Pyetjet e dhimbshme për NATO-n dhe BE-në, ndërsa Trump kërcënon Groenlandën

Të martën, i ashtuquajturi Koalicion i të Gatishmëve, i përbërë kryesisht nga udhëheqës evropianë, u takua në Paris me të dërguarit e Presidentit të SHBA-së Donald Trump, për të provuar të bëjë përparim të mëtejshëm në një marrëveshje paqeje të qëndrueshme për Ukrainën.

Me presidentin e Ukrainës Volodymyr Zelensky që këmbëngul se një plan për t’i dhënë fund luftës me Rusinë është “90% i arritur”, askush në atë dhomë nuk donte të rrezikonte mbajtjen e amerikanëve në bord.

Por kishte një elefant gjigant në formën e Groenlandës në atë takim madhështor dhe të shkëlqyer në Paris.

Groenlanda është ishulli më i madh në botë – është gjashtë herë më i madh se Gjermania. Shtrihet në Arktik, por është një territor autonom i Danimarkës.

Dhe Donald Trump këmbëngul se e dëshiron atë; i duhet për sigurinë kombëtare të SHBA-së.

Kryeministrja e Danimarkës Mette Federiksen ishte në takimin e Parisit. Ajo është një aleate kyçe e BE-së e shumë prej udhëheqësve që morën pjesë; një aleate kyçe e NATO-s e Mbretërisë së Bashkuar.

Asnjë nga këto vende nuk dëshiron të rrezikojë të armiqësohet me Donald Trumpin, por me rritjen e tensioneve politike në Uashington dhe në Kopenhagen, gjashtë fuqi të mëdha evropiane, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar, Francën dhe Gjermaninë, lëshuan një deklaratë të përbashkët në prag të bisedimeve për Ukrainën.

Ata thanë se siguria në Arktik duhet të arrihet kolektivisht, së bashku me aleatët e NATO-s, përfshirë Shtetet e Bashkuara, dhe se vetëm Danimarka dhe Groenlanda duhet të vendosin për çështjet që kanë të bëjnë me Danimarkën dhe Groenlandën.

Por a ishte vërtet e mjaftueshme kjo për të frenuar ambiciet e Trumpit?

Përgjigja erdhi brenda pak orësh: Jo.

Shtëpia e Bardhë lëshoi ​​deklaratën e saj se po “diskuton një sërë opsionesh” për të blerë Groenlandën – të gjitha të njëanshme, përfshirë blerjen e ishullit.

Çuditërisht për udhëheqësit e Evropës, komunikata e Shtëpisë së Bardhë, e dhënë nga sekretarja e shtypit Karoline Leavitt, tha se “përdorimi i ushtrisë amerikane është gjithmonë një opsion në dispozicion të Komandantit të Përgjithshëm”.

Tani, kjo nuk është hera e parë që Trump ka shprehur qëllimin e tij për të marrë Groenlandën, por, veçanërisht në mandatin e tij të parë si president, shumë në Evropë – pas dyerve të mbyllura – e tallën idenë.

Por pas ndërhyrjes ushtarake kontroverse të administratës Trump në Venezuelë në fundjavë, askush nuk po qesh më.

Evropa rrezikon të shkelet me këmbë

Kryeministrja e Danimarkës tha se qëllimet e Trump mbi Groenlandën duhet të merren seriozisht dhe udhëheqësit u larguan nga takimi i Ukrainës shumë të shqetësuar.

Merrni parasysh ironinë në lojë këtu. Shumë udhëheqës evropianë kombëtarë dhe të tjerë, përfshirë ata të NATO-s dhe BE-së, po përpiqen të angazhojnë administratën Trump në mbrojtjen e sovranitetit të ardhshëm të një vendi evropian (Ukrainës) kundër ambicieve territoriale agresive të një force të jashtme (Rusisë), menjëherë pasi SHBA-të kanë hyrë ushtarakisht në Venezuelën sovrane, duke marrë presidentin e saj në paraburgim, ndërsa gjithashtu vazhdojnë të kërcënojnë në mënyrë aktive sovranitetin e një kombi tjetër evropian (Danimarkës).

Për ta bërë situatën edhe më të zymtë – Danimarka dhe SHBA-të janë të dyja anëtarë të aleancës transatlantike NATO.

Ato janë, sipas Kopenhagenit, aleatë jashtëzakonisht të ngushtë. Ose ishin.

Danimarka thotë se nëse administrata Trump merr Groenlandën në mënyrë të njëanshme, ky do të jetë fundi i aleancës transatlantike të mbrojtjes, në të cilën Evropa është mbështetur për sigurinë e saj që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.

Disa mund të vënë re se Trump nuk ka qenë kurrë një tifoz i madh i NATO-s. Për të thënë të paktën.

Kopenhageni është përpjekur të angazhojë administratën Trump në lidhje me Groenlandën.

Sipas një marrëveshjeje dypalëshe, SHBA-të kanë një bazë ushtarake tashmë në Groenlandë – të themeluar në fillim të Luftës së Ftohtë. Ka zvogëluar numrin e personelit atje nga rreth 10,000 gjatë operacioneve kulmore të Luftës së Ftohtë në rreth 200 dhe SHBA-të janë akuzuar prej kohësh se e kanë hequr vëmendjen nga Siguria e Arktikut, deri më tani.

Nga ana e saj, Danimarka kohët e fundit u zotua të investojë 4 miliardë dollarë në mbrojtjen e Groenlandës, duke përfshirë anije, dronë dhe avionë.

Por administrata Trump nuk ka treguar interes për të folur me danezët.

Të dielën, Presidenti Trump këmbënguli se Groenlanda ishte: “kaq strategjike tani, Groenlanda është e mbuluar me anije ruse dhe kineze kudo. Ne kemi nevojë për Groenlandën nga pikëpamja e sigurisë kombëtare dhe Danimarka nuk do të jetë në gjendje ta bëjë këtë”.

Danimarka e hedh poshtë këtë deklaratë të fundit.

Duke folur me mua në kushte anonimiteti, një zyrtar i BE-së më tha: “E gjithë kjo situatë sapo ka nënvizuar – edhe një herë – dobësinë themelore të Evropës përballë Trump”.

Ndërsa fqinjët nordikë të Danimarkës menjëherë nxituan verbalisht për t’u mbrojtur pas komenteve të Trump në fundjavë mbi Groenlandën, fillimisht pati heshtje shurdhuese nga të ashtuquajturit Tre të Mëdhenj të Evropës – Londra, Parisi dhe Berlini.

Përfundimisht, kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Sir Keir Starmer, tha të hënën se Danimarka dhe Groenlanda vetëm mund të vendosnin për të ardhmen e ishullit. Kancelari i Gjermanisë, Friedrich Merz, ka thënë të ngjashme në të kaluarën.

Emmanuel Macron vizitoi Groenlandën në dhjetor në një gjest solidariteti me Kopenhagenin. Dhe sot erdhi deklarata e përbashkët.

Por kritika e drejtpërdrejtë ndaj SHBA-së mungonte dukshëm në komunikatë.
“Nëse do të kishte pasur një deklaratë të përbashkët nga të gjithë 27 partnerët e BE-së, plus aleati i NATO-s, Mbretëria e Bashkuar, në mbështetje të sovranitetit danez, kjo do t’i kishte dërguar një mesazh të fuqishëm Uashingtonit”, më tha Camille Grande e Këshillit Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë. Ai ishte Ndihmës Sekretar i Përgjithshëm për Investimet në Mbrojtje në NATO nga viti 2016 deri në vitin 2022.

Por vetëm gjashtë nga aleatët evropianë të Danimarkës e lëshuan atë deklaratë së bashku.

Dhe ky është thelbi i çështjes. Mënyra e drejtpërdrejtë e Trump, disa i quajnë taktikat e tij të ngacmimit, i ka bërë udhëheqësit evropianë jashtëzakonisht nervozë.

Ata në përgjithësi kanë zgjedhur të përpiqen të menaxhojnë presidentin e SHBA-së, shpesh në një përpjekje për të mbrojtur marrëdhëniet dypalëshe, në vend që të ngrihen individualisht ose së bashku, dhe të rrezikojnë të përballen me të dhe të përballen me pasoja të mundshme.

Në botën e re të Politikës së Fuqive të Mëdha që jetojmë tani, ku dominojnë SHBA-të dhe Kina, së bashku me të tjerë si Rusia dhe India, Evropa në rastin më të mirë duket sikur po qëndron në anë dhe rrezikon të shkelet.

Si ia la BE-ja në dorë Trumpit

Çdo vit që kam mbuluar politikën e BE-së, blloku zotohet të luajë një rol më të madh në skenën globale, por kur bëhet fjalë për Trumpin, është dukur padyshim i dobët.

Në fund të vitit të kaluar, BE-ja dështoi të përmbushte një premtim për të mbështetur financiarisht Ukrainën duke përdorur asetet shtetërore ruse të ngrira në BE. Ata i gjetën paratë me mjete të tjera, por kritikët thonë se blloku nuk ia doli shumë publikisht të dërgonte një mesazh potencialisht të fortë si Moskës ashtu edhe administratës Trump, e cila e ka hedhur poshtë vazhdimisht bllokun si të dobët.

Dhe në të vetmen fushë ku BE-ja ka ecur prej kohësh ndërkombëtarisht – si një fuqi e madhe tregtare, ajo ka zgjedhur përsëri t’i nënshtrohet Trumpit.

Kur ai vendosi tarifa prej 15% për mallrat e BE-së vitin e kaluar, blloku e gëlltiti krenarinë e tij dhe premtoi të mos hakmerrej, thonë burime të brendshme, sepse kishte frikë se mos humbiste mbështetjen e SHBA-së, mbi të cilën mbështetet ky kontinent për sigurinë dhe mbrojtjen e tij.

Dhe tani janë Groenlanda dhe Danimarka – ku vendet e BE-së janë thellësisht të ndara në qëndrimet e tyre ndaj administratës Trump dhe për këtë arsye në çfarë mase mund të përpiqen për Kopenhagenin.

Si rezultat, Julianne Smith, ambasadorja e SHBA-së në NATO deri në rizgjedhjen e Trump si president, më tha se kjo situatë “rrezikon të shkatërrojë BE-në”, si dhe të jetë një dilemë ekzistenciale për NATO-n.

“Evropa duhet ta marrë seriozisht Presidentin Trump dhe ekipin e tij kur flasin për “marrjen” e Groenlandës”, më tha Julianne Smith.

“Kjo do të thotë të bësh më shumë sesa të nxitësh përmbajtje. Fuqitë kryesore në Evropë mund të duan të fillojnë planifikimin e emergjencës; të marrin në konsideratë se si mund t’i shfrytëzojnë më së miri [takimet ndërkombëtare, të tilla si] Konferenca e ardhshme e Sigurisë në Mynih dhe Davos, ku do të jenë të pranishëm zyrtarë të lartë amerikanë; dhe gjithashtu të marrin në konsideratë ide të guximshme dhe inovative si pakte të reja mbrojtëse.”

Traktatet e NATO-s nuk bëjnë dallim midis një sulmi ndaj një aleati nga vende të jashtme ose nga një tjetër aleat i NATO-s, por ekziston një mirëkuptim se Neni 5 i aleancës – i njohur me nofkën “të gjithë për një dhe një për të gjithë” – nuk është i zbatueshëm për një vend të NATO-s që sulmon një tjetër.

Merrni, për shembull, konfliktin midis shteteve anëtare Turqisë dhe Greqisë për Qipron. Dhuna më e keqe ishte në vitin 1974 kur Turqia pushtoi. NATO nuk ndërhyri, por anëtari i saj më i fuqishëm, SHBA-të, ishte në gjendje të ndihmonte në ndërmjetësim.

Nëse kthehemi te gjeografia, Danimarka është një nga aleatët më të vegjël të NATO-s, megjithëse shumë aktiv. SHBA-të janë anëtari më i madh dhe më i fuqishëm i NATO-s. Deri tani.

Nervozizmi i thellë në Evropë tani është i prekshëm.

Fuqitë e mëdha evropiane mund të kenë lëshuar deklaratën e tyre të përbashkët duke nënvizuar NATO-n si një forum për të diskutuar sigurinë e Arktikut dhe duke këmbëngulur se vetëm Danimarka dhe Groenlanda mund të vendosin të ardhmen e ishujve, por sa larg do të shkonin në të vërtetë Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania dhe të tjerët për të garantuar atë sovranitet?

“Askush nuk do të luftojë ushtarakisht Shtetet e Bashkuara për të ardhmen e Groenlandës”, tha zëvendësshefi i stafit të Shtëpisë së Bardhë, Stephen Miller, me besim në vetvete, në një intervistë me CNN të hënën.

Camille Grande e ECFR më tha se tensionet mbi Groenlandën theksojnë – edhe një herë, thotë ai – “nevojën që evropianët të zvogëlojnë varësitë e sigurisë nga SHBA-të dhe të flasin me një zë”.

Trump i bindi të gjithë aleatët e NATO-s – përveç Spanjës – verën e kaluar të angazhohen për të rritur masivisht shpenzimet për mbrojtjen e tyre.

Por Evropa është ende shumë e varur nga SHBA-ja në shumë fusha, duke përfshirë mbledhjen e inteligjencës, komandën dhe kontrollin dhe aftësitë ajrore. Uashingtoni është shumë i vetëdijshëm për këtë.

Njerëz të brendshëm të NATO-s thonë se, tani për tani, edhe në takimet me dyer të mbyllura, shtetet anëtare evropiane të aleancës mezi e detyrojnë veten të mendojnë se çfarë mund të ndodhë nëse Uashingtoni do të ndërhynte ushtarakisht në Groenlandë.

Mund t’u duhet ta bëjnë këtë./bbc

 

Fraksion.com