Bisedimet SHBA-Iran do të fillojnë ndërsa frika e konfliktit të drejtpërdrejtë nuk është zhdukur

Zyrtarë të lartë amerikanë dhe iranianë pritet të takohen në Oman për bisedime të drejtpërdrejta në orët në vijim, mes një krize që ka rritur frikën e një përballjeje ushtarake midis dy vendeve.

Diskutimet vijnë pas një grumbullimi ushtarak amerikan në Lindjen e Mesme në përgjigje të shtypjes së dhunshme të protestave antiqeveritare në të gjithë vendin muajin e kaluar nga Irani, të cilat grupet e të drejtave të njeriut thonë se vranë mijëra njerëz.

Pasiguria mbi vendndodhjen dhe fushëveprimin kishte kërcënuar të prishte bisedimet, të cilat janë pjesë e një përpjekjeje diplomatike nga ndërmjetësit rajonalë për të ulur tensionet.

Të dy vendet mbeten shumë larg në qëndrimet e tyre. Shpresa është që, nëse janë të suksesshme, diskutimet mund të çojnë në një kornizë për negociata. SHBA-të, të cilat po kërkojnë që Irani të ngrijë programin e tij bërthamor dhe të heqë dorë nga rezervat e tij të uraniumit të pasuruar, kishin thënë se bisedimet duhet të përfshijnë edhe raketat balistike të Iranit, mbështetjen e vendit për grupet e armatosura rajonale dhe trajtimin e qytetarëve të tij.

Megjithatë, Irani ka thënë se diskutimet do të kufizohen në programin e tij bërthamor dhe nuk është e qartë nëse këto dallime janë zgjidhur.

Në javët e fundit, Presidenti Donald Trump ka kërcënuar të bombardojë Iranin nëse nuk arrin një marrëveshje. SHBA-të kanë dërguar mijëra trupa dhe atë që Trump e ka përshkruar si një “armadë” në rajon, duke përfshirë një aeroplanmbajtëse së bashku me anije të tjera luftarake, si dhe avionë luftarakë.

Irani është zotuar t’i përgjigjet një sulmi me forcë, duke kërcënuar të godasë asetet ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme dhe Izrael.

Delegacioni iranian do të udhëhiqet nga Ministri i Jashtëm Abbas Araghchi, i cili javën e kaluar tha se forcat e armatosura të vendit të tij ishin “me gishtat në këmbëz”, ndërsa SHBA-të do të përfaqësohen nga i dërguari special Steve Witkoff dhe dhëndri i Trump, Jared Kushner.

Ky do të jetë takimi i parë që përfshin zyrtarë amerikanë dhe iranianë që nga lufta midis Izraelit dhe Iranit qershorin e kaluar, kur SHBA-të bombarduan tre objektet kryesore bërthamore të Iranit.

Irani thotë se aktiviteti i tij i pasurimit të uraniumit u ndal pas sulmeve.

Për udhëheqësit e Iranit të vënë në vështirësi, bisedimet mund të jenë shansi i fundit për të shmangur veprimet ushtarake amerikane që mund ta destabilizojnë më tej regjimin, i cili analistët thonë se është në pozicionin e tij më të dobët që kur erdhi në pushtet pas Revolucionit Islamik të vitit 1979.

Kërcënimet e Trump erdhën ndërsa forcat e sigurisë së Iranit shtypën brutalisht demonstratat në shkallë të gjerë, të cilat u shkaktuan nga një krizë ekonomike në thellim, dhe panë protestuesit që kërkonin fundin e Republikës Islamike.

Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut, një grup me seli në Uashington, tha se kishte konfirmuar të paktën 6,883 vdekje, duke paralajmëruar se numri mund të jetë shumë më i lartë dhe se më shumë se 50,000 njerëz ishin arrestuar.

Kriza aktuale ka rikthyer në diskutime çështjen e programit bërthamor të Iranit, i cili ka qenë në qendër të një mosmarrëveshjeje të gjatë me Perëndimin.

Për dekada të tëra, Irani ka thënë se programi i tij është për qëllime paqësore, ndërsa SHBA-të dhe Izraeli e kanë akuzuar atë se është pjesë e një përpjekjeje për të zhvilluar një armë.

Irani thotë se ka të drejtë të pasurojë uraniumin në territorin e vet dhe ka hedhur poshtë thirrjet që rezervat e tij të uraniumit të pasuruar shumë – 400 kg (880 lb) – të transferohen në një vend të tretë.

Zyrtarët kanë treguar se janë të hapur për lëshime, të cilat mund të përfshijnë krijimin e një konsorciumi rajonal për pasurimin e uraniumit, siç është propozuar gjatë bisedimeve me SHBA-në që dështuan kur Izraeli nisi luftën e tij të papritur vitin e kaluar.

Në të njëjtën kohë, Irani thotë se kërkesat për të kufizuar programin e raketave balistike të vendit dhe për t’i dhënë fund mbështetjes për përfaqësuesit në rajon – një aleancë që Teherani e quan “Boshti i Rezistencës” që përfshin Hamasin në Gaza, milicitë në Irak, Hezbollahun në Liban dhe Huthët në Jemen – janë të papranueshme dhe një shkelje të sovranitetit të tij.

Të martën, Presidenti iranian Masoud Pezeshkian tha se e kishte udhëzuar Araghchi-n të “ndjekë negociata të drejta dhe të barabarta” me SHBA-në, “me kusht që të ekzistojë një mjedis i përshtatshëm”.

Sidoqoftë, Irani pritet të kërkojë heqjen e sanksioneve që kanë dëmtuar ekonominë e tij. Kundërshtarët e regjimit thonë se çdo lehtësim do t’u jepte sundimtarëve klerikë një litar shpëtimi.

Për SHBA-në, takimi, varësisht nga rezultati i tij, mund të ofrojë një shkëputje për Trump nga kërcënimet e tij ushtarake.

Vendet rajonale janë të shqetësuara se një sulm i SHBA-së mund të çojë në një konflikt më të gjerë ose kaos afatgjatë në Iran, dhe kanë paralajmëruar se vetëm fuqia ajrore nuk do të jetë në gjendje të rrëzojë udhëheqjen iraniane.

I pyetur nëse Udhëheqësi Suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, duhet të shqetësohet, Trump i tha NBC News të mërkurën: “Do të thoja se ai duhet të shqetësohet shumë. Po, duhet të shqetësohet”.

Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, tha se diskutimet do të duhet të shkojnë përtej çështjes bërthamore që të arrihet “diçka kuptimplotë”.

“Nuk jam i sigurt nëse mund të arrini një marrëveshje me këta djem, por ne do të përpiqemi ta zbulojmë. Nuk shohim ndonjë dëm në përpjekjen për të kuptuar nëse ka diçka që mund të bëhet”, tha ai.

Bisedimet, të planifikuara fillimisht të mbaheshin në Stamboll, janë një përpjekje e udhëhequr nga Egjipti, Turqia dhe Katari për të ulur tensionet.

Megjithatë, Irani kërkoi në minutën e fundit që vendi i takimit të ndryshohej në Oman, i cili priti diskutimet vitin e kaluar, dhe që ai të kufizohej vetëm tek zyrtarët iranianë dhe amerikanë.

 

Fraksion.com