Prania e parë politike e Aleancës në Lindjen e Mesme- NATO hap Zyrën Ndërlidhëse në Aman

Nga Mimoza Golikja

 

NATO dhe Jordania shënuan një moment të rëndësishëm në partneritetin e tyre të gjatë me hapjen e Zyrës Ndërlidhëse të NATO-s (NLO) në Aman, Jordani më 16 shtator 2025. Për të shënuar këtë rast, Përfaqësuesi Special i Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s për Fqinjësinë Jugore, Javier Colomina, zhvilloi një vizitë zyrtare në Jordani, ku u takua me Sekretarin e Përgjithshëm të Ministrisë së Punëve të Jashtme, Ambasadorin Dhaifallah Al-Fayez.

Hapja e Zyrës Ndërlidhëse rrjedh nga tre dekada gjatë të cilave NATO dhe Jordania kanë ndërtuar një partneritet strategjik. Si prania e parë politike e Aleancës në Lindjen e Mesme, Zyra Ndërlidhëse në Aman është dëshmi e angazhimit të NATO-s për të përforcuar dialogun dhe bashkëpunimin me partnerët e saj, dhe për të rritur praninë dhe dukshmërinë e saj në rajon, në përputhje me Planin e Veprimit të Fqinjësisë Jugore të NATO-s. Duke u bazuar në gati 30 vjet bashkëpunim, veçanërisht përmes Dialogut Mesdhetar, Zyra do të krijojë mundësi që NATO dhe Jordania të angazhohen në dialog të rregullt mbi zhvillimet rajonale dhe globale të sigurisë; për të avancuar bashkëpunimin praktik, duke përfshirë edhe përmes Iniciativës për Ndërtimin e Kapaciteteve të Mbrojtjes (DCB); dhe për të promovuar një kuptim më të mirë publik të partneritetit përmes përpjekjeve të përbashkëta të informimit.

Vizita e Përfaqësuesit Special Colomina në Aman më 16-17 shtator 2025 vjen pas një sërë angazhimesh të rëndësishme midis NATO-s dhe Jordanisë, duke përfshirë pjesëmarrjen e Madhërisë së Tij Mbretit Abdullah II në Takimin e Ministrave të Jashtëm të NATO-s në dhjetor 2024; nënshkrimin e marrëveshjes ligjore dypalëshe për krijimin e NLO-së në Aman dhe vizitën e Komitetit të Partneriteteve dhe Sigurisë Bashkëpunuese në Jordani në qershor; dhe vizitën e parë të Përfaqësuesit Special në Jordani në nëntor 2024.

 

Përfaqësuesi Special i Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s për Fqinjësinë Jugore,  përgjegjësitë kryesore të tij

 

Përfaqësuesi Special i Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s për Fqinjësinë Jugore është përgjegjës për rritjen e dialogut dhe bashkëpunimit të NATO-s me rajonet e Lindjes së Mesme, Afrikës së Veriut dhe Sahelit, si dhe për koordinimin dhe rritjen e dukshmërisë së përpjekjeve të Aleancës në rajon. Angazhimi i NATO-s me fqinjët e saj jugor ofron mundësi për bashkëpunim në çështje me interes të ndërsjellë. Përmes partneriteteve të saj, NATO synon të nxisë siguri dhe stabilitet më të madh në Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe në Sahel, duke kontribuar në paqen dhe prosperitetin në rajon.

Një nga prioritetet e Përfaqësuesit Special është të forcojë dialogun dhe angazhimin me vendet partnere, organizatat ndërkombëtare dhe bashkëbiseduesit e tjerë përkatës në rajon. Kjo arrihet pjesërisht përmes takimeve të rregullta të nivelit të lartë në Selinë e NATO-s në Bruksel, Belgjikë dhe vizitave në kryeqytetet aleate dhe në rajon.

Përfaqësuesi Special synon gjithashtu ta bëjë qasjen e NATO-s më koherente dhe efektive duke koordinuar përpjekjet e të gjithë palëve të interesuara përkatëse që punojnë në Jug në të gjithë Aleancën. Përforcimi i mjeteve ekzistuese të NATO-s për ndërtimin e kapaciteteve, trajnimin dhe arsimimin në vendet partnere është çelësi për rritjen e bashkëpunimit praktik të përshtatur.

Për më tepër, ai është përgjegjës për rritjen e dukshmërisë së përpjekjeve të NATO-s në Jug dhe forcimin e shtrirjes së NATO-s tek audienca rajonale, media dhe shoqëria civile.

Detyrat e tij përfshijnë gjithashtu thellimin e sinergjive midis NATO-s dhe organizatave të tjera rajonale dhe ndërkombëtare që punojnë në Lindjen e Mesme dhe Afrikë, të tilla si Kombet e Bashkuara, Bashkimi Evropian, Këshilli i Bashkëpunimit të Gjirit, Bashkimi Afrikan dhe Lidhja e Shteteve Arabe.

Për më tepër, Përfaqësuesi Special për Fqinjësinë Jugore është përgjegjës për paraqitjen e një raporti vjetor të progresit, me rekomandime që duhet të miratohen nga Aleatët, mbi iniciativat e Aleancës në rajon.

 

Vende partnerë të NATO-s në rajon dhe nevoja e krijimit të pozicionit

 

NATO mban marrëdhënie të gjata me vende të ndryshme partnere në të gjithë fqinjësinë e saj jugore, shumica e të cilave angazhohen me NATO-n si në mënyrë dypalëshe ashtu edhe shumëpalëshe.

Aleanca e bën këtë nëpërmjet dy kornizave të partneritetit në Jug: Dialogu Mesdhetar (MD) dhe Iniciativa e Bashkëpunimit të Stambollit (ICI). MD, e nisur në vitin 1994, është një forum i NATO-s për bashkëpunim me shtatë partnerë në rajonin më të gjerë të Mesdheut, përkatësisht Algjerinë, Egjiptin, Izraelin, Jordaninë, Mauritaninë, Marokun dhe Tunizinë. Nëpërmjet ICI-t, të nisur në vitin 2004, NATO bashkëpunon me katër vende partnere në Gjirin Persik: Bahreinin, Kuvajtin, Katarin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, duke përfshirë edhe Qendrën Rajonale NATO-ICI në Kuvajt. Omani, Arabia Saudite dhe Këshilli i Bashkëpunimit të Gjirit marrin pjesë në aktivitete të zgjedhura brenda kornizës së ICI-t.

NATO gjithashtu ka një partneritet të gjatë dhe të frytshëm me Irakun, i cili angazhohet në dialog politik dypalësh dhe bashkëpunim praktik me Aleancën. Deri vonë, partneriteti i Irakut me NATO-n ishte përqendruar kryesisht rreth Misionit të NATO-s në Irak (NMI), një mision këshillimor jo-luftarak i nisur në vitin 2018. NMI ndihmon Irakun në ndërtimin e forcave të armatosura dhe institucioneve të sigurisë më të qëndrueshme, transparente, gjithëpërfshirëse dhe efektive, në mënyrë që vetë irakianët të jenë më të aftë të stabilizojnë vendin e tyre, të luftojnë terrorizmin dhe të parandalojnë kthimin e ISIS/Daesh. Në gusht 2024, NATO dhe Iraku nisën një dialog politik të nivelit të lartë për të ndërtuar më tej bashkëpunimin ekzistues përmes NMI-së.

NATO mbetet e angazhuar me vendet e tjera në lagjen jugore, përfshirë edhe përmes Bashkimit Afrikan. Vendimi i NATO-s për të rritur angazhimin dhe bashkëpunimin me lagjen e saj jugore rrjedh nga një proces reflektimi njëvjeçar – i nisur nga Udhëheqësit Aleatë në Samitin e NATO-s në Vilnius në korrik 2023 – mbi kërcënimet, sfidat dhe mundësitë ekzistuese dhe në zhvillim në rajon. Një grup i pavarur ekspertësh të emëruar nga Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s drejtoi fazën e parë të këtij procesi reflektimi dhe, në maj 2024, publikoi një raport.

Më pas, aleatët negociuan një sërë rekomandimesh konkrete dhe, në Samitin e NATO-s në Uashington në korrik 2024, miratuan Planin e Veprimit të Fqinjësisë Jugore të NATO-s për një qasje më të fortë, më strategjike dhe të orientuar drejt rezultateve ndaj rajonit.

Për të siguruar zbatimin e prioriteteve të përcaktuara në planin e veprimit, Udhëheqësit Aleatë ftuan Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s të emëronte një Përfaqësues Special për Fqinjët Jugorë. Si rezultat, në korrik 2024, Sekretari i Përgjithshëm emëroi Javier Colomina si Përfaqësuesin e tij Special për Fqinjët Jugorë. Kjo është hera e parë që NATO ka një pikë fokale të dedikuar për punën e saj në dhe me Jugun. Javier Colomina është gjithashtu Zëvendës Ndihmës Sekretar i Përgjithshëm i NATO-s për Çështjet Politike dhe Politikën e Sigurisë.

 

Dialogu Mesdhetar dy shtyllat e tij, dialogu politik dhe bashkëpunimi praktik

 

Dialogu Mesdhetar (MD) është një forum partneriteti që synon të kontribuojë në sigurinë dhe stabilitetin në rajonin e gjerë të Mesdheut, dhe të promovojë marrëdhënie të mira dhe mirëkuptim midis vendeve pjesëmarrëse dhe Aleatëve të NATO-s. Aktualisht, vendet e mëposhtme jo-anëtare të NATO-s marrin pjesë në Dialog: Algjeria, Egjipti, Izraeli, Jordania, Mauritania, Maroku dhe Tunizia.

I nisur në dhjetor 1994, qëllimi i përgjithshëm i Dialogut Mesdhetar është të kontribuojë në sigurinë dhe stabilitetin rajonal, të arrijë një mirëkuptim më të mirë të ndërsjellë dhe të shpërndajë çdo keqkuptim në lidhje me NATO-n në vendet pjesëmarrëse. Zona Euro-Atlantike dhe Mesdheu ndajnë shumë sfida të përbashkëta sigurie; siguria e tyre nuk mund të ndahet. Në shkurt 1995, një grup i parë i përbërë nga Egjipti, Izraeli, Mauritania, Maroku dhe Tunizia iu bashkua Dialogut, i ndjekur nga Jordania në nëntor të atij viti, dhe Algjeria në mars 2000.

Dialogu është një forum fleksibël dhe unik, i cili ka evoluar vazhdimisht gjatë viteve për t’iu përgjigjur ndryshimeve në rajon. Parimet thelbësore të MD-së janë: mosdiskriminimi, vetëdiferencimi, angazhimi dypalësh, mosimponimi, diversiteti dhe plotësueshmëria me nisma të tjera ndërkombëtare në rajon.

Kërcënimet ndaj sigurisë në rajonet e Mesdheut dhe Afrikës së Veriut gjenerohen nga përhapja e konfliktit nga shtetet e brishta ose në dështim, paqëndrueshmëria e shkaktuar nga dhe që rrjedh nga terrorizmi dhe grupet terroriste transnacionale, si dhe të gjitha format e trafikimit të paligjshëm, kërcënimet kibernetike, si dhe kërcënimet kimike, biologjike, radiologjike dhe bërthamore (CBRN), dhe sfidat në sigurinë detare.

Për të ndërtuar një kuptim të përbashkët të sfidave të përbashkëta të sigurisë, pjesëmarrësit mund të angazhohen si në mënyrë dypalëshe (NATO+1) ashtu edhe në mënyrë shumëpalëshe (NATO+7) dhe, duke vepruar kështu, të krijojnë një komunitet sigurie në të dyja anët e Detit Mesdhe. Çdo vit, takime dypalëshe dhe shumëpalëshe zhvillohen në nivele të ndryshme (Kryetarët e Shteteve dhe Qeverive; Ministrat e Mbrojtjes dhe Punëve të Jashtme; Ambasadorët; niveli i stafit). Diskutimet ofrojnë një mundësi për të ndarë pikëpamje mbi një sërë çështjesh sigurie relevante për rajonin dhe për të shqyrtuar mënyrat e zgjerimit të dimensioneve politike dhe praktike të Dialogut Mesdhetar. Komiteti i Partneriteteve dhe Sigurisë Bashkëpunuese i NATO-s ka përgjegjësinë e përgjithshme për Dialogun Mesdhetar. Komiteti takohet në nivel Këshilltarësh Politikë në mënyrë të rregullt për të diskutuar të gjitha çështjet që kanë të bëjnë me Dialogun dhe zhvillimin e tij.

Dialogu bazohet në gjashtë parime kryesore që janë Mosdiskriminimi: të gjithë partnerëve u ofrohet e njëjta bazë për bashkëpunim dhe diskutim me NATO-n; Vetëdiferencimi: Dialogu lejon një qasje të përshtatur për nevojat specifike të secilit partner; Angazhimi dypalësh: MD është një rrugë dypalëshe, ku Aleanca kërkon kontribute nga partnerët për suksesin e Dialogut përmes një procesi të rregullt konsultimi, dhe partnerët i shprehin nevojat dhe qëllimet e tyre NATO-s; Mosimponimi: partnerët janë të lirë të zgjedhin ritmin dhe shkallën e bashkëpunimit të tyre me NATO-n; Diversiteti: MD respekton dhe merr parasysh kontekstet specifike rajonale, kulturore dhe politike të partnerëve përkatës; Plotësueshmëria: Iniciativa e NATO-s plotëson atë të organizatave të tjera ndërkombëtare në rajon.

Në Samitin e NATO-s të vitit 2024 në Uashington, D.C., aleatët miratuan një plan veprimi për një qasje më të fortë, më strategjike dhe të orientuar drejt rezultateve ndaj fqinjësisë së saj jugore, duke demonstruar angazhimin e NATO-s për të përforcuar angazhimin dhe bashkëpunimin me partnerët e saj në Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe rajonet e Sahelit. Për këtë qëllim, në korrik Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s caktoi një Përfaqësues Special për Fqinjën Jugore për të shërbyer si pika qendrore e NATO-s për rajonin.

Në dhjetor 2024, Madhëria e Tij Mbreti Abdullah II i Jordanisë mori pjesë për herë të parë në një takim të Ministrave të Jashtëm të NATO-s, ku ata diskutuan situatën në Lindjen e Mesme dhe rëndësinë e bashkëpunimit edhe më të ngushtë të NATO-s me partnerët e saj në rajon.

Çdo dy vjet, NATO dhe çdo vend partner i MD bien dakord për një dokument partneriteti dypalësh të quajtur Programi Individual i Bashkëpunimit për Partneritet (IPCP). Programi i Partneritetit i Përshtatur Individualisht, i miratuar çdo katër vjet, po zëvendëson gradualisht IPCP-në si dokumenti që përcakton bashkëpunimin e NATO-s me partnerët individualë.

Bashkëpunimi praktik është një rrugë me dy drejtime, ku të dyja palët përfitojnë nga përvoja dhe ekspertiza e njëra-tjetrës. Partnerët e MD ndajnë ekspertizën, praktikat më të mira dhe njohuritë me NATO-n në parandalimin dhe luftimin e ekstremizmit të dhunshëm, mbrojtjen e infrastrukturës kritike të energjisë, mbrojtjen nga raketat ose sigurinë kibernetike, për të përmendur vetëm disa fusha. Këto shkëmbime janë kritike për të rritur kuptimin e kërcënimeve të përbashkëta.

Arsimi dhe trajnimi ushtarak formon pjesën më të madhe të axhendës së bashkëpunimit praktik; mbi 30 fusha bashkëpunimi u ofrohen të gjithë partnerëve të MD përmes një Menyje Bashkëpunimi të Partneritetit (PCM). Aktivitetet mund të variojnë nga reforma e sektorit të sigurisë dhe ndërtimi i kapaciteteve deri te ndërveprimi, rezistenca ndaj kërcënimeve CBRN, kundërterrorizmi dhe siguria detare. Ky gamë e gjerë aktivitetesh synon të mbështesë kapacitetin e pjesëmarrësve për të përballuar kërcënimet rajonale të përbashkëta nga Aleatët e NATO-s. Aktivitetet zgjidhen në fusha me interes të ndërsjellë si për NATO-n ashtu edhe për secilin partner të MD, varësisht nga specifikat e vendit. Aktivitetet mund të zhvillohen në fusha të tilla si armët e vogla dhe të lehta, mbrojtja kibernetike, modernizimi i forcave të armatosura, mbrojtja e infrastrukturës kritike të energjisë dhe gatishmëria civile. Në total, mbi 1,000 aktivitete janë në dispozicion të partnerëve të NATO-s dhe MD.

Partnerët e MD gjithashtu marrin pjesë dhe kontribuojnë në aktivitete të ndryshme të NATO-s, duke përfshirë operacionet e NATO-s dhe duke pritur ushtrime ushtarake. Për shembull, Egjipti dhe Maroku kontribuan në Forcën e Implementimit (IFOR)/Forcën e Stabilizimit (SFOR) në Bosnjë dhe Hercegovinë; Jordania dhe Maroku kontribuan në Forcën e vazhdueshme të Kosovës (KFOR); dhe Jordania mori pjesë në Forcën Ndërkombëtare të Ndihmës për Sigurinë (ISAF) në Afganistan dhe Operacionin Mbrojtësi i Unifikuar (OUP) në Libi. Partnerët e MD kanë marrë pjesë në ushtrime ushtarake të NATO-s dhe Aleatëve, dhe Jordania priti një stërvitje rajonale të mbështetur nga NATO në vitin 2017 të quajtur REGEX 2017. Në vitin 2020, Maroku ishte vendi i dytë që priti këtë stërvitje (REGEX 2020).

Partnerët e MD marrin pjesë në REGEX 2017, një stërvitje rajonale e organizuar nga Jordania dhe e mbështetur nga NATO.

Programe të tjera bashkëpunimi plotësojnë Menynë e Bashkëpunimit në Partneritet: Partnerët e MD janë aktivë në Programin e Shkencës për Paqe dhe Siguri (SPS); Jordania dhe Tunizia përfitojnë nga Iniciativa e Ndërtimit të Kapaciteteve të Mbrojtjes dhe Sigurisë së Lidhur me të, marrin pjesë në Procesin e Planifikimit dhe Rishikimit (PARP) dhe janë pjesë e kuadrit të Ndërtimit të Integritetit (BI); Jordania, Mauritania, Maroku dhe Tunizia janë të përfshira në Programin e Përmirësimit të Arsimit në Mbrojtje (DEEP); dhe disa partnerë të MD ushtrojnë ose marrin pjesë me Aleatët e NATO-s në kuadër të Qendrës Euro-Atlantike të Koordinimit të Reagimit ndaj Fatkeqësive (EADRCC). Në parim, aktivitetet brenda Dialogut Mesdhetar zhvillohen në bazë të vetëfinancimit. Megjithatë, Aleatët shqyrtojnë kërkesat për ndihmë financiare në mbështetje të pjesëmarrjes së partnerëve në Dialog, duke lejuar financim deri në 100 përqind të kostove të pjesëmarrjes në aktivitetet e MD.

Në Samitin e NATO-s të vitit 2024 në Uashington, D.C., NATO, së bashku me Jordaninë, ranë dakord për krijimin e një Zyre Ndërlidhëse të NATO-s në Aman, duke shënuar një moment të rëndësishëm në partneritetin e thellë strategjik midis Jordanisë dhe Aleancës. Kjo është zyra e parë ndërlidhëse e NATO-s në rajon.

 

Dialogu Mesdhetar në përgjigje të ndryshimeve në rritje në mjedisin e sigurisë dhe politik

 

Që nga fillimi i tij në vitin 1994, Dialogu Mesdhetar ka evoluar për t’iu përgjigjur ndryshimeve gjithnjë e në rritje në mjedisin e sigurisë dhe politik. Bashkëpunimi është zgjeruar progresivisht në një mori fushash dhe të dyja palët kanë rritur shkëmbimet, duke përforcuar kështu Dialogun.

Grupi i Bashkëpunimit Mesdhetar (MCG) u krijua në korrik 1997, duke i dhënë një shtysë më të madhe iniciativës, ndërsa bashkëpunimi u rrit dhe marrëdhëniet u forcuan përmes vizitave të shumta dhe marrëveshjeve dypalëshe. MCG u pasua në vitin 2011 nga Komiteti Politik dhe i Partneriteteve, i cili vetë u pasua në vitin 2014 nga Komiteti i Partneriteteve dhe Sigurisë Bashkëpunuese.

Në Samitin e Stambollit në qershor 2004, NATO ftoi partnerët mesdhetarë të krijonin një kornizë më ambicioze dhe të zgjeruar, të udhëhequr nga parimi i pronësisë së përbashkët dhe duke marrë në konsideratë interesat dhe nevojat e tyre të veçanta. Një Program Pune Vjetor i Dialogut Mesdhetar i përqendruar në fushat prioritare të dakorduara u bë instrumenti kryesor i bashkëpunimit.Në takimin e tyre në Berlin në prill 2011, Ministrat e Jashtëm të NATO-s miratuan krijimin e një Menyje të vetme të Bashkëpunimit në Partneritet për të gjithë partnerët, duke zgjeruar në mënyrë dramatike numrin e aktiviteteve të arritshme për vendet e MD-së. Në Samitin e NATO-s në Bruksel në qershor 2021, Kryetarët e Shteteve dhe Qeverive Aleate ranë dakord të forcojnë shtyllat binjake të NATO-s: dialogun politik dhe bashkëpunimin praktik me partnerët e Dialogut Mesdhetar. Në Samitin e NATO-s të vitit 2024 në Uashington, D.C., Aleatët miratuan një plan veprimi për një qasje më të fortë, më strategjike dhe të orientuar drejt rezultateve ndaj fqinjësisë së saj jugore, duke demonstruar angazhimin e NATO-s për të përforcuar angazhimin dhe bashkëpunimin me partnerët e saj në Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe rajonet e Sahelit. Së bashku me Jordaninë, NATO ra dakord për krijimin e një Zyre Ndërlidhëse të NATO-s në Aman, duke shënuar një moment të rëndësishëm në partneritetin e thellë strategjik midis Jordanisë dhe Aleancës. Për më tepër, në korrik Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s caktoi një Përfaqësues Special për Fqinjën Jugore për të shërbyer si pikë qendrore e NATO-s për rajonin.

 

Fraksion.com