Udhërrëfyesi i BE-së për Gatishmërinë e Mbrojtjes 2030, Komisioneri i BE-së për Mbrojtjen dhe Hapësirën informon ambasadorët e NATO-s

Komisioneri i Bashkimit Evropian për Mbrojtjen dhe Hapësirën, Andrius Kubilius, iu drejtua takimit të Këshillit të Atlantikut të Veriut (NAC) më 4 nëntor 2025.

Takimi, i kryesuar nga Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, shënoi paraqitjen e tretë të Z. Kubilius në Këshill dhe demonstroi bashkëpunimin e vazhdueshëm midis NATO-s dhe Bashkimit Evropian.

Duke pranuar nevojën për të ruajtur një ndarje të qartë të punës midis NATO-s dhe BE-së, si dhe bashkëpunimin transatlantik, Sekretari i Përgjithshëm përshëndeti kontributin e Bashkimit Evropian drejt sigurisë rajonale.

Rutte gjithashtu njohu Udhërrëfyesin e BE-së për Gatishmërinë e Mbrojtjes 2030, i cili përfshin propozime për të rritur investimet dhe prodhimin në mbrojtje dhe për të ofruar mbështetje afatgjatë për Ukrainën, si një element të rëndësishëm në ndërtimin e një Evrope më të sigurt..

 

Bashkimi Evropian është një partner thelbësor për NATO-n

Bashkimi Evropian është një partner thelbësor për NATO-n. Të dy organizatat ndajnë vlera të përbashkëta, interesa strategjike dhe shumicën e vendeve anëtare. Ato punojnë krah për krah në menaxhimin e krizave, në zhvillimin e kapaciteteve, në adresimin e kërcënimeve hibride dhe sfidave të paraqitura nga konkurrenca strategjike në rritje, si dhe në ndërtimin e kapaciteteve të partnerëve të tyre të përbashkët në lindje dhe jug.

Marrëdhëniet midis NATO-s dhe BE-së u institucionalizuan në fillim të viteve 2000, duke u bazuar në hapat e ndërmarrë gjatë viteve 1990 për të promovuar përgjegjësi më të madhe evropiane në çështjet e mbrojtjes. NATO dhe BE luajnë role plotësuese, koherente dhe përforcuese të ndërsjella në mbështetjen e paqes dhe sigurisë ndërkombëtare.

Zhvillimi i kapaciteteve mbrojtëse evropiane është një element kyç i përpjekjeve të përbashkëta për ta bërë zonën euroatlantike më të sigurt dhe kontribuon në ndarjen e barrës transatlantike. Në zhvillimin e këtyre kapaciteteve, Aleatët e NATO-s duhet të sigurojnë koherencë dhe plotësueshmëri dhe të shmangin dyfishimin e panevojshëm. Bashkëpunimi i ngushtë midis NATO-s dhe BE-së është çelësi për zhvillimin e një qasje gjithëpërfshirëse ndërkombëtare ndaj menaxhimit të krizave dhe operacioneve, që kërkon përdorimin e mjeteve ushtarake dhe civile.

NATO dhe BE qëndrojnë të bashkuara në dënimin e luftës së agresionit të Rusisë kundër Ukrainës dhe në mbështetjen e sovranitetit, integritetit territorial dhe të drejtës për vetëmbrojtje të Ukrainës.

Koncepti Strategjik i vitit 2022, dokumenti kryesor i politikave të Aleancës, i cili përcakton drejtimin strategjik të NATO-s për vitet e ardhshme, e përshkruan Bashkimin Evropian si një partner unik dhe thelbësor për NATO-n dhe bën thirrje për një partneritet strategjik të zgjeruar. Në janar 2023, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s dhe Presidentët e Këshillit Evropian dhe Komisionit Evropian nënshkruan Deklaratën e tretë të Përbashkët mbi Bashkëpunimin BE-NATO për të forcuar dhe zgjeruar më tej partneritetin midis NATO-s dhe BE-së. Kjo deklaratë mbështetet në progresin e paparë në bashkëpunimin midis dy organizatave që nga nënshkrimi i deklaratave të mëparshme në 2016 dhe 2018.

NATO dhe BE aktualisht kanë 23 anëtarë të përbashkët. Për zhvillimin e partneritetit midis NATO-s dhe BE-së, përfshirja më e plotë e aleatëve jo-anëtarë të BE-së në përpjekjet mbrojtëse të BE-së është jetike.

 

Fushat kryesore në partneritetin strategjik NATO-BE

 

Forcimi i partneritetit NATO-BE është veçanërisht i rëndësishëm në mjedisin aktual të sigurisë, në të cilin të dy organizatat dhe anëtarët e tyre po përballen me kërcënime dhe sfida të ngjashme në lindje dhe në jug.

Gama e temave të diskutuara midis NATO-s dhe BE-së është rritur ndjeshëm gjatë viteve të fundit. Dialogu politik mbulon të gjithë spektrin e çështjeve relevante për të dy organizatat, duke përfshirë sfidat strategjike të paraqitura nga Rusia dhe Kina, situatën e sigurisë në Ballkanin Perëndimor dhe Lindjen e Mesme, forcimin e rezistencës dhe luftimin e kërcënimeve kibernetike, hibride dhe të informacionit. Që nga aneksimi i paligjshëm i Krimesë nga Rusia në vitin 2014, dhe veçanërisht që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, të dy organizatat kanë demonstruar qartë unitetin e tyre politik dhe plotësueshmërinë e përpjekjeve në solidaritet dhe angazhim për të mbështetur Ukrainën.

Bashkëpunimi NATO-BE daton për më shumë se dy dekada. Në janar 2001, një shkëmbim letrash midis Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s dhe Presidencës së BE-së përcaktoi fushëveprimin e bashkëpunimit dhe modalitetet e konsultimit mbi çështjet e sigurisë midis dy organizatave. Bashkëpunimi u zhvillua më tej me nënshkrimin e Deklaratës NATO-BE mbi Politikën Evropiane të Sigurisë dhe Mbrojtjes (ESDP) në dhjetor 2002, duke afirmuar aksesin e BE-së në aftësitë planifikuese të NATO-s për operacionet e veta ushtarake, dhe marrëveshjen, në mars 2003, të një kuadri për bashkëpunim. Si pjesë e këtij kuadri, të ashtuquajturat marrëveshje “Berlin Plus” ofrojnë bazën për bashkëpunimin NATO-BE në menaxhimin e krizave në kontekstin e operacioneve ushtarake të udhëhequra nga BE-ja që përdorin asetet dhe aftësitë kolektive të NATO-s, duke përfshirë marrëveshjet e komandës dhe ndihmën në planifikimin operativ.

Bashkëpunimi NATO-BE është zgjeruar ndjeshëm vitet e fundit, duke u bazuar në tre Deklarata të Përbashkëta (në 2023, 2018 dhe 2016), si dhe Konceptin Strategjik të NATO-s dhe Orientimin Strategjik të BE-së në 2022. Përveç kuadrit të vitit 2003 për bashkëpunim, këto deklarata kanë përshkruar një sërë veprimesh që të dy organizatat duhet të ndërmarrin së bashku në fusha konkrete, duke forcuar dhe zgjeruar partneritetin strategjik NATO-BE në dritën e sfidave të përbashkëta. Në dhjetor 2016, ministrat e Jashtëm të NATO-s miratuan 42 masa specifike për të avancuar mënyrën se si NATO dhe BE punojnë së bashku në shtatë fusha kryesore me interes të përbashkët: luftimin e kërcënimeve hibride; bashkëpunimin në operacione, përfshirë edhe në fushën detare; sigurinë dhe mbrojtjen kibernetike; zhvillimin e aftësive mbrojtëse; industrinë dhe kërkimin e mbrojtjes; ushtrimet; dhe ndërtimin e kapaciteteve të mbrojtjes dhe sigurisë për partnerët. Në dhjetor 2017, u ndërmorën hapa të mëtejshëm për të nxitur bashkëpunimin NATO-BE përmes shtimit të 32 masave të reja, duke përfshirë tre fusha të reja: lëvizshmërinë ushtarake për të lehtësuar lëvizjen e forcave dhe pajisjeve në të gjithë Evropën; ndarjen e informacionit në luftën kundër terrorizmit dhe koordinimin e mbështetjes kundër terrorizmit në vendet partnere; dhe promovimin e rolit të grave në paqe dhe siguri.

Deklarata e Përbashkët më e fundit u nënshkrua nga Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Presidenti i Këshillit Evropian dhe Presidenti i Komisionit Evropian më 10 janar 2023 në Selinë e NATO-s. Krerët e të dy organizatave vendosën të adresojnë konkurrencën në rritje gjeostrategjike, çështjet e qëndrueshmërisë dhe mbrojtjen e infrastrukturës kritike. Fushat e tjera prioritare të punës përfshijnë teknologjitë në zhvillim dhe shkatërruese, çështjet që lidhen me hapësirën, implikimet e sigurisë të ndryshimeve klimatike dhe kundërshtimin e manipulimit dhe ndërhyrjes së informacionit të huaj.

 

Partneriteti strategjik dhe dialogu politik, si bashkëpunojnë NATO dhe BE

 

NATO dhe BE takohen rregullisht për të diskutuar çështje me interes të përbashkët. Takimet zhvillohen në nivele të ndryshme, duke përfshirë nivelin e Ministrave të Mbrojtjes dhe të Jashtëm, Ambasadorëve, përfaqësuesve ushtarakë dhe këshilltarëve të mbrojtjes. Ka bisedime të rregullta midis stafit në të gjitha nivelet midis Stafit Ndërkombëtar të NATO-s dhe Stafit Ushtarak Ndërkombëtar, dhe bashkëbiseduesve të tyre përkatës të BE-së (Shërbimi Evropian i Veprimit të Jashtëm, Komisioni Evropian, Agjencia Evropiane e Mbrojtjes dhe Parlamenti Evropian).

Janë krijuar marrëveshje të përhershme ndërlidhëse ushtarake për të lehtësuar bashkëpunimin në nivel operacional. Një Ekip Ndërlidhës i Përhershëm i NATO-s ka vepruar në Shtabin Ushtarak të BE-së që nga nëntori i vitit 2005 dhe një Celulë e BE-së u krijua në SHAPE (komandën strategjike të NATO-s për operacionet në Mons, Belgjikë) në mars të vitit 2006.

Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s dhe Përfaqësuesi i Lartë i BE-së për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë/Zëvendëspresidenti i Komisionit Evropian raportojnë rregullisht te Aleatët e NATO-s dhe shtetet anëtare të BE-së mbi progresin në bashkëpunim. (Shih raportet e progresit nën Tekstet Zyrtare.)

Aleatët evropianë jo-anëtarë të BE-së japin një kontribut të rëndësishëm në përpjekjet mbrojtëse të BE-së, dhe përfshirja e tyre e plotë është thelbësore për partneritetin strategjik midis NATO-s dhe BE-së. Njëzet e tre aleatë të NATO-s janë gjithashtu shtete anëtare të BE-së, secili prej të cilëve ka burime të kufizuara dhe një grup të vetëm forcash. Sigurimi i ndërveprimit të kapaciteteve mbrojtëse të NATO-s dhe BE-së është, pra, një përparësi për të dy organizatat. Po punohet për të siguruar konsistencë midis rezultateve të Planit të Zhvillimit të Kapaciteteve (CDP) të BE-së, Procesit të Objektivave Kryesore (HLGP) dhe Rishikimit të Koordinuar Vjetor mbi Mbrojtjen (CARD), dhe proceseve përkatëse të NATO-s – siç është Procesi i Planifikimit të Mbrojtjes së NATO-s (NDPP) dhe Procesi i Planifikimit dhe Rishikimit (PARP) – në veçanti përmes pjesëmarrjes së kryqëzuar në takime dhe kontakteve staf-me-staf.

Stafi i NATO-s dhe BE-së gjithashtu punojnë së bashku në zhvillimin e kapaciteteve brenda iniciativave mbrojtëse të BE-së dhe Projekteve shumëkombëshe me Dukshmëri të Lartë të NATO-s. Duke pasur parasysh luftën brutale të agresionit të Rusisë kundër Ukrainës, bashkëpunimi për municionet, veçanërisht në fushat tokësore dhe ajrore, dhe rimbushja e stoqeve janë bërë përparësi më urgjente.

 

Lëvizshmëria ushtarake, lufta ndaj kërcënimeve hibride, siguria dhe mbrojtja kibernetike

 

Bashkëpunimi NATO-BE për lëvizshmërinë ushtarake është gjithashtu thelbësor. Të dy organizatat përpiqen të sigurojnë që qasjet e tyre përkatëse të jenë koherente dhe të kërkojnë sinergji sa herë që është e mundur. Një Dialog i Strukturuar mbi Lëvizshmërinë Ushtarake, që bashkon palët kryesore të interesuara të të dy organizatave, ka rezultuar thelbësor në këtë drejtim. I krijuar në vitin 2018, ai u lejon shtabeve të diskutojnë përparësitë e përbashkëta, të tilla si kërkesat ushtarake, infrastruktura e transportit, transporti i mallrave të rrezikshme, doganat, si dhe lejet e lëvizjes ndërkufitare dhe ushtrimet përkatëse. Që atëherë, NATO ka kontribuar në zhvillimin dhe përditësimet e kërkesave ushtarake të BE-së për lëvizshmërinë ushtarake brenda dhe përtej BE-së, veçanërisht në lidhje me infrastrukturën kritike të transportit.

NATO dhe BE vazhdojnë të përmirësojnë bashkëpunimin e tyre në luftimin e kërcënimeve hibride. Konsultimet midis stafit dhe stafit janë intensifikuar në mënyrë që të plotësojnë punën e të dy organizatave dhe të shmangin dyfishimin. Qendra Evropiane e Ekselencës për Kundërshtimin e Kërcënimeve Hibride e vendosur në Helsinki, Finlandë, funksionon si një forum për shkëmbime midis NATO-s dhe BE-së, duke i afruar dy organizatat më shumë.

Stafi i NATO-s dhe BE-së angazhohet rregullisht në zhvillimet që ndikojnë në sigurinë kibernetike dhe politikën e mbrojtjes për të siguruar ndërgjegjësim të përbashkët për situatën. Ata gjithashtu komunikojnë mbi mekanizmat e menaxhimit dhe reagimit ndaj krizave kibernetike, përveç iniciativave të ndërtimit të kapaciteteve kibernetike për partnerët.

Stafi i NATO-s dhe BE-së gjithashtu vëzhgon dhe merr pjesë në ushtrimet e mbrojtjes kibernetike të njëri-tjetrit, duke përfshirë ushtrimet e organizuara nga Qendra e Ekselencës për Mbrojtjen Kibernetike Bashkëpunuese e NATO-s (CCDCOE) në Talin, Estoni. Shkëmbimet vazhdojnë mbi konceptet dhe doktrinat, si dhe trajnimin dhe edukimin, duke përfshirë midis Stafit Ushtarak të BE-së dhe Stafit Ushtarak Ndërkombëtar të NATO-s. Marrëveshja Teknike mbi Mbrojtjen Kibernetike midis Aftësisë së Përgjigjes ndaj Incidenteve Kompjuterike të NATO-s (tani e njohur si Qendra e Sigurisë Kibernetike e NATO-s) dhe Ekipit të Përgjigjes ndaj Emergjencave Kompjuterike për institucionet, organet dhe agjencitë e BE-së (CERT-EU) ofron një kornizë për shkëmbimin e informacionit dhe ndarjen e praktikave më të mira midis ekipeve të reagimit ndaj emergjencave.

 

Rezistenca, gatishmëria civile dhe mbrojtja e infrastrukturës kritike, stërvitje për menaxhimin e krizave

 

 

Mjedisi aktual i sigurisë ka çuar në një fokus të ripërtërirë në gatishmërinë civile dhe rezistencën. Shoqëritë moderne janë shumë komplekse, me sektorë dhe shërbime jetësore të integruara dhe të ndërvarura. Ato mbështeten në infrastrukturën kritike, siç është energjia ose komunikimi i bazuar në internet, për të funksionuar. Ndërsa një nivel kaq i lartë i ndërlidhjes është më efikas, ndërvarësitë më të mëdha gjithashtu rrisin rrezikun e efekteve kaskaduese në rast të një ndërprerjeje. Kjo e bën infrastrukturën kritike objektiva tërheqëse për taktikat hibride.

NATO dhe BE kanë rritur bashkëpunimin e tyre për të adresuar dobësitë në infrastrukturën kritike, si dhe për të përmirësuar aspektet e transportit dhe rregullatore të lëvizshmërisë ushtarake. Kjo ka nënkuptuar një fokus në rritje në legjislacionin, rregulloret dhe procedurat e koordinuara të kalimit të kufijve, duke përfshirë transportin e mallrave të rrezikshme.

Në janar 2023, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s dhe Presidenti i Komisionit Evropian ranë dakord të krijonin një Task Forcë për rezistencën dhe mbrojtjen e infrastrukturës kritike. Task Forca u përqendrua në përcaktimin e sfidave aktuale të sigurisë dhe rëndësisë së veçantë të rezistencës në energji, transport, infrastrukturë dixhitale dhe hapësirë. Ajo publikoi Raportin e saj Përfundimtar të Vlerësimit në qershor 2023, duke bërë një numër rekomandimesh kyçe për të thelluar bashkëpunimin NATO-BE, duke përfshirë përmes më shumë shkëmbimeve të informacionit, punës për të identifikuar rrugë alternative të transportit për lëvizshmërinë civile dhe ushtarake, dhe lidhjeve më të ngushta në kërkimin e sigurisë.

NATO dhe BE kanë forcuar ndërveprimin e tyre në fushën e ushtrimeve për menaxhimin e krizave, të cilat ndihmojnë në rritjen e rezistencës dhe gatishmërisë së të dy organizatave. Për shembull, në vitet 2022-2023, NATO dhe BE ndoqën Planin për Zbatimin e Ushtrimeve Paralele dhe të Koordinuara (PACE). Kjo pa stafin e NATO-s të merrte pjesë në fazat përkatëse të planifikimit dhe kryerjes së Ushtrimit të Integruar të Zgjidhjes së BE-së (nën PACE22). Në mënyrë reciproke, stafi i Komisionit Evropian, Këshillit të Bashkimit Evropian dhe Shërbimit Evropian të Veprimit të Jashtëm morën pjesë në planifikimin dhe zhvillimin e ushtrimit të menaxhimit të krizave të NATO-s në vitin 2023 (nën PACE23). PACE për 2024-2025 u miratua në shkurt 2024.

 

Terrorizmi, përhapja e armëve të shkatërrimit në masë, luftimi i trafikimit të qenieve njerëzore në Detin Egje dhe Mesdheun Qendror

 

Si NATO ashtu edhe BE janë të përkushtuara për të luftuar terrorizmin dhe përhapjen e armëve të shkatërrimit në masë (WMD). Ato kanë shkëmbyer informacione mbi aktivitetet e tyre në fushën e mbrojtjes së popullatave civile kundër sulmeve kimike, biologjike, radiologjike dhe bërthamore.

Ministrat e Mbrojtjes të NATO-s vendosën më 11 shkurt 2016 të nisin Aktivitetin Egje të Aleancës, duke vendosur anije në Detin Egje për të mbështetur Greqinë dhe Turqinë, si dhe agjencinë kufitare të Bashkimit Evropian Frontex, në përpjekjet e tyre për të trajtuar krizën e refugjatëve dhe migrantëve. Grupi i Dytë Detar i Përhershëm i NATO-s (SNMG2) po kryen zbulim, monitorim dhe mbikëqyrje në ujërat territoriale të Greqisë dhe Turqisë, si dhe në ujërat ndërkombëtare. Vendosja në Detin Egje synon të mbështesë përpjekjet ndërkombëtare për të ndërprerë trafikimin e qenieve njerëzore dhe migrimin e paligjshëm. Anijet e NATO-s po u japin informacion në kohë reale rojeve bregdetare dhe autoriteteve përkatëse kombëtare të Greqisë dhe Turqisë, si dhe Frontex-it, duke i ndihmuar ata në përpjekjet e tyre për të përballuar këtë krizë.

Në tetor 2016, ministrat e Mbrojtjes zgjeruan vendosjen e NATO-s në Detin Egje dhe vendosën që Operacioni i ri i NATO-s, “Sea Guardian”, do të mbështeste Operacionin Sophia të BE-së në Mesdheun Qendror me anije dhe aeroplanë të NATO-s për të ndihmuar në rritjen e ndërgjegjësimit të situatës së BE-së dhe për të ofruar mbështetje logjistike. Operacioni Sophia përfundoi më 31 mars 2020.

Për disa vite, forcat detare të NATO-s të vendosura në kuadër të Operacionit Mburoja e Oqeanit (2009-2016) dhe forcat detare të BE-së (Operacioni Atalanta) punuan krah për krah me aktorë të tjerë, në brigjet e Somalisë për misione kundër piraterisë.

 

Fraksion.com