Objektet fetare – diversiteti dhe dallimet

Pas dekadash imigracioni, Evropa është bërë e larmishme nga ana fetare: përveç të krishterëve, hebrenjve dhe myslimanëve, në kontinent tani jetojnë edhe budistë, hindu, baha’í, sikë dhe jazidi. Në të njëjtën kohë, shoqëritë janë bërë më laike dhe lidhjet tradicionale kishtare janë dobësuar.

Ky diversitet çon në konflikte të reja: gjuha e urrejtjes në internet, antisemitizmi dhe racizmi anti-mysliman janë rritur, polarizimi dhe populizmi i ekstremit të djathtë po krijojnë tensione të mëdha shoqërore. Dialogu ndërfetar synon të zvogëlojë frikën, të kapërcejë paragjykimet dhe të kontribuojë në bashkëjetesë dhe respekt përmes takimeve. Shtëpitë e Feve kanë për qëllim të jenë hapësira për takime të tilla dhe, në të njëjtën kohë, simbole të mirëkuptimit midis feve.

Tetë bashkësi fetare ndajnë Shtëpinë e Feve – qendror në kryeqytetin zviceran të Bernës: Budistët, hindutë, myslimanët, të krishterët dhe alevitët kanë projektuar secila hapësirat e tyre të shenjta.

Xhamia përmban qilima dhe një vend lutjeje, ndërsa tetë besime të ndryshme të krishtera mblidhen në kishë. Hindutë kanë krijuar një tempull shumëngjyrësh kushtuar perëndisë së tyre Shiva. Hebrenjtë, Baháʼí-të dhe Sikhët marrin pjesë në programin e Shtëpisë pa pasur hapësirat e tyre të dedikuara, duke shfaqur në vitrina qelqi objektet e tyre rituale, siç është menora hebraike. Të gjitha shërbesat dhe ceremonitë janë të hapura për publikun.

Procesi intensiv i mësimit

Për vite me radhë para hapjes së Shtëpisë në vitin 2014, pati debate të ashpra: Kush merr cilën hapësirë? Kush ulet pranë cilit komunitet fetar? Si do të përdoret hapësira e përbashkët? Të gjitha këto pyetje duhej të zgjidheshin.

“Planifikimi ishte një përvojë e jashtëzakonshme mësimore për të gjithë. Të gjithë duhej të bënin kompromise”, thotë teologia katolike Angela Büchel Sladkovic nga shoqata “Kisha në Shtëpinë e Feve – Dialogu i Kulturave”. Vetëm në këtë mënyrë mund të funksionojë dialogu: “Kushdo që dëshiron të angazhohet në dialog ndërfetar duhet të vendosë edhe perspektivat e veta në perspektivë”.

Rreth 100,000 vizitorë, përfshirë shumë grupe shkollore, vijnë në qendër çdo vit. Financohet nga qyteti i Bernës, kishat e krishtera, fondacionet dhe donatorët privatë. Turne me guidë nëpër hapësirat e ndryshme të shenjta i njohin vizitorët me diversitetin fetar. Restoranti i qendrës ofron kuzhinë Ayurvedic të certifikuar nga një rabin.

Nga konflikti në dialog

“Diversiteti është i ndërlikuar, por është edhe emocionues”, thotë Carl Dahlbeck, vikar i Kishës Ungjillore në Suedi. Në Fisksätra, një periferi të Stokholmit, konfliktet nxitën dialogun.

Shkollat ​​kishin kërkuar mbështetje në zgjidhjen e mosmarrëveshjeve midis studentëve të krishterë dhe myslimanë. Qyteti është shtëpia e rreth 8,000 njerëzve nga 80 vende, rreth 40 përqind e të cilëve janë myslimanë.

Pas një lutjeje për ndihmë nga shkollat, të krishterët protestantë dhe myslimanët u takuan për herë të parë në vitin 2003 në një fushë futbolli për një shërbesë lutjeje.

“Kjo ishte lindja e një dialogu të organizuar ndërfetar”, thotë Dahlbeck. Pasuan takime të mëtejshme dhe famullia katolike e Shën Konradit në Fisksätra iu bashkua. Një komunitet hebre nuk është i përfshirë sepse mezi ka hebrenj në famulli.

Kontaktet fillimisht sporadike u zhvilluan në lutje të rregullta paqeje, punëtori, diskutime dhe mbrëmje kulturore. Aktualisht, ata takohen në ambientet e kishës protestante në Fisksätra. Megjithatë, këto ambiente janë vetëm të përkohshme – myslimanët kanë nevojë për një xhami. Është planifikuar të ndërtohet menjëherë pranë kishës protestante dhe të lidhet me të nga një atrium i përbashkët, duke formuar një kompleks të vetëm ndërfetar. Kjo do të ishte e paprecedentë: kisha dhe xhamia së bashku nën një çati.

Dialogu ka nevojë për hapësira dhe burime

“Dialogu ka nevojë edhe për hapësira që shprehin lidhjen midis feve”, thotë Carl Dahlbeck. Megjithatë, 5.5 milionë eurot për projektin e ndërtimit ende duhet të mblidhen.

“Vetëm kur takohemi me njëri-tjetrin mund të kapërcehen frika përballë dallimeve”, thotë Dahlbeck. “Kështu mund të lindë respekti i ndërsjellë.”

Për Osman Örs, Imam dhe këshilltar teologjik në Berlin, ky është një proces i vazhdueshëm mësimi që kërkon shumë durim. “Një sipërmarrje me një rezultat të hapur – por pa alternativë.”

Më shumë se 6,000 njerëz morën pjesë në një program mbi diversitetin fetar në vitin 2025, gjysma e të cilëve studentë. “Shtëpia e Njëshit” synon që përfundimisht të bashkojë dhomat e lutjes për të krishterët, hebrenjtë dhe myslimanët nën një çati.

Ngjarjet e 7 tetorit e kanë komplikuar dialogun

Projekti i ndërtimit është bllokuar, pjesërisht për shkak të rritjes së kostove të ndërtimit. Aktivitetet edukative po zhvillohen në objekte të përkohshme. Pas 7 tetorit 2023, dialogu u bë më i vështirë, por në Shtëpinë e Njëshit, çdo vit organizohej një lutje paqeje kristiane-myslimane-hebreje në përvjetorin e masakrës së Hamasit, ku njerëzit luteshin së bashku për t’i dhënë fund luftës dhe për viktimat e pafajshme nga të gjitha anët.

Për Imamin Örs, një detyrë qendrore e Shtëpisë së Njëshit është të ofrojë hapësira për shkëmbim dhe takim, madje edhe në një atmosferë të nxehtë. Ai e konsideron dialogun të suksesshëm “kur takoj personin tjetër me respekt të thellë, pa e zbehur identitetin tim”.

Pozicionet e ngurtësuara po shemben

Në Shtëpinë e Feve në Hanover, studiuesi i studimeve fetare Sören Rekel-Bludau ka qenë dëshmitar se si po shemben pozicionet e ngurtësuara midis jezidëve dhe myslimanëve. Kur studentët jezidë u tregojnë shokëve të tyre të klasës myslimanë hapësirën ku prezantohet besimi i tyre gjatë një prej afërsisht 200 vizitave të qendrës çdo vit, “ka elementë shumë emocionalë”, thotë Rekel-Bludau. Të folurit hapur për besimin e tyre është një përvojë krejtësisht e re për shumë jezidë.

Marrëdhënia midis jezidëve dhe myslimanëve është e tendosur sepse myslimanët kanë diskriminuar dhe persekutuar vazhdimisht jezidët gjatë gjithë historisë – duke kulmuar me gjenocidin e kryer nga i vetëshpalluri “Shteti Islamik” në Irakun verior në vitin 2014.

Rreth 200,000 jezidë kanë jetuar në Gjermani që atëherë. “Mund të ndjesh diçka që po hapet midis studentëve”, thotë Eva Haller. Ajo shpjegon se ata nuk flasin për fetë, “por përkundrazi flasim me njëri-tjetrin për përvojat tona”.

“Dialogu nuk është vetëm diçka e këndshme për t’u pasur”

“Kur e njeh dhe e vlerëson njëri-tjetrin personalisht, kjo i tejkalon konfliktet shoqërore”, thotë Haller, Presidente e Akademisë Evropiane Janusz Korczak, një institucion arsimor hebraik i themeluar në Mynih në vitin 2009 që synon të forcojë komunitetin hebraik dhe të zvogëlojë paragjykimet përmes përhapjes së njohurive.

“Kur e njeh dhe e vlerëson njëri-tjetrin personalisht, kjo i tejkalon edhe konfliktet shoqërore”, thotë Haller, President i Akademisë Evropiane Janusz Korczak, një institucion arsimor hebraik i themeluar në Mynih në vitin 2009 që kërkon të forcojë komunitetin hebraik dhe të zvogëlojë paragjykimet përmes përhapjes së njohurive.

Haller po mbështet një Shtëpi të Kulturave dhe Feve në kryeqytetin e Bavarisë dhe ka kërkuar ambiente të përshtatshme për vite me radhë, duke punuar me të krishterë dhe myslimanë të besimeve të ndryshme, si dhe me Baháʼí dhe Budistë, për të realizuar projektin.

“Ne duhet të promovojmë ndërgjegjësimin për respektin e ndërsjellë dhe vlerat tona të përbashkëta demokratike. Dialogu është e vetmja rrugë përpara, madje edhe përtej të gjitha dallimeve në mendime”, thotë Haller.

Për Martin Rötting, Profesor i Studimeve Fetare në Universitetin Paris Lodron të Salzburgut, “dialogu ndërfetar nuk është diçka e mirë vetëm sa për t’u pasur. Është një domosdoshmëri shoqërore”.

Dhe nëse fetë arrijnë të ngrenë zërat e tyre së bashku për pajtim, “atëherë ato do të dëgjohen edhe nga shoqëria me shumicë kryesisht laike”./DW