Rusia akuzohet për ndërhyrje në sistemet GPS të vendeve të Detit Baltik

Rusia po akuzohet për bllokim të sinjaleve GPS në të gjithë Evropën veriore, duke i vënë linjat ajrore në gatishmëri për ndërprerje të mundshme të fluturimeve. Frekuenca në rritje e këtyre incidenteve po hedh dritë edhe mbi trendet e fundit në luftën elektronike.

Aeroporti kombëtar finlandez Finnair njoftoi të hënën se asnjë nga avionët e saj nuk do të ulet në aeroportin e Tartu-së, i dyti më i madh në Estoni, gjatë muajit të ardhshëm për shkak të një rritjeje të incidenteve që përfshijnë sinjalin GPS të aeroportit në rajonin e Detit Baltik.

Aeroporti i Tartu-së është një nga të paktët në rajon që ende përdor sinjale GPS për të ndihmuar në uljen e avionëve; nëse sinjali humbet, është e pamundur që avionët të ulen në mënyrë të sigurt. Javën e kaluar, dy fluturime të Finnair që i afroheshin Tartu-së u detyruan të ktheheshin mbrapsht në minutën e fundit dhe të ktheheshin në Helsinki sepse nuk ishin të sigurt nëse mund të mbështeteshin në GPS-in e aeroportit.

Estonia akuzoi shpejt Rusinë për përfshirje. Moska “e di shumë mirë se ndërhyrja që po shkaktojnë është shumë e rrezikshme për trafikun tonë ajror”, tha të hënën Ministri i Jashtëm Estonez Margus Tsahkna.

Rusia është akuzuar se qëndron pas një rritjeje të incidenteve të lidhura me ndërhyrjen e sinjalit GPS gjatë vitit të fundit. Suedia madje i ka bërë thirrje NATO-s të veprojë.

“Rreth 46,000 avionë në total [që fluturojnë brenda dhe jashtë Britanisë] kanë regjistruar probleme me GPS mbi Detin Baltik” që nga gushti i kaluar, raportoi The Sun muajin e kaluar, bazuar në një analizë të përbashkët të regjistrave të fluturimeve me faqen e internetit GPSJAM.org, e cila gjurmon ndërhyrjen e GPS.

Teknika të provuara dhe të vërteta

Një aeroplan që mbante Sekretarin Britanik të Mbrojtjes Grant Schapps pësoi një dështim të sistemit GPS mbi Kaliningrad, një enklavë ruse midis Polonisë dhe Lituanisë, në mars.

Agjencia e Sigurisë së Aviacionit të Bashkimit Evropian madje mbajti një samit në janar për të diskutuar rritjen e incidenteve të lidhura me GPS.

“Sinjalet GPS janë bllokuar që nga fillimi i viteve 1990,” tha Alexandre Vautravers, një specialist armësh dhe redaktor i Swiss Military Review.

Teknikat e përfshira nuk janë asgjë e re. Rusia dyshohet se është përfshirë në bllokim dhe “mashtrim” të GPS në shkallë të gjerë në Detin Baltik dhe rreth Ngushticës së Danimarkës.

Forma më themelore e ndërhyrjes konsiston në “transmetimin në të njëjtën frekuencë si sinjalizuesit GPS, por me një sinjal më të fortë [për të] parandaluar pajisjet nga marrja e informacionit të transmetuar nga satelitët GPS për të llogaritur pozicionin e tyre”, shpjegoi Vautravers.

Faza tjetër – e njohur si “mashtrim” – përfshin “manipulimin e sinjaleve të radios në mënyrë që të mashtrojë përdoruesin në lidhje me vendndodhjen e tij ose kohën e transmetuar nga satelitët”, tha Tegg Westbrook, një studiues në Universitetin e Stavanger i cili ka shkruar mbi teknikat e ndërhyrjes GPS.

Rusia është akuzuar për kryerjen e të dy llojeve të sulmeve në rajonin e Detit Baltik.

Përshkallëzimi i luftës në Ukrainë

Kjo nuk është hera e parë që kjo pjesë e Evropës ka parë mosmarrëveshje mbi valët e ajrit.

“Që nga vitet 1970 dhe Lufta e Ftohtë, atje është zhvilluar një luftë elektronike në shkallë të plotë”, tha Vautravers. “Kalimi përmes Gjirit të Finlandës (nga Shën Petersburgu në Detin Baltik) është bërë një udhëkryq i interesave shumë të rëndësishme gjeostrategjike.” Forcat ruse dhe të NATO-s kryejnë ushtrime dhe manovra ushtarake çdo ditë në zonë.

Rusia është veçanërisht aktive në këtë rajon sepse “autoritetet ruse i konsiderojnë shtetet baltike si një pjesë integrale të sferës së tyre historike të ndikimit. Moskës gjithashtu nuk i pëlqeu specializimi i Estonisë në sigurinë kibernetike dhe ka vendosur të rrisë aktivitetet e saj në rajon që nga pranimi i Finlandës në NATO (në prill 2023)”, tha David Stupples, një specialist i sistemeve të navigimit dhe sinjaleve radio në City, Universiteti i Londrës.

 

“Me luftën në Ukrainë, praktika të tilla si bllokimi i GPS-it, të cilat tashmë po ndodhnin, janë intensifikuar”, tha Westbrook. Bashkimi Evropian ka krijuar gjithashtu një mekanizëm për raportimin e incidenteve të ndërhyrjes elektronike “të cilat më pas janë të arritshme publikisht, duke rritur kështu ndërgjegjësimin për shkallën e vërtetë të fenomenit në rajon”.

Akuzat kundër Rusisë rrjedhin gjithashtu nga fakti se një nga divizionet e saj të luftës elektronike “ndoshta është në Kaliningrad”, tha Stupples. “Këto njësi kanë disa pajisje që mund të bllokojnë sinjalet”.

Kujdes nga Tobol

Rusia besohet se ka rreth 10 sisteme bllokimi GPS Tobol, me njërin prej tyre të vendosur në Kaliningrad. Kjo pajisje, e quajtur “arma sekrete” e Moskës nga Washington Post, “u përdor gjerësisht nga Rusia në fillim të luftës në Ukrainë”, vuri në dukje Vautravers.

Tobol u përdor, veçanërisht, për të prishur shërbimet e internetit Starlink në të cilat mbështetej ushtria ukrainase, raportoi The Washington Post.

Ashtu si thika zvicerane e luftës elektronike, “Tobol supozohet të jetë në gjendje të përdoret për të bllokuar intensivisht sinjalet GPS dhe për ndërhyrje më të sofistikuara, siç është mashtrimi”, tha Stupples.

Madje mund të përdoret për atë që ai e quan “mashtrim inteligjent”, kulmi i ndërhyrjes së sinjalit GPS. Ndërsa mashtrimi i thjeshtë konsiston në “transmetimin e të dhënave të rreme te përdoruesi në vend të sinjalit të vërtetë, mashtrimi inteligjent përfshin korruptimin e sinjalit origjinal, i cili është kapur dhe më pas modifikuar”, tha Stupples. Pastaj bëhet shumë më e vështirë për viktimën të zbulojë sulmin.

Me Tobol të instaluar në Kaliningrad – diçka që Rusia nuk e ka pranuar kurrë zyrtarisht – Moska do të jetë në gjendje të rrisë luftën elektronike në të gjithë rajonin.

Rrezik kaosi ekonomik?

Pavarësisht paralajmërimeve të shumta të lëshuara në javët e fundit, ekspertët thonë se rreziku për aviacionin është ende i kufizuar – të paktën për momentin.

Bllokimi i GPS “nuk do të ketë pasoja katastrofike për trafikun ajror në shumicën e rasteve”, tha Westbrook.

Stupples u pajtua. “Pilotët nuk mbështeten vetëm te GPS pasi kanë edhe mjete të tjera ndihmëse për navigim”, tha ai.

Në fakt, “do të duheshin rrethana shumë të veçanta – siç është një fluturim nate në kushte shumë të këqija moti dhe me një pilot shumë të lodhur – që kjo ndërhyrje të çonte në incidente serioze”, tha Westbrook.

Stupples tha se çështja në fjalë është “më shumë një çështje shqetësimi dhe e Rusisë që demonstron njohuritë e saj”.

“Ajo që është e rëndësishme të kuptohet është se ekzistojnë nivele të ndryshme ndërhyrjeje në sinjalet dhe komunikimet GPS. Zhurma dhe falsifikimi janë format më pak të rënda”, tha ai.

Megjithatë, Moska mund të tundohet të shkojë më tej.

Falsifikimi inteligjent do të bënte të mundur synimin jo vetëm të sistemit të pozicionimit, por edhe të transmetimit të kohërave të sakta nga këta satelitë GPS. Pasojat e ndërprerjes mund të jenë shumë më të rënda, pasi infrastruktura kritike – siç janë rrjetet e shpërndarjes së energjisë, tregjet financiare dhe madje edhe disa shërbime komunikimi – mbështeten te orët në satelitët GPS për t’u sinkronizuar.

“Sulmi ndaj sistemit të navigimit mund të shkaktojë kaos ekonomik”, tha Stupples.

Një kalim në ndërhyrje më të sofistikuara do të përshkallëzonte më tej tensionet midis Rusisë dhe Perëndimit, të cilat tashmë kanë arritur një nivel të ri kulmor pas Luftës së Ftohtë për shkak të luftës në Ukrainë.

 

Fraksion.com