“Nuk ka numërim mbrapsht, as ultimatum, as urdhër publik për sulm”- SHBA dhe Irani po rrëshqasin drejt një udhëkryqi të rrezikshëm

Përshkallëzimi nuk është më një skenar i largët, ai po shkon drejt mospagimit nëse të dyja palët nuk ndryshojnë kurs.

Shtetet e Bashkuara dhe Irani nuk janë në prag të një lufte të hapur. Nuk ka numërim mbrapsht, as ultimatum, as urdhër publik për sulm.

Megjithatë, marrëdhënia po hyn në një fazë ku marzhi për gabim po zvogëlohet. Rreziku nuk qëndron më në një zgjedhje të vetme, por në akumulimin e presioneve që i mbyllin në heshtje të dyja palët në një qëndrim më konfrontues.

Krizat rrallë fillojnë me deklarata. Ato fillojnë me vrull.

Ngushtimi i Dritares Diplomatike

Përpjekjet e fundit për angazhim indirekt kanë dështuar nën interpretime konkurruese. Uashingtoni i sheh përgjigjet e tij të kalibruara – veprimet kibernetike, zbatimi detar, sulmet e synuara ndaj përfaqësuesve – si sinjale se diplomacia është ende e mundur. Teherani shpesh e lexon të njëjtën përmbajtje si hezitim.

Shtypja e dhunshme e Iranit ndaj protestave mbarëkombëtare ka riformësuar më tej mjedisin politik.

Raportet për arrestime masive dhe forcë vdekjeprurëse kanë ngushtuar hapësirën diplomatike të Uashingtonit, ku presionet e brendshme dhe të kongresit tani e bëjnë angazhimin më të vështirë për t’u justifikuar.

Kur një regjim e kthen aparatin e tij të sigurisë nga brenda, fleksibiliteti jashtë vendit tkurret. Kjo shtypje e brendshme është bërë një përshpejtues strategjik, duke forcuar pozicionet, duke rritur rrezikun e sinjaleve të keqinterpretuara dhe duke zvogëluar hapësirën për de-eskalim.

Presione Strukturore

Shtetet e Bashkuara nuk kanë nevojë për ndryshim regjimi për të vepruar. Shqetësimet e tyre janë strukturore dhe intensifikuese: programet bërthamore dhe raketore të Iranit; rrjetet ndërmjetëse që kërcënojnë forcat dhe partnerët amerikanë; rreziku i llogaritjeve të gabuara në Irak, Siri ose Gjirin; dhe thellimi i lidhjes së Teheranit me Rusinë dhe Kinën.

Në një epokë të konkurrencës së fuqive të mëdha, Irani është një pikë kyçe strategjike. Një shtet iranian më i parashikueshëm – edhe pa transformim politik – do të zvogëlonte presionin mbi partnerët amerikanë dhe do të kufizonte aftësinë e Moskës dhe Pekinit për të ndikuar te Teherani.

Kjo logjikë tani formëson mendimin e SHBA-së më shumë se çdo incident i vetëm.

Zgjerimi i Shkallës së Eskalimit

Debati publik shpesh i përcakton opsionet e SHBA-së si një binar midis diplomacisë dhe luftës.

Në realitet, spektri është shumë më i gjerë dhe disa shkallë janë tashmë në lëvizje: sulme të kufizuara në objekte; zbatim i zgjeruar detar që synon të ardhurat; operacione kibernetike në rrjetet e komandës; sulme ndaj infrastrukturës së ndërmjetësuar jashtë Iranit; dhe sulme më të gjera ndaj vendeve të prodhimit të raketave ose dronëve.

Ekzistojnë mundësi më ekstreme, por edhe pa to, trajektorja është e qartë: gama e veprimeve të besueshme po rritet, jo po zvogëlohet.

Rritje e Rreziqeve të Gabimit në Llogaritje

Përshkallëzimi rrallë fillon me një urdhër dramatik. Ai fillon me qëllime të keqinterpretuara dhe iluzionin se veprimet e vogla mbeten të vogla.

Rreziqet po rriten në fronte të shumëfishta: përhapja rajonale që përfshin Hezbollahun, milicitë irakiane ose Huthët; sulme ndaj forcave amerikane; tronditje globale të energjisë; lëvizje oportuniste nga Rusia ose Kina; dhe fragmentim i brendshëm brenda institucioneve të sigurisë së Iranit.

Asnjë nga këto rezultate nuk është i pashmangshëm. Por sapo të fillojë përshkallëzimi, ato bëhen shumë më të vështira për t’u kontrolluar.

Dinamika Aleate

Koordinimi me partnerët arabë dhe evropianë mbetet i qëndrueshëm, por preferencat ndryshojnë ndjeshëm. Disa favorizojnë presionin e kalibruar, të tjerët veprimin vendimtar.

Izraeli, duke u përballur me atë që e sheh si një kërcënim ekzistencial, ka sinjalizuar një gatishmëri për të vepruar në mënyrë të pavarur.

Kjo krijon një dinamikë të paqëndrueshme: Uashingtoni duhet të ruajë koordinim të ngushtë duke parandaluar lëvizjet e njëanshme që mund ta detyrojnë atë të veprojë ose ta zgjerojnë konfliktin.

Të panjohurat e ditës pasuese

Çdo përballje – e kufizuar ose e gjerë – ngre një pyetje të vështirë: çfarë vjen më pas?

Sistemi politik i Iranit është i shtresuar dhe elastik. Edhe dëmet e konsiderueshme në infrastrukturën ushtarake ose të sigurisë nuk do të prodhonin një tranzicion koherent.

Rusia dhe Kina do të kërkonin ndikim, shtetet rajonale do të kishin frikë nga paqëndrueshmëria dhe aktorët e brendshëm do të konkurronin për pushtet.

Pasojat janë një peizazh i kontestuar me rreziqe të larta dhe pak garanci.

Trajektore, jo vendim

Shtetet e Bashkuara nuk kanë zgjedhur luftën. Irani nuk ka zgjedhur kapitullimin. Megjithatë, shtypja e brendshme, paqëndrueshmëria rajonale dhe presionet e akumuluara po i shtyjnë të dyja palët drejt një faze më të rrezikshme.

Njohja e kësaj trajektoreje nuk është alarmizëm – është një paralajmërim dhe një mundësi.

Pa një ndryshim në dinamikën themelore, momenti mund të ngurtësohet në fat. Momenti për të ndryshuar kursin është tani.

 

Shënim: Charbel A. Antoun është një gazetar dhe me bazë në Uashington, i specializuar në politikën e jashtme të SHBA-së, me fokus në Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut.  Ai është i apasionuar pas çështjeve globale, zgjidhjes së konflikteve, të drejtave të njeriut dhe qeverisjes demokratike, dhe eksploron kompleksitetet e botës përmes raportimit dhe analizës së thellë. Pikëpamjet dhe opinionet e shprehura këtu janë ato të autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin tonë editorial.

 

Fraksion.com