Franca dhe Mbretëria e Bashkuar bashkojnë forcat bërthamore për të mbrojtur Evropën
Në një Evropë që përballet me një trazirë të madhe strategjike, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar nënshkruan më 10 korrik një deklaratë të përbashkët mbi parandalimin bërthamor. Ky dokument, siç raportohet nga Liberation, shënon një fazë të re në bashkëpunimin midis dy fuqive të vetme bërthamore të kontinentit, duke deklaruar se “nuk ka asnjë kërcënim ekstrem për Evropën që nuk do të shkaktonte një përgjigje të përbashkët”. Ky formulim qëllimisht i hapur nënkupton koordinim të mundshëm të forcave bërthamore franceze dhe britanike në rast të një kërcënimi serioz, duke ruajtur doktrinat e tyre përkatëse të pavarësisë strategjike.
Në vitin 2025, Mbretëria e Bashkuar mban një mjet parandalues bërthamor me bazë në det të përbërë nga katër nëndetëse me raketa balistike të klasit Vanguard (SSBN), secila e pajisur me raketa Trident II D5 të furnizuara nga SHBA-ja. Përafërsisht 120 koka luftarake janë të vendosura në mënyrë operative nga një stok total prej rreth 225. Qëndrimi i Mbretërisë së Bashkuar bazohet në modelin e Parandalimit të Vazhdueshëm në Det (CASD), duke siguruar që të paktën një nëndetëse është gjithmonë në patrullim, e gatshme për të ofruar një aftësi të besueshme të goditjes së dytë. Franca, nga ana e saj, mban një qëndrim të mjaftueshmërisë së rreptë me dy komponentë bërthamorë. Krahu oqeanik përfshin katër SSBN të klasit Le Triomphant të armatosura me raketa balistike M51. Komponenti ajror mbështetet në avionë luftarakë Rafale të pajisur me raketa bërthamore të lëshuara nga ajri ASMP-A, të vendosura si nga bazat tokësore ashtu edhe nga transportuesi i avionëve Charles de Gaulle. Franca zotëron rreth 290 koka luftarake bërthamore, nga të cilat afërsisht 280 janë aktualisht të vendosura. Të dy vendet mbajnë kontroll të plotë kombëtar mbi arsenalet e tyre, pa marrëveshje me çelës të dyfishtë. Mbretëria e Bashkuar merr pjesë në Grupin e Planifikimit Bërthamor të NATO-s, ndryshe nga Franca, e cila ruan autonomi të rreptë strategjike.
Deklarata e re ndërtohet mbi logjikën e Deklaratës së Chequers të vitit 1995, e cila tashmë pranoi ndërvarësinë e interesave jetësore të të dy kombeve të armatosura me armë bërthamore. Megjithatë, deklarata e vitit 2025 shkon më tej duke përmendur në mënyrë të qartë koordinimin e mundshëm të forcave bërthamore në përgjigje të një kërcënimi ekstrem për Evropën. Megjithëse natyra e saktë e një përgjigjeje të tillë nuk është e detajuar, mesazhi themelor mbetet i qartë: parandalimi bërthamor konsiderohet një opsion i zbatueshëm në rast të një krize të madhe. Ky zhvillim është në përputhje me fjalimin e mbajtur nga Emmanuel Macron në Kolegjin e Luftës në vitin 2020, ku ai deklaroi se interesat jetësore të Francës tani kishin një dimension evropian.
Nocioni i një “kërcënimi ekstrem” është lënë qëllimisht i paqartë, ashtu si ai i “interesit jetësor”, për të ruajtur paqartësinë strategjike. Ai i referohet një skenari rreziku për sigurinë kolektive evropiane, pa specifikuar shembuj konkretë siç është një pushtim rus i shteteve baltike. Qëllimi është t’ua lëmë udhëheqësve francezë dhe britanikë të vlerësojnë ashpërsinë e çdo situate të caktuar, duke theksuar njëkohësisht se doktrina e parandalimit mbetet natyrë rreptësisht mbrojtëse.
Grupi i përbashkët i sigurisë bërthamore i krijuar sipas marrëveshjes së 10 korrikut nuk ka për qëllim të integrojë planifikimin operacional të dy forcave, siç bën Grupi i Planifikimit Bërthamor i NATO-s. Përkundrazi, është një platformë për dialog strategjik që mundëson koordinimin politik dhe, në rast krize, harmonizimin e qëndrimeve të parandalimit. Marrëveshja e korrikut nuk ndryshon pavarësinë themelore të forcës parandaluese të secilit vend, por hap një nivel të ri koordinimi, duke zgjeruar opsionet e disponueshme dhe duke ndërlikuar llogaritjet strategjike të një kundërshtari.
Ideja e zgjerimit të parandalimit bërthamor francez në dobi të Evropës nuk është e re. Që në vitet 1960, Georges Pompidou njohu vlerën e saj strategjike. Koncepti u formalizua më vonë në vitin 1974 në Samitin e Otavës të NATO-s, ku Aleanca pranoi kontributin e forcave bërthamore franceze në sigurinë kolektive. Doktrina e parandalimit e Francës mbështetet në tre shtylla: siguria, autonomia dhe sovraniteti. Ai përfshin aftësinë për të vepruar në mënyrë të pavarur, pa u mbështetur te aleatët, dhe për të siguruar mbijetesën kombëtare përmes një qëndrimi të besueshëm dhe autonom.
Konteksti aktual gjeopolitik, i formësuar nga lufta në Ukrainë dhe pasiguria rreth angazhimeve të SHBA-së në Evropë, ka rritur urgjencën e zhvillimit të një kuadri evropian të parandalimit. Që nga viti 2017, Emmanuel Macron ka bërë thirrje për autonomi strategjike evropiane, megjithëse ky mesazh kishte rezonancë të kufizuar deri vonë. Mundësia e rizgjedhjes së Donald Trump dhe vazhdimësia e kërcënimeve ruse tani i kanë bërë disa partnerë evropianë më të hapur ndaj këtij propozimi.
Megjithatë, e ardhmja e këtij bashkëpunimi franko-britanik do të varet nga ndërtimi i një pakti politik të bazuar në besim të ndërsjellë. Kjo nuk nënkupton ndarjen e autoritetit të komandës bërthamore, por më tepër eksplorimin e një spektri opsionesh që variojnë nga trajnimi i përbashkët dhe mbështetja operacionale deri te vendosja e mundshme e avionëve francezë të aftë për armë bërthamore në vendet e treta. Besueshmëria e çdo garancie të tillë do të varet gjithashtu nga stabiliteti politik brenda Francës, pasi disa parti kanë shprehur kundërshtim ndaj zgjerimit të përkufizimit të interesave jetësore të Francës për të përfshirë Evropën.
Në mungesë të një pakti të tillë, rreziku i përhapjes bërthamore në kontinent mund të rritet. Lufta në Ukrainë ka treguar se si parandalimi bërthamor mund të përdoret si një mjet frikësimi, dhe disa shtete evropiane mund të tundohen të zhvillojnë aftësitë e tyre nëse nuk i shohin më garancitë ekzistuese si të mjaftueshme. Në këtë kontekst, thënia e strategut francez, gjeneralit Lucien Poirier, se “atomi e bën dikë të mençur”, merr një kuptim të paqartë, duke luhatur midis stabilitetit strategjik dhe rrezikut të përshkallëzimit.
Së fundmi, përshtatshmëria e qëndrimit të rreptë të mjaftueshëm bërthamor të Francës tani është subjekt i diskutimit të rinovuar. Ndërsa rritja e numrit të kokave bërthamore nuk përjashtohet, thelbi i parandalimit francez mbetet i pandryshuar: jo të dominojë apo të detyrojë, por të ruajë aftësinë për të shkaktuar dëme të papranueshme në përgjigje të çdo agresioni. Ky qëndrim duhet të konsiderohet brenda një kuadri më të gjerë të mbrojtjes evropiane, në një botë ku kërcënimet janë gjithnjë e më hibride, dixhitale, detare dhe të bazuara në hapësirë, dhe ku stabiliteti varet po aq shumë nga aftësitë ushtarake konvencionale sa edhe nga rezistenca shoqërore.
Fraksion.com
