Banorët: UNESCO-s e ktheu fshatin piktoresk sllovak në një muze të vdekur
Banorët e një fshati malor në Sllovaki, i cili është i listuar nga UNESCO, po bëjnë thirrje për heqjen e tij nga lista prestigjioze, duke thënë se statusi i veçantë e ka shndërruar shtëpinë e tyre piktoreske në një “muze të vdekur në ajër të hapur”.
I vendosur në Sllovakinë qendrore, Vlkolínec është listuar si Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1993.
Rreth 100,000 turistë thuhet se vizitojnë fshatin çdo vit, të tërhequr nga arkitektura popullore tradicionale dhe jashtëzakonisht e paprekur e maleve Karpate veriore.
Por vendasit ankohen se statusi i fshatit në UNESCO ka dëmtuar mënyrën e jetesës që justifikoi përfshirjen e tij në listë.
“UNESCO mbron shtëpitë, por jo njerëzit”, tha për të përditshmen sllovake Denník N, 67-vjeçari Anton Sabucha, banori i përhershëm më i vjetër i fshatit.
“Më mirë nëse UNESCO do të na fshinte nga lista”
Rregullat e ruajtjes janë të rrepta për banorët. “Nuk mund të mbajmë kafshë ose të kultivojmë parcela të vogla toke siç bënim më parë”, theksoi Sabucha.
Megjithatë, ndërhyrjet që lidhen me turizmin shpesh tolerohen, raportoi e përditshmja. Çiklistët kalojnë nëpër fshat pavarësisht kufizimeve, vizitorët enden nëpër oborre dhe shikojnë nga dritaret, ndërsa tezgat e suvenireve dhe tezgat e ushqimit të shpejtë bien ndesh me mjedisin historik.
Sabucha instaloi barriera dhe tabela që shkruanin “Pronë private” dhe “Ndalohet fotografimi”. “Nuk ndihmoi,” shtoi ai.
“Do të jetonim më mirë nëse UNESCO do të na hiqte nga lista,” përfundoi banori.
Vlkolínec, Sllovaki. Foto: Wikimedia Vlkolínec, Sllovaki. Foto: Wikimedia Commons/Maros M r a z
Kundër qëllimit fillestar të UNESCO-s
Eksperti i trashëgimisë Miloš Dudáš tha se Vlkolínec u listua jo vetëm për arkitekturën e tij të veçantë, por sepse ishte një vendbanim funksional.
“Mbishkrimi solli nder dhe prestigj, por edhe probleme”, tha Dudáš për Denník N, duke treguar rritjen dramatike të turizmit, humbjen e privatësisë dhe transformimin e shtëpive të përhershme në vila fundjave.
“Mjedisi është jashtëzakonisht i brishtë dhe i prekshëm”, paralajmëroi Dudáš, duke shtuar se pavarësisht qëllimit fillestar të UNESCO-s, Vlkolínec po “shndërrohet në një muze të hapur bosh dhe të vdekur”.
Situata nuk ndihmohet nga fakti që popullsia e fshatit po zvogëlohet me shpejtësi. Në vitin 1993, shtatë familje – 27 persona – jetonin atje përgjithmonë. Sot, kanë mbetur vetëm katër familje dhe 14 banorë.
Megjithatë, Vlkolínec mbetet një nga vetëm tre vendbanimet rurale të ruajtura në mënyrë të ngjashme në Evropën Qendrore, së bashku me vendet në Hungari dhe Republikën Çeke. Heqja e tij nga lista e UNESCO-s do të kërkonte një vendim nga shteti dhe nga UNESCO – një hap i rrallë dhe politikisht i ndjeshëm.
Vlkolínec, Sllovaki. Foto: Wikimedia Commons/Maros M r a z
Fraksion.com
