Mbrojtja Evropiane: Borxhi apo Vdekja

Evropa po fillon të pranojë boshllëqet shqetësuese në mbrojtjen e saj. Por udhëheqësit duhet të mendojnë shumë më mirë për çështjet e vështira me të cilat përballet një kontinent i riarmatosur.

Nga Jan Macháček

Pati shumë revolta dhe vetë-urime ndërsa samiti i NATO-s në Hagë më 24-25 qershor përgatiti një rritje të shpenzimeve të mbrojtjes në 5% të PBB-së. Është një ndryshim i madh, duhet të mirëpritet dhe përfaqëson një triumf personal për Sekretarin e Përgjithshëm të Aleancës Mark Rutte.

Por ideja se kjo është diçka afër mjaftueshëm, duke pasur parasysh kërcënimet me të cilat përballet Evropa tani nga diktatura ruse që po riarmatoset me shpejtësi dhe po kërcënohet, është pothuajse qesharake.

Herën e fundit që Evropa u përball me një kërcënim kaq serioz, madje edhe qeveritë e kufizuara fiskale të kohës bënë gjithçka. Në vitet 1930, qeveria çekosllovake i shtyu shpenzimet e saj në maksimumin absolut që mund të menaxhonte, duke përdorur çdo mjet të imagjinueshëm, madje edhe truket financiare, për të financuar prodhimin e armëve.

Për shembull, krijoi obligacione të posaçme dhe më pas ushtroi presion mbi bankat private që t’i merrnin ato. Deri në vitin 1938, rreth 21% e shpenzimeve qeveritare shkuan për mbrojtje. A ishte e qëndrueshme, apo ishte e mjaftueshme? Nuk mund ta dimë, sepse aleatët perëndimorë të vendit e shitën atë në Mynih.

Britania, e cila veproi me aq energji për të dorëzuar demokracinë çekosllovake, në fakt e kuptoi kërcënimin. Shpenzimet e saj për mbrojtjen u rritën në 6.9% të PBB-së në vitin 1938 nga 2.2% në vitin 1933. Ishte e mjaftueshme, por vetëm mezi. Mbretëria e Bashkuar mezi e shmangu pushtimin.

Angazhimi i ri i NATO-s është i kufizuar me kushte. Rreth 1.5% e premtimit është për artikuj jo-tradicionale të mbrojtjes si infrastruktura dhe mbrojtja kibernetike. Dhe premtimi bazë prej 3.5% do të arrihet vetëm në vitin 2035. Do të ishte mirë të imagjinohej se Putini dhe armiqtë e tjerë të Evropës do të punojnë sipas orarit tonë, por kërcënimi ka të ngjarë të mbërrijë shumë kohë para kësaj date.

Nuk është koha për hezitim. Evropa duhet të përcaktojë përparësitë e një rritjeje të madhe të shpenzimeve të mbrojtjes para se të jetë tepër vonë.

Samiti në Hagë do të jetë kryesisht i negociuar paraprakisht, në mënyrë që të shkojë sa më mirë të jetë e mundur. Gjithashtu do të jetë sa më i shkurtër të jetë e mundur, kryesisht për të shmangur mosmarrëveshjet e mundshme teatrale – përvoja më e fundit me Donald Trump në samitin e G-7 në Kanada tregon se ai është plotësisht i aftë ta bëjë këtë samit më të shkurtër të NATO-s në histori edhe më të shkurtër. Por kjo vetëm sa i shton argumentit se përparësitë e mbrojtjes së Evropës janë me të vërtetë jashtëzakonisht urgjente.

Sepse situata e sigurisë në Evropë dhe veçanërisht në krahun e saj lindor po përkeqësohet në mënyrë dramatike. Putini nuk ka ndërmend të bjerë dakord për paqe ose një armëpushim, dhe qëllimi i tij është i qartë – të kthehet në Evropën para vitit 1997 para raundit të parë të zgjerimit të NATO-s.

Së dyti, është e qartë se Donald Trump nuk e sheh Putinin dhe Rusinë si kërcënim. Gjatë samitit të G-7, ai tha vazhdimisht se Rusia duhet të pranohet përsëri në grup, për të rikrijuar G-8, dhe shpesh kalon orë të tëra duke folur me Putinin në telefon.

NATO është përgjegjëse për mbrojtjen evropiane, por pa BE-në, çdo ndryshim i madh është i pamundur. Shikoni faqet e internetit të institucioneve të BE-së si Komisioni Evropian, dhe ka shenja të njëfarë progresi. Mbrojtja po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme, por sigurisht që nuk është përparësia kryesore. Ka shumë programe të tjera: një ekonomi e qëndrueshme, politikë industriale, një marrëveshje e gjelbër, një akt përshpejtues për dekarbonizimin industrial, një akt evropian për klimën, e kështu me radhë.

Për mua, fjala përparësi është në njëjës. Do të thotë një konsideratë e rëndësishme. Nëse ka dhjetëra përparësi, në fakt nuk ka asnjë përparësi të vërtetë.

Shpenzimet dhe investimet në mbrojtje duhet të bëhen përparësi si në nivel kombëtar ashtu edhe në atë evropian.

Po bëhet e qartë se duhet të përdorim çdo mjet në arsenal. Qeveritë do të duhet të ulin shpenzimet dhe investimet diku tjetër, të rrisin taksat, por edhe të rrisin borxhin kombëtar. E njëjta gjë duhet të kopjohet në nivel BE-je.

Blloku gjithashtu duhet të transferojë përparësitë e investimeve dhe shpenzimeve në mbrojtje dhe të rrisë huamarrjen kolektive. Nëse ishte e mundur të huazoheshin para kolektivisht për pandeminë Covid, duhet të jetë e mundur edhe për mbrojtjen. Sigurisht që është një hap pozitiv që shpenzimet e mbrojtjes do të përjashtohen nga kriteret e paktit të stabilitetit dhe rritjes (kriteret e Maastrichtit) deri në vitin 2029, por kjo nuk është e mjaftueshme.

Për ata që kanë frikë nga borxhet, duhet të theksojmë se është më mirë të jesh borxhli sesa i vdekur, dhe është më mirë të jesh borxhli dhe të ekzistosh, sesa të jesh pa borxhe, por i pushtuar. Historikisht, çështjet e borxhit gjithmonë zgjidhen disi pas një lufte. Përmes një konference për borxhin, përmes taksave më të larta apo çfarëdo qoftë. Unë nuk po bëj thirrje këtu për luftë, por për parandalim të luftës. Pasi kriza të mbarojë, do të vijë një kohë për të zgjidhur çështjen.

Fatkeqësisht, do të ketë presion për ta injoruar këtë krizë që po vjen. Politikanët do të duhet të shpjegojnë prioritetet dhe sakrificat e reja (rritje të taksave, shkurtime diku tjetër, marrje më të madhe huash) dhe në një farë mënyre t’ua shesin ato votuesve. Spanja ka dhënë një shembull të kësaj duke fituar një përjashtim nga angazhimi prej 5%, me bindjen e dukshme se Rusia nuk kërcënon Gadishullin Iberik.

Mënyra për ta bërë këtë është të thuhet se prodhimi i armëve do të sjellë vende pune dhe do të përfshijë shkencën, kërkimin dhe zhvillimin. Brenda shteteve kombëtare.

Sigurisht, ka probleme me këtë. Evropa duhet të ndërpresë dyfishimet dhe të prodhojë shumë më pak lloje tankesh, avionësh luftarakë dhe sistemesh të tjera armësh për të rritur efikasitetin. Efikasiteti dikton më shumë bashkëpunim pan-evropian, ndërsa interesat politike kombëtare diktojnë më shumë prodhim lokal.

Mund të kapërcehet, por ka nevojë për udhëheqës të zgjuar dhe politika të zgjuara. Merrni shembullin e familjes gjermane të automjeteve të blinduara Boxer, e cila prodhohet bashkërisht për Mbretërinë e Bashkuar nga BAE dhe Rheinmetall në një fabrikë britanike. Ka shumë sisteme të ngjashme që mund të përfitojnë nga sipërmarrjet e përbashkëta.

Ekziston një ndryshim delikat midis bisedave profesionale dhe politike. Nga pikëpamja e një ekonomisti dhe kontabilisti, shpenzimet për mbrojtjen janë shpenzime. Janë shpenzime, jo investime. Por do të duhet të ketë një shpjegim politik, i cili duhet të shpjegojë se shpenzimet për mbrojtjen janë një investim në mbrojtjen dhe sigurinë tonë.

Ky është i njëjti problem si ai i preferuari i vjetër politik, “investimi në njerëz”. Sipas kontabilistëve, njerëzit janë gjithmonë kosto, kështu që investimi në njerëz është i pastër pa kuptim, sado e bukur që tingëllon. Por kjo është një mendësi në kohë paqeje dhe nuk funksionon tani. Dramaturgu irlandez Oscar Wilde mund ta kishte përshkruar një kontabilist në të njëjtën mënyrë siç e përshkroi një cinik – si dikë që e di çmimin e gjithçkaje dhe vlerën e asgjëje.

Një paradoks tjetër është se nëse shpenzimet për mbrojtjen rriten në mënyrë dramatike, vendet duhet të motivohen të blejnë pajisjet dhe sistemet e armëve më të mira dhe më efikase. Por këto sisteme shpesh janë amerikane. Blerja e më shumë amerikaneve do të thotë shtyrja e qëllimit të vetëmjaftueshmërisë së mbrojtjes evropiane dhe rritja e varësisë nga një SHBA e paqëndrueshme. Çështja mund të bëhet gjithashtu objekt i mosmarrëveshjeve tregtare – nëse Evropa do të ofrojë diçka në lidhje me çekuilibrat tregtarë, ajo mund të përpiqet të ofrojë të blejë më shumë armë dhe armë amerikane. Nuk do të jetë e lehtë të koordinohen të gjitha këto.

Por gjëja kryesore që duhet të mbahet mend është se mbrojtja nuk ka të bëjë vetëm me prodhimin dhe financimin e tij. Ka të bëjë me ndërgjegjësimin publik dhe të ashtuquajturin moral kombëtar.

Qeveritë evropiane do të duhet të ndryshojnë rekrutimin dhe motivimin e njerëzve për të shërbyer ose për t’u trajnuar për forcat rezervë aktive. Ushtritë e kufizuara profesionale janë për kohë paqeje, jo për një epokë kërcënimesh, krizash dhe emergjencash, dhe – thuajeni me zë të ulët – luftë.

 

Fraksion.com