‘Termocentrali i lënë pas dore i Evropës’: Pse Polonia po anon nga Deti Baltik

Polonia, e konsideruar prej kohësh një vend i Evropës Qendrore, po fillon të shikojë drejt veriut, drejt fqinjëve të saj nordikë dhe baltikë. Ky ndryshim është nxitur nga shqetësimet për energjinë dhe sigurinë, me Detin Baltik që përfaqëson një qendër të mundshme të industrisë së gjelbër, sipas një eksperti.

Turbinat masive ngrihen nga ujërat e cekëta të Detit Baltik, të mundësuara nga një fllad i vazhdueshëm detar. Të vendosura 20 kilometra larg qytetit turistik polak të Lebës, turbinat e instaluara nga Baltic Power do të furnizojnë me energji rreth 1.5 milion familje.

Ndërsa tranzicioni energjetik i Polonisë po merr hov dhe energjia e rinovueshme tejkalon qymyrin për herë të parë, vendi po shumëfishon investimet e tij në energji në rajonin e Baltikut.

Për të kuptuar zhvendosjen e Polonisë në veri, mund të shikohet në lindje. Minierat e qymyrit të Polonisë janë “një trashëgimi e kohës sovjetike”, tha Zuzanna Nowak, një analiste e energjisë dhe klimës nga Opportunity, një grup mendimtarësh i politikës së jashtme në Varshavë. “Qymyri ishte i arsyeshëm për t’u shfrytëzuar dhe shitur, dhe ishte një element natyror i sistemit energjetik polak.”

Ndryshimet në skenën globale të klimës, përfshirë Marrëveshjen e Parisit të vitit 2016, “na bënë të kuptojmë se nuk mund të përdorim vetëm qymyr, por edhe burime të tjera energjie”, tha Nowak. “Ishte normale për ne të merrnim gaz nga Rusia, për shkak të tubave të tranzitit nga Rusia në Gjermani”.

Megjithatë, tensionet mbi Ukrainën para pushtimit në shkallë të plotë të Rusisë i bënë udhëheqësit polakë dhe të BE-së të kujdesshëm në lidhje me importimin e furnizimeve ruse me energji. “Krimea [gadishulli ukrainas i aneksuar nga Rusia në vitin 2014] ishte një thirrje zgjimi. Ne filluam përgatitjet për një terminal të gazit natyror të lëngshëm (LNG),” tha Nowak.

Pushtimi i Ukrainës nga Moska në shkurt 2022 nxiti një proces që ishte vënë në lëvizje vite më parë. Ishte “një vit përparimi për sektorin polak të gazit”, kur gazi rus, që më parë përbënte 87% të të gjithë gazit të importuar në Poloni, ra ndjeshëm në 20%, sipas një raporti të lëshuar nga Opportunity.

Energjia ruse jashtë, energjia nordike brenda

Mundësia ishte të ktheheshim në veri, gjë që ishte “një zgjedhje e natyrshme”, sipas Nowak.

“Jo vetëm Polonia, por edhe BE-ja e kuptoi se duhej të kishte alternativa ndaj burimeve ruse të energjisë”, tha ajo. Një tubacion detar i Baltikut u hap në vjeshtën e vitit 2022 me një rrugë që shkonte nga Norvegjia nëpërmjet Danimarkës përmes Detit Baltik deri në Poloni.

U krijua gjithashtu një ndërlidhje gazi midis Polonisë dhe Lituanisë, “duke rritur sigurinë energjetike në rajon duke lidhur tregjet Baltike dhe Finlandeze me ato polake”, njoftoi Komisioni Evropian në vitin 2022.

Deti po e ndihmon gjithashtu Poloninë me ndërtimin e centraleve bërthamore. Ndërsa nuk është ideal për pushuesit, ujërat e tij të ftohta janë të përshtatshme për bërthamat e reaktorëve. Centrali i parë bërthamor i Polonisë, i zhvilluar nga një konsorcium kompanish amerikane dhe i planifikuar të hyjë në funksion në vitin 2030, do të vendoset pranë bregdetit të Detit Baltik.

Angazhimi i Polonisë ndaj vendeve baltike dhe nordike ka të bëjë po aq shumë me energjinë sa edhe me politikën e jashtme. “Polonia nuk mund të mbështetet te fqinjët tanë të Evropës Qendrore kur bëhet fjalë për t’u marrë me energjinë”, tha Nowak. “Grupi i Vishegradit (V4), i përbërë nga Polonia, Republika Çeke, Sllovakia dhe Hungaria, ka një larmi perceptimesh kur bëhet fjalë për analizimin e kërcënimit të Rusisë, një larmi rrugësh bashkëpunimi dhe një larmi varësie nga furnizuesit e jashtëm – Polonia nuk ndoqi të njëjtën rrugë.”

Ndërsa kushtet aktuale politike mund ta bëjnë të vështirë për V4 të funksionojë në një nivel politik, Nowak beson se Polonia mund t’u “garantojë” vendeve jugore aksesin në det, “jo vetëm për qëllime energjie, por edhe për të gjitha mallrat e tjera që mund të eksportohen”.

Një zonë konfrontimi hibrid

Investimi masiv për infrastrukturën energjetike në dhe përreth Detit Baltik nuk është pa rreziqe. Një anije që besohet të jetë pjesë e “flotës në hije” të Rusisë u pa duke kryer manovra të dyshimta në maj pranë një kablli energjie që lidh Poloninë dhe Suedinë. Në një rast tjetër, prokurorët finlandezë akuzuan kapitenin dhe dy oficerë të një anijeje tjetër të lidhur me Rusinë për sabotim, pasi ajo u gjet duke tërhequr një spirancë përgjatë shtratit të detit të Gjirit të Finlandës dhjetorin e kaluar.

Këto përpjekje ndërhyjnë në “projektet e mëdha të Polonisë, si në tokë ashtu edhe në det, duke përfshirë jo vetëm projektin tonë të energjisë së erës, por edhe centralin tonë bërthamor”, tha kryeministri polak Donald Tusk pas incidentit në maj.

Deti Baltik monitorohet më shumë sot se kurrë më parë, me aktivitet të ri ushtarak të NATO-s në zonë për të mbrojtur infrastrukturën kritike. “Kjo nuk ka të bëjë vetëm me strategjinë e energjisë, por edhe me strategjinë industriale – ka të bëjë me vendet e punës, portet, ekspertizën e përbashkët. Deti Baltik mund të jetë një motor i përbashkët për tranzicionin e energjisë, por ende nuk është përdorur në potencialin e tij të plotë”, tha Nowak.

 

Fraksion.com