boko Haram nĂ« Nigeri Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« wilÄyÄt-i i tij nĂ« AfrikĂ«n PerĂ«ndimore, Ansar Bayt al-Maqdis nĂ« Sinai. Zemra e Daesh-it Ă«shtĂ« shpartalluar, por xhihadistĂ«t janĂ« akoma aktivĂ« si nĂ« province, ashtu edhe nĂ« hapĂ«sirĂ«n kibernetike./ Formiche/ bota.al
Fraksion.com
