Plani i autonomisë së Saharasë Perëndimore ngjall shpresa për progres

Shumë njerëz në Saharanë Perëndimore shpresojnë që plani i diskutuar prej kohësh i autonomisë së Marokut për zonën – tani i mbështetur nga Këshilli i Sigurimit të OKB-së – do të përshpejtojë zhvillimin dhe do t’i japë fund mosmarrëveshjes territoriale gjysmë shekullore.

Qyteti i saj kryesor, Laayoune, me blloqe moderne apartamentesh të ndërtuara midis dunave të rërës rreth 20 kilometra (12 milje) nga Oqeani Atlantik, tashmë projekton një imazh rritjeje dhe stabiliteti.

Por qyteti i shtrirë në shkretëtirë me rreth 250,000 banorë mbetet në zemër të konfliktit që ka vënë përballë Rabatin kundër Frontit Polisario të mbështetur nga Algjeri, i cili kërkon pavarësi për popullin kryesisht fisnor vendas Sahrawi.

Kafenetë dhe restorantet në Laayoune janë plot, dhe portretet zyrtare të Mbretit Mohammed VI dhe flamujve marokenë varen nga ballkonet.

Shumë udhëheqës fisnorë Sahrawi të intervistuar nga AFP shprehën mbështetje për planin e Rabatit.

Midis tyre, Abdallah Salhi tha se plani do të thoshte “të jetojmë nga burimet tona dhe të kemi zyrtarë të zgjedhur, një parlament dhe një qeveri që menaxhon këtë rajon”.

Ndërsa Sahara Perëndimore e pasur me minerale mbetet në listën e OKB-së të territoreve jo-vetëqeverisëse, Këshilli i Sigurimit më 31 tetor miratoi planin e Marokut.

Sahara Perëndimore është një kauzë kombëtare për Marokun dhe është qendrore për tensionet e mbretërisë me fqinjin dhe armikun e saj rajonal, Algjerinë.

‘Ndarje e Padurueshme’

Kur Spanja u tërhoq nga Sahara Perëndimore në vitin 1975, si Maroku ashtu edhe Polisario, i cili u themelua dy vjet më parë, pretenduan territorin.

Shifrat e OKB-së tregojnë se luftimet zhvendosën dhjetëra mijëra njerëz, të cilët ikën në kampe në Algjerinë perëndimore.

Abdelatif Baira, një tjetër kryetar fisnor Sahrawi, tha se plani i autonomisë do të lejonte kthimin e “vëllezërve dhe motrave tona” nga kampet pranë Tindouf, shtëpia e rreth 175,000 refugjatëve Sahrawi.

“Ndarja e familjeve është e padurueshme”, tha Baira.

E veshur me një fustan tradicional daraa, 64-vjeçarja tha se territori ishte “bosh” dhe pa infrastrukturë kur spanjollët u tërhoqën.

“Sot gjithçka ka ndryshuar. Maroku ndërtoi universitete, spitale, një aeroport, rrugë, shkolla…”

Territori është i pasur me fosfate dhe strehon zona fitimprurëse peshkimi.

Ka një popullsi prej më shumë se 600,000 banorësh, sipas regjistrimit të vitit 2024 të Marokut, i cili nuk bën dallim midis sahrawi-ve vendas dhe atyre që u zhvendosën atje nga Maroku.

Vota e muajit të kaluar në OKB, e ardhur me iniciativën e administratës së Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, tha se “autonomia e vërtetë mund të përfaqësonte një rezultat më të realizueshëm” sipas planit për t’i dhënë fund mosmarrëveshjes.

Maroku tani duhet të përditësojë propozimin e tij për të arritur “një zgjidhje përfundimtare të pranueshme nga të dyja palët” sipas rezolutës.

Polisario ende kërkon një referendum të OKB-së mbi vetëvendosjen – të premtuar sipas një armëpushimi të vitit 1991, por që nuk u mbajt kurrë.

Moulay Ibrahim Taleb Ali, një 40-vjeçar që drejton një kooperativë që prodhon daraa-n, e mirëpriti veprimin e OKB-së.

Ai tha se plani mund të stimulojë ekonominë e Saharasë Perëndimore dhe të tërheqë investitorë të huaj që më parë ngurronin për shkak të statusit të diskutueshëm të territorit.

Disa kanë frikë nga ‘Kufizimet’

Hanane Khadiri, një drejtoreshë 38-vjeçare e një kompanie teatrore, tha se plani i autonomisë do t’u ofrojë grave më shumë mundësi.

Ajo tha se gratë sahrawi “punojnë shumë”, veçanërisht në zanatet tradicionale, por shpesh u mungon “mbështetja financiare për të lulëzuar”.

Ajo tha se Laayoune po ndryshonte, edhe pse ishte tashmë “e zhvilluar, moderne dhe e qëndrueshme”.

Disa kanë frikë se plani maroken mund të kufizojë liritë, megjithatë.

Ajwad, 45 vjeç, i cili është me origjinë nga Meknesi dhe kërkoi që mbiemri i tij i familjes të mos përmendet nga frika e ndëshkimit, tha se disa sahrawi “nuk duan autonomi” nën Marokun, sepse kjo do të “impononte kufizime” në liritë e tyre.

Ai gjithashtu shqetësohej se ndryshimi politik mund të krijonte fërkime.

“Në një qeverisje vendore të ardhshme, pyetja se kush do të mbajë cilën pozicion ka të ngjarë të nxisë rivalitete”, tha ai, duke shtuar se konkurrenca brenda institucioneve lokale është gjithashtu e mundshme.

Që kur u transferua në Laayoune në vitin 2005 për të hapur një kompani prodhimi, Ajwad “nuk ka paguar taksa”, tha ai, ashtu si bizneset e tjera në territor.

Por kjo mund të ndryshojë sipas planit të autonomisë, besonte ai. “Ne kemi filluar tashmë përgatitjet për taksimin, tre ose katër vjet më parë.”

“Ne nuk po paguajmë ende, por kjo do të vijë së shpejti”, shtoi ai. “Disa do të kenë vështirësi të përshtaten me këtë.”

 

Fraksion.com