A e ndihmon apo e dëmton qendrën retorika e ekstremeve?

Studimi, i botuar në fund të shtatorit në Revistën Evropiane të Kërkimeve Politike dhe i bazuar në një analizë të më shumë se 500.000 artikujve nga gjashtë gazeta gjermane gjatë 26 viteve, arriti në përfundimin se jo vetëm aktorët e ekstremit të djathtë po e tërheqin qendrën politike drejt çështjeve të tyre, por se kjo është e vërtetë si për partitë e qendrës së djathtë ashtu edhe për ato të qendrës së majtë.

E djathta ekstreme ka fituar terren në të gjithë Evropën vitet e fundit, me partinë populiste të krahut të djathtë Reform UK dhe Alternativën për Gjermaninë (AfD) që tani kryesojnë rregullisht në sondazhet e opinionit. Kjo ndodh pavarësisht – ose ndoshta për shkak të – faktit se udhëheqësit politikë të partive kryesore të qendrës janë përpjekur të fitojnë votues duke imponuar masa gjithnjë e më të ashpra për migrimin dhe duke përdorur më shumë retorikë kundër migrantëve.

Në Gjermani këtë javë, përdorimi i kësaj retorike ka qenë objekt debati publik – dhe zemërimi në shumë qarqe – pas vërejtjeve të kancelarit Friedrich Merz në lidhje me “pamjen e qyteteve” të Gjermanisë dhe ndikimin e supozuar të emigrantëve në të. Disa ditë më vonë, kur një gazetar i kërkoi të sqaronte vërejtjet e tij, ai i përforcoi, duke thënë: “Pyesni vajzat tuaja se çfarë mund të kisha dashur të thoja”.

Logjikë e kundërt

Këto deklarata pasqyrojnë gjuhën e përdorur nga liderët e qendrës së majtë në vendet e tjera evropiane: në maj, kryeministri laburist Keir Starmer pretendoi se Britania rrezikonte të bëhej “një ishull i të huajve” pa kufizime të mëtejshme për migrimin. Në mënyrë të ngjashme, paraardhësi i Merz-it,Olaf Scholz i Partisë Social Demokratike (SPD) të qendrës së majtë, i tha revistës Der Spiegel në vitin 2023: “Më në fund duhet të dëbojmë në shkallë të gjerë”, i njëjti premtim që Merzi bëri javën e kaluar.

Kjo duket se sugjeron që partitë politike të qendrës besojnë se strategjia më e mirë për të luftuar ngritjen e së djathtës ekstreme është të jenë më të zëshme dhe të veprojnë më me agresivitet kundër migrimit.

Por kjo logjikë është e gabuar, sipas Teresa Völker-it, një politologe në WZB dhe një nga autoret e studimit të ri. “Nëse politikanët e qendrës së djathtë dhe të qendrës së majtë përpiqen të tërheqin votuesit me retorikë kundër migrantëve, ata rrisin dukshmërinë e çështjeve të mbështetura nga e djathta ekstreme”, i tha ajo DW përmes emailit. “Kur partitë kryesore imitojnë retorikën kundër migrantëve të së djathtës ekstreme, ato i sjellin këto ide nga skajet në rrjedhën kryesore. Duke vepruar kështu, ato legjitimojnë të djathtën ekstreme dhe kërkesat e saj”. “Ata që miratojnë kornizat dhe temat interpretuese të së djathtës ekstreme nxisin përhapjen e ideve të së djathtës ekstreme”, shtoi ajo.

Korrelacion apo shkakësi?

Por jo të gjithë ekspertët janë të bindur nga gjetjet e studimit. Uwe Jun, politolog në Universitetin e Trierit, beson se ndërsa komentet e Merzit mund të jenë polarizuese, bota reale e politikës është më komplekse nga sa pranon studimi dhe se politikanët detyrohen të provojnë strategji të ndryshme.

“Bëhet fjalë për korrelacion, jo për shkakësi”, i tha ai DW. “Ata nuk mund të provojnë se rritja e së djathtës ekstreme është në të vërtetë për shkak të kësaj. Partitë konservatore, si të gjitha partitë, duhet të jenë të përgjegjshme. Ata duhet të pasqyrojnë anëtarët dhe votuesit e tyre, dhe shumë prej tyre nuk janë aq larg partive populiste të krahut të djathtë ose të ekstremit të djathtë.”

Ky realitet, sipas Jun-it, e vendos Merz-in dhe partitë konservatore në të gjithë Evropën në një pozicion të vështirë strategjik. “Nga njëra anë, ata duan të zbatojnë atë që duan votuesit dhe anëtarët e tyre; nga ana tjetër, ata akuzohen se po ndjekin gjurmët e populistëve të krahut të djathtë”, tha ai.

Është e vërtetë që politologët mbeten të ndarë nëse ekziston një marrëdhënie e drejtpërdrejtë shkakësore midis miratimit të gjerë të gjuhës dhe politikave të ekstremit të djathtë dhe suksesit të partive të ekstremit të djathtë, por ka prova që exin në atë drejtim.

Një studim mbi tranzicionet e votuesve i botuar në vitin 2022 me titull “A funksionon përshtatja?” nga Werner Krause, Denis Cohen dhe Tarik Abou-Chadi arriti në përfundimin se, të paktën, nuk kishte prova që të sugjeronin se strategjitë e Merz-it dhe Starmer-it do të zvogëlonin mbështetjen për të djathtën radikale.

“…rezultatet tona sugjerojnë se ato çojnë në më shumë votues që kalojnë në të djathtën ekstreme”, përfunduan autorët. Ky efekt është veçanërisht i theksuar, sipas autorëve, kur partitë e ekstremit të djathtë janë tashmë të konsoliduara, siç është rasti me shumicën e partive evropiane të ekstremit të djathtë sot.

Diane Bolet, profesoreshë e asociuar e sjelljes politike në Universitetin e Essex-it (Mbretëria e Bashkuar), u pajtua. “Ka prova që sugjerojnë se akomodimi i të djathtës ekstreme nuk i ndihmon partitë kryesore, por ajo që dimë është se ngre çështjen e migrimit dhe nga kjo përfitojnë partitë që dominojnë çështjen”, i tha ajo DW.

Gjermania: vonë për AfD-në?

AfD u themelua në vitin 2013, dhe parti të tjera ekstremiste të ekstremit të djathtë në Gjermani, si Republikanët dhe Partia Demokratike Kombëtare e Gjermanisë (NPD), nuk kanë arritur të krijojnë një bazë të fortë në elektorat në dekadat e fundit, siç ka bërë AfD. Në të kundërt, vendet e tjera evropiane kanë pasur parti të ekstremit të djathtë të themeluara në peizazhin e tyre politik për dekada, si Fronti Kombëtar në Francë (tani Tubimi Kombëtar) dhe Partia e Lirisë së Austrisë (FPÖ).

Por kjo tregon vetëm se Gjermania nuk ka arritur të mësojë nga fqinjët e saj, sipas Constantin Wurthmann-it, studiues në Qendrën për Kërkime Sociale Evropiane të Mannheimit.

Ai thotë se janë kryer studime të shumta në vende të tjera evropiane që zbuluan të njëjtat procese si ato të gjetura në studimin e ri të WZB. Por ato nuk janë marrë seriozisht, thotë ai.

“Politikanët tanë mund të kishin mësuar nga vendet e tjera evropiane nëse do të kishin dashur,” i tha ai DW. “Por nga perspektiva e sotme, do të thoja se duket se politikanët tanë nuk donin të mësonin.” Wurthmann-i argumenton se përvetësimi i gjuhës së së djathtës ekstreme – siç bëri Merzi këtë muaj – vetëm sa i forcon partitë e së djathtës ekstreme.

“Sigurisht, atëherë pozicionet radikale të krahut të djathtë do të sillen në qendër politike”, tha Wurthmann. “Duket se politikanët aktivë me sa duket nuk janë të vetëdijshëm se sa e rëndësishme është detyra e tyre për të parandaluar që të ndodhë diçka e tillë.”/DW