“Kërcënimi më i madh ju vjen nga brenda”- Rendi botëror mbulon Evropën në prag të konferencës kyçe të mbrojtjes

Ka kaluar një vit që kur Zëvendëspresidenti i SHBA-së JD Vance mbajti një fjalim bombë në Konferencën e Sigurisë në Mynih, duke kritikuar Evropën për politikat e saj mbi migracionin dhe lirinë e fjalës, dhe duke pretenduar se kërcënimi më i madh me të cilin përballet kontinenti vjen nga brenda.

Publiku ishte dukshëm i shtangur. Që atëherë, Shtëpia e Bardhë e Trumpit e ka përmbysur rendin botëror.

Aleatët dhe armiqtë njësoj janë goditur me tarifa ndëshkuese, pati sulmin jashtëzakonisht të paturpshëm ndaj Venezuelës, ndjekjen e pabarabartë të paqes në Ukrainë nga Uashingtoni me kushte të favorshme për Moskën dhe një kërkesë të çuditshme që Kanadaja të bëhet “shteti i 51-të” i SHBA-së.

Këtë vit, konferenca – e cila fillon më vonë këtë javë – duket se do të jetë përsëri vendimtare. Sekretari i Shtetit dhe Këshilltari i Sigurisë Kombëtare i SHBA-së, Marco Rubio, kryeson delegacionin e SHBA-së, ndërsa janë ftuar më shumë se 50 udhëheqës të tjerë botërorë. Kjo vjen ndërsa siguria e Evropës duket gjithnjë e më e pasigurt.

Strategjia e fundit e Sigurisë Kombëtare (NSS) e SHBA-së, e publikuar në fund të vitit të kaluar, i bëri thirrje Evropës të “qëndrojë në këmbët e veta” dhe të marrë “përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen e vet”, duke shtuar frikën se SHBA-të janë gjithnjë e më të pavullnetshme për të mbështetur mbrojtjen e Evropës.

Por është kriza mbi Groenlandën që ka dëmtuar vërtet strukturën e të gjithë aleancës transatlantike midis SHBA-së dhe Evropës. Donald Trump ka thënë në shumë raste se ai “duhet ta zotërojë” Groenlandën për hir të sigurisë amerikane dhe globale, dhe për një kohë ai nuk e përjashtoi përdorimin e forcës.

Groenlanda është një territor vetëqeverisës që i përket Mbretërisë së Danimarkës, kështu që nuk ishte për t’u habitur kur kryeministri i Danimarkës tha se një pushtim armiqësor ushtarak amerikan do të shënonte fundin e aleancës së NATO-s që ka mbështetur sigurinë e Evropës për 77 vitet e fundit.

Kriza e Groenlandës është shmangur për momentin – Shtëpia e Bardhë është shpërqendruar nga prioritete të tjera – por lë një pyetje të pakëndshme që varet mbi Konferencën e Sigurisë së Mynihut: A janë dëmtuar përtej riparimit lidhjet e sigurisë Evropë-SHBA?

Ato kanë ndryshuar, nuk ka dyshim për këtë, por ato nuk janë shpërbërë.

Sir Alex Younger, i cili ishte shef i Shërbimit Sekret të Inteligjencës së Mbretërisë së Bashkuar, MI6, nga viti 2014 deri në vitin 2020, i thotë BBC-së se, ndërsa aleanca transatlantike nuk do të kthehet në gjendjen e mëparshme, ajo nuk është prishur.

“Ne ende përfitojmë jashtëzakonisht shumë nga marrëdhënia jonë e sigurisë, ushtrisë dhe inteligjencës me Amerikën”, thotë ai. Ai gjithashtu beson, siç besojnë shumë të tjerë, se Trump kishte të drejtë që e bëri Evropën të mbante më shumë barrë për mbrojtjen e saj.

“Kemi një kontinent prej 500 milionësh [Evropë], që i kërkon një kontinenti prej 300 milionësh [SHBA] të merret me një kontinent prej 140 milionësh [Rusia]. Është rruga e gabuar. Kështu që unë besoj se Evropa duhet të marrë më shumë përgjegjësi për mbrojtjen e saj”, tha Sir Alex.

Ky çekuilibër, ku taksapaguesi amerikan ka subvencionuar në mënyrë efektive nevojat e mbrojtjes së Evropës për dekada të tëra, ka qenë baza e pjesës më të madhe të pakënaqësisë së Shtëpisë së Bardhë të Trump ndaj Evropës.

Por përçarjet në aleancën transatlantike shkojnë përtej numrit të trupave dhe acarimit në ato vende të NATO-s, si Spanja, që nuk kanë arritur të përmbushin as minimumin 2% të PBB-së për mbrojtje (Rusia aktualisht shpenzon më shumë se 7% për mbrojtje, ndërsa Britania është pak më pak se 2.5%).

Lidhur me tregtinë, migracionin dhe lirinë e fjalës, Ekipi Trump ka dallime të mprehta me Evropën. Ndërkohë, qeveritë evropiane të zgjedhura në mënyrë demokratike janë alarmuar nga marrëdhënia e Trump me Vladimir Putin dhe prirja e tij për të fajësuar Ukrainën për pushtimin nga Rusia.

Organizatorët e Konferencës së Sigurisë në Mynih kanë publikuar një raport përpara ngjarjes në të cilën Tobias Bunde, drejtori i kërkimit dhe politikave, thotë se tani ka pasur një ndarje themelore me strategjinë e SHBA-së pas Luftës së Dytë Botërore.

Kjo strategji, argumenton ai, mbështetej gjerësisht në tre shtylla: besimi në përfitimin e institucioneve shumëpalëshe, integrimi ekonomik dhe besimi se demokracia dhe të drejtat e njeriut nuk janë vetëm vlera, por edhe asete strategjike.

“Nën administratën Trump”, thotë Bunde, “të tre këto shtylla janë dobësuar ose janë vënë hapur në pikëpyetje”.

‘Një thirrje zgjimi tronditëse për Evropën’

Shumica e mendimeve të Shtëpisë së Bardhë të Trump mund të gjenden në Strategjinë e Sigurisë Kombëtare të SHBA-së. Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS) me seli në Uashington e përshkruan dokumentin si “një thirrje zgjimi të vërtetë, të dhimbshme dhe tronditëse për Evropën” dhe “një moment divergjence të madhe midis pikëpamjes së Evropës për veten dhe vizionit të Trump për Evropën”.

Strategjia përcakton si përparësi një politikë të re të mbështetjes së grupeve armiqësore ndaj atyre qeverive evropiane që supozohet të jenë aleatë të Uashingtonit. Ajo promovon “kultivimin e rezistencës ndaj trajektores aktuale të Evropës brenda kombeve evropiane” dhe thotë se politikat e migracionit të Evropës rrezikojnë “fshirjen e qytetërimit”.

Megjithatë, dokumenti pohon se “Evropa mbetet strategjikisht dhe kulturalisht jetësore për Shtetet e Bashkuara”.

“Shumica e reagimit të Evropës ndaj këtij NSS-je”, thotë CSIS, “ka të ngjarë të jetë e njëjta tronditje e tmerrshme siç u përjetua me fjalimin e Zëvendëspresidentit JD Vance në Mynih” në shkurt 2025.

“Aktualisht po shohim rritjen e aktorëve politikë që nuk premtojnë reforma ose riparime”, thotë Sophie Eisentraut e Konferencës së Sigurisë së Mynihut, “por që janë shumë të qartë në lidhje me dëshirën për të shembur institucionet ekzistuese, dhe ne i quajmë ata njerëzit e rrënimit”.

Testi Narva

Por pyetja përfundimtare në të gjithë këtë është “a funksionon ende Neni 5?”.

Neni 5 është pjesa e kartës së NATO-s që përcakton se një sulm ndaj një vendi do të konsiderohet si sulm ndaj të gjithëve. Nga viti 1949 deri një vit më parë, merrej si e lexuar se nëse Bashkimi Sovjetik, ose më vonë Rusia, do të pushtonte një shtet të NATO-s si Lituania, atëherë forca e plotë e aleancës, e mbështetur nga fuqia ushtarake amerikane, do t’i vinte në ndihmë.

Edhe pse zyrtarët e NATO-s kanë këmbëngulur që Neni 5 është ende shumë aktiv dhe në gjendje të mirë, paparashikueshmëria e Trump së bashku me përçmimin që administrata e tij ka për Evropën e vë në dyshim atë.

Kjo është ajo që unë e quaj “Testi i Narvës”. Narva është një qytet me shumicë rusishtfolëse në Estoni që ndodhet në lumin Narva, pikërisht në kufirin me Rusinë. Nëse, hipotetikisht, Rusia do ta kapte atë me pretekstin, të themi, të “ndihmës së rusëve të tjerë”, a do të shkonte kjo administratë amerikane për të shpëtuar Estoninë?

E njëjta pyetje mund të zbatohet po aq mirë për një veprim të ardhshëm, dhe ende hipotetik, të Rusisë në Hendekun Suwalki që ndan Bjellorusinë nga enklava ruse e Kaliningradit në Baltik. Apo, për këtë çështje, arkipelagun arktik të administruar nga Norvegjia të Svalbardit, ku Rusia tashmë ka një koloni në Barentsburg.

Duke pasur parasysh ambiciet e fundit territoriale të Presidentit Trump për të rrëmbyer Groenlandën nga Danimarka, anëtare e NATO-s, askush nuk mund të parashikojë me siguri se si do të reagonte Presidenti Trump. Dhe kjo, në një kohë kur Rusia po zhvillon një luftë në shkallë të plotë kundër një vendi evropian në Ukrainë, mund të çojë në gabime të rrezikshme.

Konferenca e Sigurisë në Mynih e kësaj jave duhet të japë disa përgjigje se ku po shkon aleanca transatlantike. Ato thjesht mund të mos jenë domosdoshmërisht ajo që Evropa dëshiron të dëgjojë.

 

Fraksion.com